Мазмұнға өту
Home

Қоңыр жел

Қанипа Бұғыбаева

Оқылуы: 0%

Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).

20 px
1.85
0.30 px
0.95 em

Қоңыр жел

Қанипа Бұғыбаева — «Қоңыр жел». ӨЛЕҢДЕР БІРІНШІ БӨЛІМ * * * Жүрек – бұлбұл болғанда, халқым – орман,

/uploads/f376a294-6a3e-52fa-9548-df4578d825cd/cover.png

ӨЛЕҢДЕР
БІРІНШІ БӨЛІМ
* * *
Жүрек – бұлбұл болғанда, халқым – орман,

Шам жағады жолыма жарқын арман.

Ұшып-қонып сайраймын бұтағында,

Айтар әнін мен емес сарқып алған.

Қол бұлғайды болашақ әр күн алдан,

Даусың барда бақыт қой шалқып алған.

Мен аспанның сәулелі қуат-күшін

Қара жердей бойыма тартып алғам...

ТУҒАН ЕЛ

Көз алдыңда биігім мен еңісім,

Өз алдыңда көкжиегім кеңісін.

Мақтанышың болмасам да, туған ел,

Өмір сүріп жүргендеймін сен үшін.

Ескермеймін аздығын да күшімнің,

Сен арқылы өмір сырын түсіндім.

Құлағыңа маза бермей шырылдап,

Ұшып-қонған бағыңдағы құсыңмын.

Бар көктемнен ерекше бұл көктемің,

Көз алдыңда бүгінім мен өткенім.

Қуанайын, өкпелейін — бәрібір,

Сенен басқа барар жерім жоқ менің.

Қол соғасың дауысымды сен тыңдап,

Саған деген сезімім жүр еркімді ап.

Топырағыңа бауырымды басып бір,

Шырт ұйқыдан оянамын солқылдап.

Туған елім, көңіліңе құмармын,

Сыр алдырмай сынағыңа шыдармын.

Биіктеген бәйтеректің басынан

Жапырақтай сырлар шертіп тұрармын.

Ыстық-суық басқа талай туар күн,

Өз күніңнің нұрымен бет жуармын.

Қай кезде де бірге өзіңмен тыныстап,

Қай кезде де бірге өзіңмен қуандым.

Бір өзіңсің сүйенгенім, сенгенім,

Жыр отың боп жанып тұрдым, сөнбедім.

Тебіренген сәттерімде, туған ел,

Көкірегіме сыйып кеттің сен менің.

Аймалайын, туған елім, еңселім,
Ойда жоқта оғын сілтеп келсе өлім,
Жұлдызды бір жапырақтай көгіңнен

Құшағыңа құларым хақ мен сенің...

Сыртта нең бар?

Тұғырға қон, жүрегім,
(Елегзідің, несіне елжіредің?)
Күткендей боп біреуді әлсін-әлсін,

Жолға қарап, жаутаңдап телміремін...

Өзіңе өзің туламай кел, жүрегім,

Әміріңе әлім жоқ енді менің.

Сағынған жан мені іздеп келер деген

Үміт отын қалайша сөндіремін?

Аспан, жермен, таулармен, теңізбенен

Тамыры бір тағдырлас егіз денем.

Бойыңдағы тартылыс қуатымен

Бар сияқты бір жұлдыз мені іздеген.

Көз алдымда ұршықтай тұрды құйын,

Қай жаққа ауып кетті екен жыр киігім?

Шырқауына жететін қиял ғана

Бар сияқты оқ жетпес бір биігім.

Жолдағандай сәлемге таулар гүлін,

Жомарттығын көрсетіп, заңғарлығын.

Шабыт болып мені іздеп келетұғын,

Бар сияқты аңсаған арман жырым.

Өңім екен деп қалам түсімді мен,

Түсімді мен кімге айтып түсіндірем?

Айналып бір қос қолым қос қанатқа,

Көк аспанда қалықтап ұшып жүрем.

Ұшып жүрем, бәлкім, бір жол жүремін,

Жол үстінде жолығар бар бір өмір.

Кеңдікті аңсап бұлқынған құс жүректі

Қалыпқа бұл мен қайтіп көндіремін?

Үміт отын қалайша сөндіремін,

Бір айналып әлемді кел, жүрегім!

Ей, адамзат! Жер түгіл аспанменен

Тағдырым бір сияқты енді менің!

Арманыңа алтын орда аш менен,

Өшпейтұғын жазайын бір тасқа өлең.

Шу-шу етіп жапырағы қол соқсын,

Куә болып жылдарменен жасты емен.

Көкірегімнен ерке, мөлдір бұлақты аш,

Сол бұлақтай тау басынан құлап қаш.

Айна болып ай-жұлдызға айт барып,

Сапарласым, замандасым мұраттас.

Атқылатып жан-жүректің аш кенін,

(Асылдарын аспанға атсын жас көңіл).

Біз арқылы жаңғырсын да түлесін,

Зыр айналған жұмыр жермен жасты өмір.

Жүрек — сағат, іске қосып сыртылдат,

Сыртылынан ертеңгіге сыр тыңдат.

Қара жерден қазынаның барлығы

Қайнап шығып, жата берсін бұрқылдап.

Таңғы күндей гүлдерімнің аш бәрін,

Қара бұлтты жамылмасын аспаным.

Қалғып кетсем, қозғап оят, бүгіннің

Жазып беріп кетейін бір дастанын.

Әлемге бір қатайыншы асқақ үн,

Оят мені уақытпен қас қағым.

Шыққан күнде болмайды ғой шекара,

Шекараның тілін тауып аш бәрін.

Ақын — аққу , оған мылтык, оқталмас,

Оның тілі тіліп түсер отты алмас.

Көңілімнен бұлбұлымды сайратып,

Өмірімнен мәңгі жасыл көктемді аш!

Сен мені іздеп сапарға шық, тауларды ас,

Гүл боп шықсын жанарымнан тамған жас.

Жарық болып қара күннің қойнынан,

Армандасым, алаулаған таңдарды аш.

Ғасырласым, болсын ашық аспаның,

Аспаныңа тақсын жұлдыз шашбауын.

Дүниенің кілтін тауып, аш бәрін,

Өтінемін, тек соғысты ашпағын!..

Армандасым, сен ұқпасаң, жат ұқпас,

Алдандырмас алтын, гауһар, жақұт тас.

Менің мынау өлеңімнен өлмейтін

Мәңгілікті аш, ғасырларды аш, уақытты аш!

ШОҚАН

Таң шолпанға қарады ел сен екен деп,

Келер әлі айналып мерекең көп.

Сүйгендіктен ойладың өз еліңнің

Терезесін өзге елмен тең етем деп...

Табиғаттың табиғат болар тілі,

Әр жүректің қияға қонар күні.

Сен шығысты танытсаң батыс жаққа,

Біз батысты таныппыз сен арқылы.

Озық ойлы ұл бопсың, санаң жарық,

Жаздың баба тарихын қаламды алып.

Шығыс танып зерттедің Тянь-Шаньды,

Бірақ сені зерттеп біз бола алмадық.

Жанарыңнан жыр жазам ұшқын алып,

Ұшқыныңды қанша қыз құшты жанып.

Отызыңда «құйрықты жұлдыз» болып,

Жүрегіне еліңнің түстің ағып.

Әлі қанша алдыңда тосып тұр сын,

Сапарыңнан сені кім кешіктірсін.

Сүйген қызың жерінде Айсараның

Ескерткіш боп өлместен өсіп тұрсың...

Шоқан дейді,

Шолпанмен жаңғырып күн,

Сабақтапсың сәулесін таңғы үміттің.

Европа мен Азия арасына

Тартып кеттің құс жолын мәңгіліктің.

АБАЙҒА

Абайға мен қараймын, Абай – маған,

Өткір, ойлы көзбенен абайлаған.

Құлағыма келеді қоңыр үні:

«Барасың сен,— дегендей,— қалай, балам?»

«Абайла»,— деп қарайды Абай маған,

Қадам сайын қайтсем сақ, абай болам?

Ойлар кешкен басымнан керуен көшіп,

Өтіп кеткен сияқты талай заман.

Тақиялы, тәкаппар, таныс тауым,

Арман болып жақындап, алыстадың.

Ақындарға ақылдан алтын көпір

Салып беріп кеткен бір данышпаным!

Атақ емес, адамсың ар ойлаған,

Атыңды естіп, әр күнмен арайланам.

Алға қарай бір қадам басқан сайын

Секілдісің артыңа қарайлаған.

Ашыныпсың «жұртқа» сөз тыңдамаған,
Жерге де алаң болыпсың, күнге де алаң,
«Соқтықпалы соқпақсыз жерде өсіп,
Мыңмен жалғыз алысқан жұмбақ адам...»

Жалғыздықтан жалықсаң, болмай күйің,

Шартарапты шырақ боп шарлайды үнің.

Өзіңнен соң сөз сөйлеп, бұл қазаққа

Қалам алу қолына қандай қиын?..

Қайда барсам, сөзіңе кезігемін,

Көздеріңнен алмайды көзін елім.

Өлең жазсам, Музаның шырқауынан

Өзің қарап тұрғандай сезінемін.

Батыс жаққа қарапсың рухтана,

Күн шығарып ұрпаққа біліп, дана.

Өмірден бұл өтіпсің күңіреніп,

Патшаға да бас имей, ұлыққа да...

Сезімменен құрады ақыл егес,

Кімге әділет, кімдерге жақын елес.

Ұмытқандар Абайды адам емес,

Ұмытқандар Абайды ақын емес...

Сәуле шашқан әр сөзі жақұт па еді,

Сезілетін адамдық уақыт демі.

Сиынатын алдында Абайы бар

Менің елім не деген бақытты еді?!

Ой көзімен қарайды Абай маған:

«Халің сенің,— дегендей,— қалай, балам?»

Абай мәңгі тұрады Абай болып,

Талай дәуір өтсе де, талай заман.

Абайға мен қараймын, Абай — маған!..

Ашылған ақ аспанмен аштым қабақ,

Уақыт көңіл күйін тасқынға орап.

Айтақтап ауласында ырылдатып,

Кейбіреу иттерін жүр қасқыр балап.

Күрсініп тынып іштен тұрам қарап,

Еліктеп биік шыңға қырау қабақ.

Қонар деп шың басына қарқылдаған

Қарғасын біреулер жүр қыран балап.

Көрмейтін көріп тұрып соқыр үшін,

Өртейді өзегіңді өкінішің.

Ал біреу алтындаған торға салып,

Бұлбұл деп саудалап жүр тоты құсын.

Білместі білгендерге билетпеген,
Талғамын танымға түк үйретпеген,
Тамсанып сұлулық деп қол соғады,

Аққуды алмастырып үйрекпенен.

Көңілмен күннің көзін тұманға орап,

Көзіңе бүлк етпестен тұрар қарап.

Бәйгеге қосар біреу жалы бар деп,

Жабыны құс жетпейтін құлан балап.

Осындай шошынғанда сұмдық істен,

Қақ жарып өтсем деймін жыр-қылышпен.

Жалғандық жүргізер өз үстемдігін,

Шыңғырып шыққанда бір шындық іштен..

ҚАРАҒАЙ МЕН ҚАЙЫҢ

Бірге өсіп тұр қайың менен қарағай,

Жапырағынан сығалайды қарап ай.

Менсінбеген сыңайменен шалқайып,

Қарағайға қайың қыз тұр қарамай...

Ару қайың қарағайдан қашып тұр,

(Араларын табиғаты ашып тұр).

Тамырлары араласып жатқандай,

Табандары қара жерді басып бір.

Бірін-бірі алыстатпай тұр бағып,

Жапырақтары таңның шығын сырға ғып.

Қарағайға сабақтарын тигізбей,

Қайың төсі шайқалғандай бұлданып...

Егіз өмір сыр ұқтырды осындай,

(Қас қағым сәт көрінеді ғасырдай).

Іштей сыңсып іздегендей сыңарын

Әуелеген әуендері қосылмай.

Қос ағаштың қызық көріп тірлігін,

Ақ сәулесін құятындай нұрлы күн.

Осыншама жақын тұрып, тілдесіп,

Түсінбейтін сияқты олар бір-бірін...

Ағыта алмай сағыныш сыр сандығын,

Дарыта алмай ұшады құс ән-жырын.

Көрсеткен зор қарағайға қарсылық,

Қыз қайыңның аяп тұрмын тағдырын...

Көрші қонған қайың менен қарағай
Өскенменен бір-біріне қарамай,
Ұшар басын түйістіріп тұрғандай

Жапырақтары шуылдаған баладай...

ТАМЫР
«Тамыр» деймін, тамыры бар жыр атын,
Тоғыстырып арман үміт, мұратын,
Кіші-гірім ұқсап шулы вокзалға,

Мен туған үй жол үстінде тұратын...

Сол бір күндер мазалайды түске еніп,

Көктем менен кетті қанша қыс келіп.

Шаршап келіп, аңсап келіп айдыннан

Қонып бәрі, аттанатын түстеніп.

Кең пейіл сол мінезіне даланың

Ұқсап туған аңқау, ашық баламын.

Қарсы алатын ақ дастарқан жанымен,

Менің анам шытпастан еш қабағын.

Бұрды қанша өмір ағыс арнасын,

Келіп-кетер уақытқа бар ма сын.

Әкемнің бір орыс досы келетін,

Әрең тартып алма толы арбасын.

Жас болсақ та, о, біз қандай сабырлы ек,

Жол беруші ек қонақтарға қадірлеп.

Әкемді іздеп Иван, Коля келетін:

«Ассалаумағалейкум, тамыр!»— деп...

Сол бір сөзден жаңғыратын бар алап,
Аққу құстар қанаттарын тарап ақ,
Әкеме айтқан «тамыр» деген сол бір сөз

Кететұғын тамырымды аралап.

Қиялымда жүзіп арман, жаңа күн,

Жанарымда жалын оты жанатын.

Сондағы қос тамырлардан таралып

Достық – емен жайды кеңге қанатын.

Түседі еске сонау бала шағым кеп,
Біздер пештің, олар қазан нанын жеп,
Бір-бірінің есімдерін атамай,

Атайтұғын бірін-бірі «тамыр» деп!

Сол бір сөзді айту қиын мақтанбай,

Кіршігі жоқ көңілдері ақ таңдай.

Жер үстінде тамыр тартқан әкелер

Жер астында тамыр тартып жатқандай.

Болашаққа сыйлап күннің жарығын,
Тіршіліктің татқан бірге бал уын,
Бәйтерегін мәуелетіп достықтың,

Жайыпты олар жүрекке өмір тамырын...

ХАЛЫҚ ӘНІ
«Ажарың ашық екен атқан таңдай,
Нұрлы екен екі көзің жаққан шамдай...»

«Гауһартас».

Талғампаз көңілімнің танығаны,

Даламның дауысындай халық әні.

Таба алмай теңізден бір «Гауһартасты»,

Сарғайып сүйген жүрек сағынады...

Көмекке «Ақбақайым» келген жетіп,

Сертіне тұрған сәтте сәулем бекіп.

Кеудемнен аһ дегенде жалын шығар,

Алмасам анда-санда беу-беулетіп!..

Ән жоқтай, бір өзіңнен басқа әдемі,

Адассам, халық әні, баста мені.

«Есіме сен түскенде, беу, қарағым,

Мөлдіреп қара көзге жас келеді».

Әнменен ел басына ес кіреді,

Ес кіріп, еркіндіктің есті лебі.

Алауыз замананың қойнауынан

Зар-мұңы бабалардың естіледі.

Қосылып сағынышқа ішкі үндері,
Қалқаға қанат бітсе ұштым деуі,
Кешегі халық әні – ғашықтардың

Күрсініс, жалын атқан ыстық демі...

Сезімнің толқынындай мың бұралған,
(Белгісіз әнін, сөзін кім құраған?)
Айтқанда халық әнін, құлағыма

Келеді шашбау үні сылдыраған...

Даламның ескен жібек желі сынды,

Білмеймін бұл жаныма нені ұсынды?

Әуелеп әрбір күйге түсіреді

Бойды алған, әдемі әуен келісімді.

Қанатын халық әні жайып өскен,

Шапағы кешкі күндей байып, өшкен.

Сыр сүзіп ырғағынан, жыр оқимын,

Айдындай ағысына ай ілескен...

Аруана «Елім-ай» деп аңырады,

Ағынан «өмір-ау» деп жарылады.

Авторы асыл әннің ұмытылып,

Атанып кетті ме екен халық әні?..

Арылып ән жасайды бар күнәдан,

Ән сүйген жоғалтпайды салтын адам.

Армандап, айтқан сайын халық әні

Жас жуған «Гауһартастай» жарқыраған!..

ҚЫРАН ӨЛІМІ

Өсіп-өнген өмір барда ұран бар,

Ұрандардан ұлы болсаң сыр аңғар.

Шырқау көктен шырқау шыңға соғылып,

Қыс айында өледі екен қырандар!

Қанатқа іліп шұғыласын әр таңның,

Қыран құстың «жан азасын» тартар шың.

Ызаланып өледі екен қырандар

Арасында ақпан менен қаңтардың.

Тағдыр қатал ұша алмайсың еркелеп,

(Еркелеткен күйді мәңгі шертер ек).

Өмірдегі аласа мен биікті

Өлгеннен соң жібереді жер теңеп...

Өлім жайлы түспей күйрек сезімге,

Қайраттылар қайралған-ау төзімге.

Кетеді екен найзағайлы бұлтты аспан

Қыран құстың көкірегінде, көзінде...

Кімде үміт, кімде қандай күмән бар,

Күрес жайлы сыр шертеді жыраулар.

Шырқауға бір шыққан кезде бақыттан

Басы айналып құлай ма екен қырандар?!

ҚЫЛЫШТЫ АДАМ
Тағдырымен елімнің туыс далам,
Қабатында ғасырдың тыныстаған,
Түртіп қалсаң әр сайдан, әр төбеден

Түрегеліп кетердей қылышты адам.

Еңіреген елімнің ері ме еді,

(Тілсіз мылқау мұнартқан төңірегі).

Ел шетінде жау жолын күтіп жатып,

Қалғып кеткен сияқты көрінеді.

Төбелермен төбе боп тыныстаған,
Жылдар жазып арқасын құрыстаған,
Қылышты адам жатқандай туған жердің

Топырағын бір уыс уыстаған...

Өмір сырын өмірден оқып өткен,
Суғарылған жүректің оты кепкен,
Жер қойнында белгісіз батыр жатыр

Көкірегін уақытқа көпір еткен.

Жан емеспін өзіне өзі ғашық,

Сауыт кимей шығады сезім ашық.

Түртіп қалсаң жерімді, қылышты ерлер

Ұран салып шабардай көзін ашып.

Құлады ма жауымен күресіп бір,

Көздеріне құм толған, нұры өшіп бір.

Замандардан қан қатып, тот басқан көп

Алмас қылыш жүзінде гүл өсіп тұр...

Көк аспанды жаңғыртып арман әні,

Арман әні ұрпаққа жалғанады.

Қылышты адам, елестер қылышпенен

Қорғап қалған бабамдай кең даланы...

Солай, балам. Несіне таңданасың,

Енді жердің иесі сен боласың.

Сенің бабаң өлсе де, кеудесімен

Қорғап жатқан сияқты кең даласын.

Қылышына қалыпты үлгіріп бір,

(Деме бүгін төбемде күн күліп тұр).

Жер-аспанға қашан да бабам менің

Сақтық керек екенін білдіріп тұр!..

Тыныштық ап, ғасырлар тыныстаған,

Бабам болып жата бер, тыныш далам.

Жау тиді деп, әйтпесе ұйқыдағы

Түрегеліп кетердей қылышты адам.

Өз-өзімнен қалтырап, қуыстанам,

Тұрған кезде шақырып пүліш далам.

Мені қорғап жатқандай көрінеді,

Кең далаға айналып қылышты адам.

Ақ бесігін тербеткен тыныш далам,

Тыныштықпен мәңгілік тыныстаған.

Қылышты адам үстіне өскен гүлді

Келе жатыр ұрпағым уыстаған.

Қара жерді қарашы күн ыстаған,

Мәңгіліктің қойнында тыныстаған.

Баба-дала үстінде келеді ұлым,

Қылыш емес, қолына гүл ұстаған!

ҚАЙРАУ ЖЫРЫ

Қаламыңды қолыңа ал, бол, тұр, ақын,

Шағың сенің қырандай шарқ ұратын.

Қиялыңа қанат боп қозғау салар

Ыстық сезім, бойдағы салқын ақыл...

Өз сөзіңмен бейнеле ғасырыңды,

Өз көзіңмен бейнеле ғашығыңды.

Жарқылдатып найзағай, жасыныңды,

Көкірегіңнен аш кенді, асылыңды!

Хас тұлпарға дүние кең, шын асылға,

Тұрасың ба, екпін бар, құлашыңда.

Уақыт күтпес, тым ұшқыр уақыттың

Жырға қосшы анасы-мынасын да...

Дарын болсаң анадан бір туатын,

Кезің келді ширығып, бұлқынатын.

Туған елдің тілі боп, көкейкесті

Сөзін айтып серпіліп, сілкін, ақын!

Сөз өледі кезінде сөйлемеген,

Астасады мәңгілік ой мен өлең.

Сиқырлы сөз, қыл қалам құдіретімен

Суретшісің өмірді бейнелеген.

Уақыт озар, орнында тұра ма бір,

(Керек емес жаны жоқ, құрама жыр).

Саған қарап тұрғандай мені жаз деп

Сағат сайын гүлденген мынау өмір.

Ана сүтпен ақын боп туған едің,

Жүрегіңнің табатын жыр ғана емін.

Саған қарап тұрғандай жазады деп,

Көкейкесті арманын туған елің.

Әр сөзіңмен сұраққа ел жауап тапсын,

Үміттерден көңілге жаңа от жақсын.

Болашақты болжаған ойың сенің

Қыран болып қияда қанат қақсын.

Бүгіннің жаз шыңғырған бір шындығын,

Бұлт бүркенбей көгіңнен күлсін күннің.

Уақыттардан кезек ап, болашақтың

Кең сарайын жаңғыртып тұрсын жырың!..

БІР АРМАН

Асулардан қаншама аман өттім,

Уақыт өзі бергендей маған екпін.

Көктемімді тойлауға шақырып бар

Достарымды келеді қонақ еткім.

Құс көңілім қанатын кең жайыпты,

Сағыныштан кең далам сарғайыпты.

Қонақ етсем төріме отырғызып

Алатау мен Атырау, Ақ Жайықты.

Тамашалап елімнің жан байлығын,
Тамашалап жерімнің таңдай гүлін,
Көңілдер мен көңілдің жақындығы

Елетпейді араның шалғайлығын.

Жан сарайын достарсыз мұң қамайды,
(Доссыз өмір білмеймін кімге жайлы?)
Қонақ етсем деп едім түнгі аспанның

Жұлдызына көрші етіп туған айды.

Жомарттығым жайылып көпке менің,

Шалқытсын бір жалынын отты өлеңім.

Дастарқан ғып даламды жайып тастап,

Шақырсам ба бауырына Көктөбенің?

Ойдан-қырдан бүлдірген жыр теремін,

Шөлдегенде шабыттан бұлт емемін.

Ағысынан ақ жүзін аспан көрген

Толқынынан бұлақтың күлкі өремін.

Жан дүниемді тұрғанда билеп өлең,

Кең даласыз сыймайды үйге денем.

Достарыммен ұзартып өмірімді,

Екі ғұмыр кешкендей күйге енер ем.

Қонақ етіп барлығын сыйлар едім,

Сыйлар едім, ән сал деп қинар едім.

Көрінеді жерге бұл сыймайтындай

Кең даладай көңіліме сыйған елім.

Көргенменен қызығын сан ортаның

Ашылмай жүр жаннан бір жанартауым.

Өтсем деп ем тербетіп Қосағашты

Сағынышты әнімен Сарыарқаның.

Бұлбұл үнмен тұрғандай жырлап әлем

Бетпе-бет кеп көлеңке, мұң-наламен.

Жанарынан достардың жарық алып,

Мынау жарық дүниеге бір қарар ем.

Бір шақыру үйіме арман бәрін,

Жарқырасын жұлдызы жанған дарын.

Қонақ етсем деп едім Алтай, Қырым,

Оқжетпес пен Тайганың ормандарын.

Бұл арманға беріліп мен сенемін,

Жүректерге жүрекпен жол шегемін.

Дос көзімен өзімді таразылап,

Салмағымды өмірден өлшер едім...

Бұл арманға талпынсам жетемін бе,

Тіршіліктің шырмалып жетегінде.

Қонақ күтіп жүріп мен, мына өмірдің

Қонағына айналып кетемін бе?

Тау боп бірде, теңіз боп тулар едім,

Жүрегімнің жоғалтпай сырлы әуенін.

Бұл арманды орындап үлгермесем,

Үлгерерсің мен үшін, туған елім...

Мен кетермін, соңымда бәрі қалар,

Сөз кезегін тағы бір дарын алар.

Шыңырауға түскен бір жарықтай боп,

Тау аңғарын тас бұлақ жарып ағар.

Жауым қалар көрсеткен жамандығын,

Досым қалар дәлелдеп адалдығын.

Ақырғы рет аңырап қош-қош айтып,

Қалар жерім, дүние, қалар Күнім.

Күн нұрынан алаулап жүзім жанар,

Құлағыма жеткендей ызың-хабар.

Жер бетінде ешқашан қайталанбас

Өкінішім, арманым, ізім қалар...

Дүниені сыйғызып жанарға бар

Жанарыма жабылған балам қарар.

Соққан желі тау жаққа шығарып сап,

Солғандай боп бір гүлі далам қалар.

Тіршілігі тәуелді ғылымға бар

Мынау өмір бұдан да сұлуланар.

Сағыныштан сыбызғы тартып ұшқан

Қанатында аққудың сырым қалар.

Тыныштықты жеткенде тіліп хабар,

Ата таулар мойынын бұрып қарар.

Құстай ұшып аспанға мен кеткенде,

Ауыл иті артымнан үріп қалар...

Жарық дүние, тіршілік – қалар бәрі,

Дөңгелек жер тамшыдай жанардағы.

Шақыратын сияқты өмірімнің

Ақ таңдардан ашылып жаңа арманы.

Келеді екен мәңгілік әр күнімен,

(Сөйлеседі адамдар ар тілімен).

Сапар шегем бақытты ету үшін

Өмірімді өлімім арқылы мен...

Құс жүрегім көне алмай қысымға бар,

Ұшуға бар, ұшқаным түсім болар.

Оралған төрт өмірдің мезгіліндей

Күзім қалар, көктем, жаз, кысым қалар.

Қара тасты тақтырып тұныққа бар,

Шырмауықтар шалғайдан іліп қалар.

Көрсетпестен көз жасын ішке жұтып

Ата Алатау тұлғасын бұлтқа орар.

Мен кетермін есімім ұмыт болар,

Сезімдерді сабақтап үмітке бар.

Жер бетінде ештеңе болмағандай

Аспанымда жұлдыздар күліп қалар.

Ұнау үшін билікті «ұлыққа» бар,

Сұлу қыздай дүние қылықтанар.

Қалыпты бір жаңылып жүрісінен,

Сағат-жүрек кеудемде тұрып қалар!

Қайтемін бақыт сұрап бақыттыдан,

Барлығын бүріп түсер уақыт қыран.

Жанымды қамшылап бір қарыздарым,

Шошынып төсегімнен атып тұрам.

Сол үшін кімді барып айыптайын,

Жабысқан осы дерттен айықпайын.

Тербелсін менің ағаш кереуетім

Жел тұрған теңіздегі қайықтайын.

Айта алмай жүрмін көптен тасып бір ән,

Өзіммен бірге бәрін асықтырам.

Жетпеген арман оты сезім қарып,

Ұйқыдан түнде жиі шошып тұрам.

Жетпеген арман оты, жанады үміт,

Жылжиды бауырымен жаралы бұлт.

Ақынның көңіліндей ашық тұрған

Кіреді есігімнен боран ұлып.

Ақ боран, ақ боз атты далада тұр,

Секілді ай қылышты дара батыр.

Оянған көкірегімнен көп арманым

Көтеріп көк аспанға бара жатыр!

Өмір деген бұтақты зор қарағай,

Асығады құшуға таңдағы арай.

Бір жапырақ тартады көкке қарай,

Бір жапырақ тартады жерге қарай!..

Бекінгені, белгісіз өкінгені,

(Тіршіліктің желге ұшар жетімдері).

Бір жапырақ бұрады бетін әрі,

Бір жапырақ береді бетін бері.

Ой орманын оңаша аралаймын,

Жазуға бір бауырын жаралы айдың.

Адамзаттың өмірі желге ұшатын

Жапырағына ұқсай ма қарағайдың?

Болашақтан күтемін даналық бір,

Қосатындай тірлікке жаңалық, түр.

Тыныс алып қойнында бабам жатқан

Қара жерден қарағай нәр алып тұр.

Өмір басқа әр түрлі салады ойлар,

Ашылғандай кеудемнен жаңа қайнар.

Тұғырдағы тұрғандай қыранға ұқсап

Қанат жайған жапырағы қарағайлар!

ЖАРАЛЫ ЖАУЫНГЕР КҮНДЕЛІГІНЕН
Кемел Бакировке
Ерттеп бір мінгендей-ақ шабыт желін,

Басылар әр қияға барып көңіл.

Оқталған зұлымдыққа от жүрегім

Шығардай көкірегімді жарып менің.

Қиылып қарар көктен қыз – ай маған,

Көлбеңдеп, көз алдымнан ұзайды анам.

Әрбір түп, елестетіп әр төбесін

Аумағын ауылымның жүз айналам.

Көңіл де жер дегенде тасымаған,

Жерім ғой тіршілікті асыраған.

«Оралмай қайда жүрсің, балам-ау?!» – деп,

Елжіреп тіл қатқандай тасы маған.

Ұғушы ем адам жанын қас-қабақтан,

Болады қашан таза аспан оқтан?

Айрылып екі аяқтан, мен жатырмын,

Айрылған құстай болып қос қанаттан...

Отынан Отанымның ұшқын аппын,

Ұшқыннан өміріме күш құраппын.

Жан бітіп кең дүниеде ұшып жүрген

Бір уыс топырағымын «Үшбұлақтың»...

Дәл мұндай тірлігіме шын өкіндім,

«Қара жер, мені алшы!» – деп мың өтіндім.

Ұшырып қиял-арман шағаласын,

Тіл қаттым толқынына Днепрдің!

Уақытпен сетінесін төзім мейлі,

Сырт көзге жан азабым сезілмейді.

Жастанып жатсам шалғай бір төбені,

Күзетіп ай-жұлдыздар көз ілмейді.

Көңілді емші қыздың сөзі емдеуде,

О, қалай тыныштыққа төзер кеуде?!

Жастанып осы жерді қалғып кетсем,

Жүреді жаным менің өзендерде...

Кім менің өмірімді тұншықтырар,

Өмір боп көздеріме бір шық тұнар.

Жанымның баяндап бар ой-арманын,

Қурай-шөп жоқтап мені сыңсып тұрар.

Тағдырдың дей алмаймын тауын бұздым,

Келмейді туған жерден тамырды үзгім.

Айтсам деп армандаймын аруыма

Аңызын «Қалқаман мен Мамыр қыздың».

Асыққан ақ желкенмін жағалауға,

Жасама, өтінемін, маған арба.

Бұлттанған туған елдің аспанына

Жұлдыз ғып жүрегімді жаға алам ба?

Болып бір майдандағы ұлына алаң,

Жүр ме екен жүзін жаспен жуып анам.

Келеді өмір сүргім, жүз жасаған

Жамбылдың жігер беріп жыры маған.

Армандай ай-жұлдызын құшып көктің,

Нөсерін бұлтты аспанның ішіп кеппін.

Аяқсыз, қос қолымды қос қанат қып,

Келеді туған елге ұшып кеткім...

МУЗЕЙДЕ ТҰРҒАН БЕСІК

Кім қарап жұмбақ сырды білген оңай,

Ойнатқан сәби күлкі күннен арай.

Жер-ана көзіндей боп, өзіндей боп,

Келдің сен, ескі бесік, мұнда қалай?

Айшықтап туған ай мен үркер көкті,

Кеудесін тіршіліктің сыр кернепті.

Тал бесік құндағында кімдер жатып,

Өзіңді түн жарымда кім тербетті?..

Бір ұқса бесік жырын ақ таң ұғар,

Алдында ана жүрек ақтарылар.

Шошынса сәби түнде ырым етіп,

Күйдірген әр жерінде дақтары бар.

Анамын, гүлге де алаң, күнге де алаң,
Болса деп сәбиім көз, тілден аман,
Келеді құлағыма қай уақыттың

Дауысы нәрестедей іңгалаған.

Қақпасын ерке өмірдің жылдар қақты,

Көмкерді күн көзімен гүлдер бақты.

Жарыққа жас құрақтай кім талпынып,

Ішінде бұл бесіктің кімдер жатты?

Ел сүйген қаратпасын ерді есікке,

Өмірді өкінішпен енді өксітпе.

Кім білсін, өмір сүріп кетті ме екен,

Ауысып тал бесіктен жер бесікке...

Көңілім шертеді әсем ән-күй менің,

Қалайша күн тұрғанда қалғиды өмір?

Қолымнан келсе мынау бесікке сап,

Келеді бар әлемді әлдилегім.

Ақ бесік туған жердің терегінен,

Хабарсыз болдым өткен дерегіңнен.

Жұлдыздай сан сиқырлы сыр маржанын

Теремін ой-теңіздің тереңінен.

Ауырды сені көріп сау жүрегім,

Анамның елестетіп тал білегін.

Көздерім түспей қылыш, семсерлерге,

Назарым саған неге ауды менің?

Етпеймін тірлігімді елге міндет,

Өнерді түсінбеймін «ермегім» деп.

Аналық жүрегімді бесік етіп

Тұрамын өмірді бар тербегім кеп.

Мен білсем, ұлы бесік жер дегенің,

Жеріме өлмес өмір берген елім.

Қолымнан келсе, күнді нәресте ғып,

Жылатпай мәңгі-бақи тербер едім.

Тартып ап табиғаттың бермегенін,

Алады бар азығын жерден елім.

Қолымнан келсе, жерді бесік етіп,

Өмірді өмір бойы тербер едім.

Қарызын болар елдің өтегенім,

Өмірді нәресте ғып көтеремін.

Қолымнан келсе, барлық адамзаттың

Айналып бесігіне кетер едім.

Тілдескен тәкаппар тау, мұнарамен,
Көңілге өмірді ойлап мұң орап ем,
Бір кезде әлем тану музейіне

Айналып кете ме деп мынау әлем.

Уақыттың қойнауынан құн сұраған

Қадірін бұл өмірдің білсін адам.

Көгіне жұлдыздардан қоңырау таққан

Тербеліп жер-бесігім тұрсын аман!

Өмірде ұмытпаспын мына түнді,

Жүректен жанартаудай жыр атылды.

Ұйқымнан неге ояндым деп өкіндім,

Түсімде көріп бүгін ұлы ақынды...

Сезімді балапандай түлетер күн.

(Бейнеңді көздеріме түнетермін).

Ашылған омырауыңды қымтап үнсіз,

Тілдесіп оңашада тұр екенмін.

Жырларың көңілімді келіп тербеп,

Көшкендей көкірегімнен еліктер көп.

Көрінер көзге даңқың, зат болса егер,

Айтар ем даңқыңнан сол бөліп бер деп.

Көгімен сағыныштың қалқып ұштым,

Келмейді өмір нәрін сарқып ішкім.

Сиқырлы, үзілмейтін жанымызда

Таңдандым барына бір тартылыстың...

КЕЛГЕН КЕЗДЕ КЕЗЕГІМ...

Өмір тұрмас басымда, сірә, мәңгі,

Бір күнімнен бір күнім сынақ алды.

Жылатпай бер, не берсең, ей, туған ел,

Сұратпай бер, берсең бір сыбағамды.

Артық сыйды өзіңнен қаламаймын,

Қанағатшыл кішкентай баладаймын.

Найзағайдан қорықсам, балапандай

Қанатыңның астын мен паналаймын.

Еншілетпе ешкімнің шырқау шыҢын,

Сұңқар көңіл сезеді тұлпар сырын.

Өмір деген теңізден бу боп ұшып,

Теңізге кеп қосылған бір тамшымын...

Өмір, өмір ағысын қозға мәңгі,

Лақтырғын жағаға озбағанды.

«Қандаймын?» – деп жаутаңдап, ешкімнен

Сұрамай-ақ білемін өз бағамды.

Кірлемесін көңілдей ақ аспаным,

Аярларды арадан аластағын.

Келген кезде кезегім, кездейсоқ жан,

Сыбағама сен менің таласпағын!..

ОЯТ МЕНІ

Жел боп кіріп көңіліме жабыққан,

Оят мені ақ сәулеңмен, жарық таң!

Сұлулыққа таңдануды о баста

Мінезіме ана сүті дарытқан.

Арнасыз боп аққан судай бетімен

Көптен бері ұйқышыл боп кетіп ем.

Сәйгүліктер, кең далада дүбірлеп,

Оят менің өмірімді, өтінем!

Ей, уақыт! Мені өзіңмен ерте кет,

Жастық отты жалыныңмен өртеп өт.

Оят мені, жапырақтар, сыбдырлап,

Сырлар шерткен қоңыр желге еркелеп.

Көңілімде жыр толқыны туламай,

Тыныш ойдың тұла бойды буғаны-ай.

Оят мені, жымыңдаған жұлдыздар,

Түнгі көктен кербезденіп туған ай.

Маза берме, ақын көктем, әнші бақ,

Күңгірт тартқан бөлмемді кез, таң шуақ.

Оят мені әрбір келген көктемнің

Дауылымен, жауынымен қамшылап.

Құпия әлем, шырқау көкке құмармын,

Шығысымнан алтын айдар шығар күн.

Оятып ал, арман-мұңым, өзің кеп,

Желпіп мені қанатымен қыранның!

Маза берме, жан-жүрекке бер шабыт,

Қуанайын сағынышымды қарсы алып.

Оят мені, қоңырау үнді бозторғай,

Тас төбемнен тал түс кезде ән салып.

Шұғылаға шомылған ақ таңдарым,

Басталмаған сапарларым, жолдарым.

Оятып ал, мені күткен істерім,

Алдымдағы ұлы мақсат, арманым.

Көтермейді көңілімді көне жыр,

Шертші, бауырым, уақыт күйін, кәне, бір?

Ырғағыңмен жан-дүниемді сілкілеп,

Оятып ал көп ұйқтатпай мені, өмір.

Шың басынан жанатындай бір шырақ,

Алтын құстың қанатындай күн шуақ.

Оят мені бейғам, қалың ұйқыдан,

Жыр жолдары, маза бермей шымшылап.

Береді әсер қызыл-жасыл гүл түсі,

Келе берсін сағыныштың жыл құсы.

Кенет бомба жарылысы оятпай,

Мені оятсын сәбилердің күлкісі...

Елігіп бір бұлбұл құстың үніне,

Үн қосайын табиғаттың тіліне.

Көкжиектен көкжиекті ашып бір,

Оят мені, қызыл-жасыл дүние!..

ҚАЙЫҢ ЖАСЫ
Түпсіз аспан қабағымен тұнжырап,
Бұтақтары бір түзеліп, бір құлап,
Жылмен келер жоқтап әнші бұлбұлын,

Жел өтінде жалғыз қайың тұр жылап.

Сезінеді куә болып бәрін күн,

Әлемдегі сыры бар ғой әр үннің.

Жапырақтары үзіледі жерге ағып,

Көз жасына ұқсап мұңды арудың.

Сабағында айтылмаған сыр бардай,

Назар салмай өтіп жатыр жылдар жай.

Тағдырына риза болмай өзінің,

Жел өтінде сырнай тартып тұрғандай.

Әрбір күн мен шығарып сап әр айды,

Жарық сәуле қайың шашын тарайды.

Жылап тұрып: «Жапырағым ба менің», – деп,

Түнгі жарық жұлдыздарға қарайды.

Түсіргендей жапырағын жел қағып,
Жеткізе алмай жалғыздығын елге анық,
Ару қайың білмейді аспан – қайыңның

Жұлдызының құларын да жерге ағып.

Адам басын жасап ойнар тағдыр доп,

Тағдыр өмір сабағында қалғыр көп.

Білмей ме екен қайың аспан көз жасы

Жауатынын жерге жұлдыз жаңбыр боп?..

ЖЕР АСТЫНАН ТАБЫЛҒАН ТЕҢІЗ
Аспанында қалқып ұшқан жас қыран,
Аспанында қалқып ұшқан жастық ән,
Шалқар дария табылыпты бір теңіз,

Мен шыр етіп туған жердің астынан.

Жаңалықтар әр таңменен жетер көп,

Шабытымның жануы үшін оты өрлеп.

Бұл теңізді сүймей қайтіп тұра алам,

Шаңқылдаған шағаласыз екен деп?

Тұңғиықтан теңіз үні жетер кеп,

Өткен едім осы өңірді мекендеп.

Қалай үнсіз қалам, жұлдыз суретін

Ағысында билетпейді екен деп.

Табиғаттың мінезіндей құбылған,

Ақ дауыл жоқ толқындарын қуырған.

Ұйқыдағы теңіз тұрып келеді

Жер бетіне шығып темір құбырдан...

Бұл құбылыс, түсін, мейлің, түсінбе,
Өңің түгіл көре алмайтын түсінде,
Көз алдыма келер жұмбақ адамдай,

Бар асылын сақтап келген ішінде...

Өлшемі жоқ су қазына, телегей,

Қалай үнсіз қалам оны елемей?

Көктеп тұрған көк теңіздің үстінде

Туған жерім тербеледі кемедей.

Сол кемеден ғажайыптар көрем мен,

Өмірімнен, биік тұрған өремнен.

Жер астынан табылған бір теңіздей,

Жырым менің көзін ашсын тереңнен.

БАЛАМ ӘСКЕРГЕ КЕТЕРДЕ

Ер жігіт өсіреді жапанға гүл,

Ойлайтын кезің келді Отан қамын.

Парызын өтеу үшін туған елдің,

Барасың, балам, күткен сапарға бұл.

Жатпайды қанаттанса ұяда құс,

Құс болып көк аспанға қиялап ұш.

Сен де бір сенімге ие азамат боп,

Аттанып барасың бір қияға алыс.

Қатаяр дауылдарда нәзік емен,

Беттесіп өмірдің қыс-жазыменен.

Сағынсам, саған қарай ұшырамын,

Аққудың қанатына жазып өлең...

Шақырар әлі талай жол тынымсыз,
(Қалайша өмір сүрмек халқым ұлсыз?)
Үзіліп бір тамшы жас көздерімнен,

Көзіңе қарап тұрмын толқып үнсіз.

Сезімге емес сонша төзімді анаң,

Елестер бал-балалық кезің маған.

Балаңдық өткелінен өтіп шығып,

Өмірін әкелердің сезін, балам.

Шыңдалып, жақсы емес пе шыныққаның,

Осылай атсын тыныш тұнық таңың.

Бұл деген ана туған әрбір ұлға

Ең үлкен сын екенін ұмытпағын.

Барасың ие болып сенімге осы,

Кездескен қиындықтан жеңілмеші.

Уақыт қас қағымдық өте шығар,

Ақ аспан тыныш болса ел іргесі.

Кішкентай құлыншағым, жанашырым.

Қуантар көңілімді өр асуың.

Күн сайын жол үстіне көзін тіккен

Мен сендей бір солдаттың анасымын.

Думанды үзілмеген үйден бір ән,

Үйімде балақ бауын қиған қыран.

Қолына ап қашан мені шертеді деп,

Екі жыл күтер сені күй-домбыраң.

Көгіңнен күн шуағын құяр дәйім,

Жырласын бас көтеріп ұяң қайың.

Өтеп қайт азаматтық борышыңды

Сен үшін ел алдында ұялмаймын.

Сен барда өкпелі емес тағдырға анаң,

(Сағыныш, үрей, үміт – әр күн маған).

Ақ балам, қолдап аппақ аруағымен,

Қорғасын қайда жүрсең Жамбыл бабаң!..

Қуанамын көгімде аман тұрса күн,

Көзін ашқан еске түсіп гүл шағым.

Құрсағымнан шыққан балам кешегі

Кезіп жүр кең дүниенің құрсағын.

Бір кездегі «кереметтің» бәрі шын,

Бір кездегі алыс емес алысың.

Үйде отырып вокзалынан Сібірдің

Естідім мен «мама» деген дауысын.

Қарыздармын тұнық аспан, таңға ашық,

Жер қадірін білем десең жолға шық.

Аспандағы телеграф сымдары

Тұрды жүрек тамырына жалғасып...

Аман болсын адамзаттың аспаны,

Аспанымның таусылмайды дастаны.

Есім шығып ести алмай қалдым мен

«Мама» деген бір-ақ сөзден басқаны...

Тұла бойым дүр сілкініп сол күні,

Арнасынан асып көңіл толқыды.

Дауыстаған сияқты алып теңізге

«Мама» деп бір өзендердің толқыны...

Жаңғырықтар жақындап бір, алыстап,

Ұшты уақыт ғасырларды ғарышқа ап.

«Мен ұлыңмын, мама! Мама, ма-ма!» – деп,

Тіл қатқандай аспан жерге дауыстап.

«Мама» деп бір, жаңғырықты тау бүгін,

Білдіріп тез амандығын, саулығын.

Көкжиектен көкжиекке асығып,

«Мама» деп бір қақты қанат таңғы Күн!..

Қиял мінген шындық құсым бір самғап,

Босағамнан кетпейтіндей қусам бақ.

Тар құрсақтан шыққан балам шырылдап,

Емін-еркін кең дүниені жүр шарлап.

Келді солай сырттан үйге жаңа леп,

Жаңа леппен жан-жүректе жанады от.

Талып жеткен даусыменен баламның

Бүкіл дүние тұрғандай бір «мама» деп!

Анаң сенің болады қатал қашан,

Ант берерсің күніне Отанға сан.

Мазам кетіп бір түрлі алаңдаймын,

Аптасына бір рет хат алмасам.

Асығарсың бітпеген істерге сен,

(Ақылыңмен күш берме, күш бермесең).

Сағыныштан сарғаям, өзің жайлы

Аптасына бір рет түс көрмесем.

Қиырларға талғандай қарап көзім,

Арман өзің, мен үшін талап та өзің.

Бала сүйген жердегі анаға тән

Сезімімді шектейді тағат-төзім.

Анаң қашан төзімге берік еді,

Осалдығы – сезімге ерігені.

Календарьдың әр бетін жыртқан сайын,

Ғасырдай боп әрбір күн көрінеді...

Сабырменен барлығын көтеруші ең,

Елестейсің көзіме жеке жүрсем.

Туған ұяң анаңнан алыстап бір,

Сағыныштың білдің бе не екенін сен?

Әрбір күннен күтерсің жаңа хабар,

Сенен үміт күтетін бар ағалар.

Отаны бір болған сон, ортақ болар

Бұл сағыныш ана мен балаға бар.

Қуаныштың таңы сол атар қашан,

Аман болсаң шығарсың сапарға сан.

Жапырақтай жүрегім қалтырайды,

Жапырақтай сенен бір хат алмасам...

САҒЫНЫШЫМ ЖЕТТІ МЕ?

Аңсарың күмбірлі күй болды мәңгі,

Әніңмен оятушы ең қалғығанды.

«Сағындым туған жердің сырлы әуезін
Сал, – депсің, – кешіктірмей домбырамды...»
Өнерді жан серікке балаушы едің,

Артады азамат деп анаң сенім.

Қазақтың даласындай күй домбыраң

Қолыңа тиді ме екен, балам, сенің.

Тезірек жіберіңдер деген едің,

Күткен бір Қыз Жібектей Төлегенін.

Бесікке жас баланы бөлегендей,

Құндаққа домбыраңды бөлеп едім...

Көңілің үлбіреген көктем еді,

Дауысың құлағыма көп келеді.

Бесікке бөленген сол күй домбыраң

Соңыңнан іздеп сені кеткен еді.

Жолына жас арманның жаңа аттанып,

Талабым, шығып едің талаптанып.

Домбыраң аққу болып, гәкку болып,

Соңыңнан кеткен еді қанат қағып.

Біздер де өзімізше ән үйренеміз,

Ұстауға домбыраңды именеміз.

Секемшіл сенің нәзік жан-жүрегің

Бейне бір жаралғандай күймен егіз.

Алдың ба сәлем хатты, солдат ұлым,

(Адам боп, кірген шығар енді ақылың).

Тарқаған болар, бәлкім, сағынышың,

Алмасын жеген кезде Алматының.

Сынайды туған анаң, туған Отан,

Жолыңа ақ дауылдай жыр боратам.

Босасаң «Серпер» атты күйіменен

Жаныңа жігер берсін Құрман атаң.

Тұр әлі талай белес, алдыңда шың,

Айтып жаз, домбыраңды алдың ба шын.

Өзгеше өнердегі Бақыт анаң

Өрінен өміріңнің қол бұлғасын!

Қиялың ете берсін көкті мекен,

Сен үшін құс көңілді көп түлетем.

Соңыңнан сабыр таппай шыққан іздеп,

Домбыраң «Бозінген» боп жетті ме екен?

Ұшырдым бұл жырымды шағала ғып,

Шағала теңіз көкпен барады ағып.

Домбыраң күмбірлеген барды ма екен,

Туған жер махаббатын саған алып.

Кішкентай арман қосып арманыңа,

Жайраңдап қарадың ба жан-жағыңа.

Домбыраң қолға алғанда сайрады ма,

Сібірдің бір үн қосып орманына?

Болаттай шымырланып, шыңдал, балам,

Отанын қорғай алмас шыңдалмаған.

Артыңнан өзі қуып жеткен шығар,

Айналып домбыраға туған далаң.

Шашуын орман жерге төкті ме екен,

Сен үшін қиял құсын көп түлетем.

Бабаңның көзі болған күй домбыраң

Анаңның сағынышын ап жетті ме екен?..

Япыр-ау, сабыр қайда, мазам қайда?

Қаптап тұр көз алдымда тозаң майда.

Тордағы торғайға ұқсап бұлқынумен,

Қанатын қыран көңіл жаза алмай ма?

Сабырым, айтшы, жаным, қайда менің?

Ауғандай жерде тұрып айға көңіл.

Түсініп жан-жүректі құлазыған,

Берсеңші қайратымды қайрап, елім.

Жасылды жастық шағым қайда менің,

Жанымның табар екем қайдан емін?

Кетті екен ойда жоқта кім бүлдіріп,

Ұйыған тыныштықтың айраны едім?..

Тапсам-ау өткен уақыт, күнге дерек,

Жалған сөз, жалған күлкі кімге керек?

Жел ұрып шайқалған көл көңілімді

Түсірші арнасына бірдеңе деп...

Керіліп көрінбей жүр ай да маған

Айдынды ақ сәулесі аймалаған.

Тұратын өз бойына тартып бәрін

Жер күшін қозғалмайтын қайдан алам?

Жауабын таба алмадым айналадан...

Адам – ағын, толқынды заман – арна,

Күн көтеріп уақыт барады алға.

Тізгін тартып, қайрылып қарамайды,

Үкім айтып үстінен қарағанға.

Түсіруде қиялдың алмасын жел,

Түсінуге талпынбау қанға сіңген.

Ашық жолы болмаса әділеттің,

Кім бұрады заманның арнасын кең.

Өсіп-өнер өмірдің діңі берік,

Керуен тартар сәулесін күнім өріп.

Сөз айтуға жасқанар ел атынан

Тіршіліктің кеткендер тіліне еріп...

Жапырақ – өмір дірілдеп тал басында,

Ақыл-күші адамның арбасуда.

Ағыстарды асатып ағыстарға,

Айналуда уақыт арнасында.

Жер тірлігін бағып тұр аспан ғана:

«Менен жоқ, – деп, – дүниеде асқан дана».

Бұлқынады біреулер, ұмтылады,

Бұрғысы кеп ағысты басқа арнаға...

Бара жатыр бір ағыс ауып менен,

Қанатыммен гүлімді жауып келем.

Бір-бір бомба басында адамзаттың

Жасырынып жатқандай қауіптенем...

Алаң көңіл, алау сөз, алау әнің,
Тұтқа болып уақытқа саналы ағын,
Ағыс қосып ағысқа алға шығып,

Арнасын жеп келесің замананың.

Өмір – теңіз, толқыны – тірі халық,

Шұғыла шашар көгінен күні жарық.

Ортаймайтын арманның арнасына

Уақытты адам барады бұрып алып...

ЕКІНШІ БӨЛІМ
ТАУ БАСЫНДАҒЫ ТАС ҚЫРАН
Дауыл үріп қараспанның астынан,

Тығылады құз көзіне жас тұман.

Тұғырда бір тұрып қалған сияқты

Төніп қарап тау басынан тас қыран.

Жарқылдап қос жанарынан бір үміт,

Тас тырнағы тас тұлғаны тұр үгіп.

Найзағайдың оттарынан от алып,

Көк аспанға ұшатындай тіріліп.

Туған аспан күзетіп тау мекенін,

(Мекенінде сөз болып па жеке мұң).

Тау басында тас қыран тұр қасқиып,

Білмей, сезбей кәріліктің не екенін...

Бауырынан боялғандай тас қанға,
Қызыл түлкі уақытқа ұқсап қашқанда,
Ұшатындай боп тұрады көзіне

Таудың өзін бүріп алып аспанға.

АҒАШ КЕСКЕНДЕ
Көз алдымда түтін менен сол ұшқын,
Қасіретін еске салып соғыстың,
Кесті тірі аңыратып ағашты,

Кеңітуге жүретұғын жол үстін.

Жапырағынан жанбайды енді шамшырақ,

Жапырағына қарамаймын хал сұрап.

Ажал тауып жүзінен қол араның,

Ардагердей құлап жатыр қансырап.

Күрсінгендей мейірімге шөлдеп күн,

Тағдырына ортақтасып жер-көктің.

Жапырақтарын зар жылатып біреулер,

Қолыменен қиып жатыр жендеттің.

Жапырақ — қозы көгенделген желіге

Уақыттың жамыраған желіне.

Жолын біреу кеңейтем деп бір күні

Қиып шетке тастар ма екен мені де?..

* * *
Жігеріме жанып сезім шақпағын,
Өмірімнің қарсы алып кеш ақ таңын,
Ауыспалы жүрмін бастан өткізіп

Қырық бестің ақпаны мен аптабын...

Тигендей-ақ тағдырдың бір оғы ұшып

Өзімменен өзім жүрмін соғысып.

Көкірегіме қысым жасап жатқандай

Африка мен Антарктида тоғысып...

Мен көктемде бәйшешек боп туыппын,

Сол себептен жылылыққа жуықпын.

Жүрісінен жүрек тоқтай жаздайды,

Ортасында ыстық пенен суықтың.

Өзімменен өзім жүрмін тартысып,

Қырық бестің биігіне қар түсіп.

Ақыл-ойдың ақпаны тұр жетпеген,

Арманымның, аптабымен шарпысып.

Сұрамайды қолын жайып ақын бақ,

Тағдыр оны желкелейді тақымдап.

Батпағына аунап жатып бақа да,

Ұшқан құсты қызғанады бақылдап...

Албырт шақта қадірін сездім ненің,

Сөз білмедім, білгенді көзге ілмедім.

Өткізіппін басымнан ауыспалы

Табиғаттың қайталап мезгілдерін...

Бақыт кешем еске алып сәтті аяулы,

Көктемдегі естіген таппай әнді.

Жасыл түстер айналып сары түске,

Сары түсім жамылар ақ бояуды...

Еседі жел қыңсылап қара күшік,

Жерге жылап тамады жаралы шық.

Жалын жыры соғылып жұлдыздарға,

Жаңғырық сап жастығым барады ұшып.

Үмітпенен атырдым ақ таңдарды,

Ақ таңдарым күнімді сақтар мәңгі.

Торын үзіп кете алмай тіршіліктің,

Бір шаба алмай шабытты шақтар қалды.

Еш нәрсемен баса алмай өртін іштің,

Жер-ананың көз жас пен дертін іштім.

Өмірден бір өмірге өтіп барам,

Үнсіз тартып сырнайын өкініштің...

Өз мұңымды өзгеге сездірмедім,

Оңып бара жатқандай тез гүлдерім.

Табиғаттың еске сап әр маусымын,

Кел, келе бер, мінезді мезгілдерім!

Жарты дүние, жарты күн, жарты жаным,

Құмға сіңген дариядай тартыламын.

Балапандай жүрекпен мен өзіңе

Таңғы алауға шомылып талпынамын.

Жарты жүзін бұлт бүркеп күн күледі,

Жыр тілейді бір түрлі мұңды реңі.

Екі жүрек қосылса, екі жарты

Бүтінделіп кетпесін кім біледі?

Сынык, арба сияқты сырғып келем,

Көңіл сәби ішіне сыр бүкпеген.

Қара жерге кірпіктен құлап түсер

Бір тамшы жас екен-ау тірлік деген.

Сездіреді қандай сыр мынау күлкің,

Айналаның қуалап тұман-бұлтын.

Біреу үшін махаббат деген ұғым

Алданудан, алдаудан тұрар мүмкін...

Сыбызғыдай сыңсиды жаным менің,

Кең даланың сағынып дауыл, желін.

Жарты әйелмін бұйырған жарты бақыт,

Бүтін емес жарты алма – жарым көңіл.

Бүтіндікті тілеймін, сағынамын,

Қашан менің түнейді бағыма күн?

Құрай алмай өзімді тынып іштен

Тас кеп тиген әйнектей шағыламын...

Сәлем берсең дейтұғын «шүкір, күнім»,

Қара жердің көтерген бүкіл жүгін.

Әжем берген жарты құрт көңілменен

Бір өмірдің аңсаймын бүтіндігін...

Өртенеді ойлармен салқын ішім

Жеткізе алмай жүрекке алқынысын.

Мен өмірге шырқырап келдім бе екем,

Арман шөлдің азабын тарту үшін.

Келе берсін маған да кезек мейлі,

Елеусізді ешкім де сөз етпейді.

Жарты бақыт жарты айдың жүзіне ұқсап,

Бұл жаныма білмеймін, не жетпейді?..

ЖАЛҒЫЗ ҚАЙЫҚ
Қамшылаған өкпек желдің өтінде
Жағалауға шағала боп жетуге
Жалғыз қайық келе жатыр қалтылдап

Көкшіл шәйі, бұйра толқын бетінде...

Жайма-шуақ аспан көзін сырға орап,

Келе жатыр ескек ескен бір қонақ.

Толқындарын сүйетіндей теңіздің,

Таңғы күннің күміс нұры сырғанап.

Теңіз жатыр торғын толқын ораған,

Шымыр-шымыр тұла бойға тарап ән.

Қалықтаған шағалаға ұқсайды

Қыз қолымен желпіген ақ орамал.

Шағалалар ұшар бауыры жарқылдап,

Шексіз-шетсіз көк теңізді алқымға ап.

Жағалауға жету үшін асығып,

Жалғыз қайық келе жатыр қалтылдап..

Көкірегін сағыныш, мұң жаулаған,

Өзі де бір табиғаттан аумаған.

Келе жатыр ескек ескен жолаушы

Көздерінде аспан-теңіз аунаған!..

Жолбарыстай мазам жоқ қамаудағы,

Кімнің күйіп, мен үшін жаны ауырады?

Бұлт астынан көрінген көк аспандай,

Күн тілеген көңілім жамау бәрі...

Біреуге ұнап, біреуге ұнамаймын,

Сезімге жүр сәулесі құлап айдың.

«Мені ғана көтеріп сүймедің», – деп,

Кімге өкпелеп, кімдерді кінәлаймын?

«Жақсы» деймін жандарға хал сұраған,

Хал сұраған, төзімді қамшылаған.

Көңілімнің күйі бір келген кезде,

Ақын болып, біресе әнші болам...

Жол тілеймін жолдасқа, қатарыма,

Қатарымнан хақым бар от алуға.

Қақпамды ашып қарсы алам кім келсе де,

Қарамаймын шапан мен атағына!..

Аты озғанға несіне кектенемін,

Таппай жүрмін көңілдің көптен емін.

Ағалардың назарын аударуға

Жүгіргенді жағынып жек көремін...

Сырларымды жыр айтсын, сезімімді,

Жылдар шыңдап келеді төзімімді.

Сайрағанға не жетсін сандуғаштай,

Іздеп тауып өмірден өз үніңді.

Өлең жазсаң жаныңмен шабыттанып,

Өз бағасын береді халық танып.

Мәңгі ғұмыр кешпеспін, мен де бір күн

Жанартаудай сөнермін жанып барып!..

Жанарымда үміттің оты жанар,

Бүгінімнің ертеңге хаты қалар.

Өмірімді білгісі келген ұрпақ,

Өлеңімнің жолынан оқып алар...

Ақ шапанын қайтер екен тау енді,

Көшпелі бұлт кернеп кетті әуемді.

Тамылжытты көктем құсы тамшыдай

Мен айтсам-ау деген сыршыл әуенді.

Мен көктемнен өмір күттім, сыр күттім,

Үмітпенен өте берді сырғып күн.

Тісін жарып келе жатқан жапырақ

Белгісіне ұқсайды екен тірліктің.

Көпті көрген Алатау тұр ой бағып,

Көкірегіне ұйып мұнар, майда бұлт.

Туған жердің бір шетінен орын ап,

Ақын жатыр жермен бірге айналып...

Қоңыр самал сүйіп қоңыр бетімді,

Ойға мені жетелейді не түрлі.

Ақын жаны күн көзімен көз ашып,

Бәйшешек боп өсіп тұрған секілді...

Көктем – самал, сырымды елге жайыңдар,

Көкірегімнен туған аппақ айым бар.

Билейтіндей бұраң белі солқылдап

Мен билесем деген биді қайыңдар...

Өмір – көктем үміт шоғын үрлеген,

Құстар, құстар ағытады сырлы өлең.

Шықтан моншақ таққан ару қайыңмен

Билеп кеткен сияқтымын бірге мен.

Өңір тілеп, көңіл тілеп сүюді,

Жиде жарып келеді, әне, түйінді.

Бірінен соң бірі жатыр қайталап,

Көктем оқып менің көңіл күйімді.

Дүние тұр сезім ішегін жүз бұрап,

Есінейді үнсіз таулар мызғып ап.

Кең даланы ұйқысынан оятып,

Қытықтайды күлкісімен қыз-бұлақ.

Мамыр – маусым салтанатын жер күткен,

Күннің көзі тіршілікті сергіткен.

Күмбірлетіп күйсандығын кеудемнің,

Көктеп тұрмын, көктем күйін шертіп мен.

Ауысқан сезімнің сыры мұңға,

Өстің бе жоқ, әйтпесе құрыдың ба?

Таласқан бұл тіршілік өтіп жатыр,

Ешкімнің уақыты жоқ бұрылуға.

Туған ай шығарып сап өткен айды,

Айдынға қасын керіп көп қарайды.

Жоғалсаң құмға сіңген теңіздей боп,

Сен үшін дүние күйреп тоқтамайды.

Апыр-ау, кім күтіп тұр, кімге асығам,

(Таппаймын, қала кезем, қырға шығам).

Өйткені өлшеулі уақыт, өлшеулі өмір

Аспайды адамдардың бір басынан.

Сен үшін жылар дейсің кім егіліп,

(Үрейлі іштен қасқыр жүреді ұлып).

Жайлы өмір, жақсылыққа еті үйренген

Қол соғып көз жасыңа күледі жұрт.

Өрлемес лақтырғанмен шыңға тасың,

Жол іздеп жүректерге түн қатасың.

Сендей жан бұл өмірде болмағандай

Қойнына үнсіздіктің шым батасың.

Сыр ұғып құлық бар ма жыр ұғуға,

Тыпырлап қу тірліктің құрығында.

Бір ісін бітіруге бара жатқан

Біреудің шамасы жоқ бұрылуға.

Ағарып келер тағы ерініп таң,

Таңменен, жыр сұлуым, керіліп қал.

Жым-жырт ой, күңгірт бөлме, сұрғылт көңіл

Дос-құрбы – барлығы да мені ұмытқан.

Әр қилы көз алдыма толады елес,

Көгілдір бастап қиял, жаңа белес.

Даусыммен уақыттың есіне сап

Тұрмасам есімімді болар емес.

Сезінбеппін ауырлығын жүгімнің,

Кешір, күнім, кеш те болса, ұғындым.

Барлық жанға түсіргім кеп сәулесін,

Жүрегімді қолыма ұстап жүгірдім...

Даусым жолда тасқа тиіп жоқ болар,

(Суық көздер ту сыртымнан оқталар).

Сөндіргендей үмітімді үрлеп бір,

Тәлкек етіп жүрегімді кетті олар.

Қайта жанған үміт қашан ақталар,

Ақталмаса алданумен шоқ болар.

Жиіркенем екі жүзді жандардан,

Атақ үшін, ақша үшін сатқан ар...

Біреу олай, біреу бұлай мақтанар,

Әркім, рас, әр жолменен бақ табар.

Дұрыс деймін құпиясын біліп бір,

Оның бәрі есте қайтіп сақталар...

Ару қыздай шаштарын тұр тарап бақ,

Асқар таудан қанат жайды таң аппақ.

Жапырақтар желден үркіп ұшады,

Тал басына торғайлардай қонақтап.

Алтыбақан емес өмір тербелген,
Сенген достар, қалса көңіл сендерден,
Сая таппай, аяу таппай ешкімнен,

Кетер ме ұшып торғай жүрек кеудемнен...

Шабытымды шағып талай, құраған,

Жол үстінде жанбай қайтіп жүре алам.

Қолымдағы шырылдаған жүрекке

Қайырылмады, көз салмады бір адам.

Тағдыр солай көкірегімнен бір теуіп,

Жатыр едім бір төбені бүркеніп.

Қайран жүрек әлсіреген, жол соққан

Дір-дір етіп соңғы нұрын тұр төгіп...

Көктемімнің қарлығаш – қыз қонағы,

Кетер күлсең көңілдің ызғары әлі.

Көре алмастар атыңа күйе жағып,

Сенің мынау көркіңді қызғанады...

Мейлі, мейлі, сыртыңнан кінәласын,

Көрерің көп, сау тұрса мына басың.

Ақ көңілім болмасқа бордай тозып,

Болымсызға несіне мұңаясың?

Жасымашы, жабырқап, қарашығым,

Қара шашты еркелеп тарашы бір.

Жанарыңмен жарқ еткен серпіп жібер

Көлеңкелі көңілдің бар ашуын.

Ашылмастан көктемгі гүлің әлі,

Неге өмірден көңілің суынады?

Тоңып жүрген шуақсыз менің жаным

Жанарыңмен өзіңнің жылынады.

Көтер басты, қабақтан бұлтыңды айда,

Сұлуларда мұң емес, сыр тұрмай ма?

Айтшы, жаным, кешегі еш кінәсыз

Сылдырлаған бұлақтай күлкің қайда?

Тазалашы, күлкіңмен жушы бәрін,

Білмейсің бе бұлттан соң күн шығарын.

Дерті болса жүректің жазылсыншы,

Күніндей бір көктемнің күлші, жаным!..

O, неткен әдемі сөз әйел деген,

Секілді ақын жазған аяулы өлең.

Жылынып нәзік сезім жылуына,

Қалғымай жол үстінде ояу келем.

Ұйқымнан ол желпісе оянар ем,

Қанатын балапандай саялар ем.

Көгілдір құпиялы көкжиекті

Ашылған қарсы алдымнан әйел – әлем.

Қандайсың, бір қарап-ақ алар біліп,

Ұнасаң, қабақ беріп, қарар күліп.

Әйелге ұнамайды жүрегі жоқ,

Жасанды, жаны ұсақтау жаман жігіт.

Әрбір тал кірпіктері арайды ілген,

Арайдан ақ сәулені тараймын мен.

Дүниеге жаны нәзік ақын көзі

Әйелдің көзіменен қарай білген.

Сезгенге құдіретті сөз әйел деген,

Аспанға әр түн сайын айы өрлеген.

Кішкентай әйелдің от құшағынан

Ашылған арман әлем, аяулы әлем!..

СОҒАР ҚАЙТЫП...

Таласпаймын тұру үшін жоғары,

Табылмай жүр көңілімнің жоғы әлі.

Мен өмірде өзгелерге не істесем,

Бәрі өзіме қайта айналып соғады...

Оралмай түк зарықтырған ақ күйім,

Айдынынан адасқан жыр-аққуым.

Соғар қайтып бастан кешкен кешегі

Арман-мұңым, өкінішім, шаттығым.

Жыламадым таяқ жеп тас тағдырдан,

Жан-жүрекпен өмір түлеп жаңғырған.

Толғанысым толқынындай теңіздің

Жамырап бір шығады екен алдымнан.

Тіршіліктің тірлікте ме бар мәні,

Адамзаттың таусылмас ой-арманы.

Аңдып тұрып шығады екен алдыңнан

Жамандық та, жаксылық та – бәр-бәрі...

Дәуірлеп тұр баз біреулер бар бағы,

Қатар қойып қыран менен қарғаны.

Аясына бәрін түгел сыйғызып,

Өмір-өзен ағып жатыр арналы.

Билеп алып көңіл көгін ерке мұң,

Жан сырымды өлең етіп шертемін.

Кешегіме шешім айтып бүгінім,

Бүгініме берер баға ертеңім.

Бәрі өзімнен, көрем нені тағдырдан,

Көңілімді күнбағар дос қалдырған.

Мен өзгеге нені істесем, айналып,

Бәрі-бәрі шығады екен алдымнан...

Түндігімді түсірмеген жау қағып,

Кең даланы тұрғандай бір тау бағып.

Сараң тағдыр біреулердің бақытын

Біреулерге беретіндей аударып...

Албырт сезім айрылып бар төзімнен,

Кезім, кешір, қалғып кейде көз ілген.

Не болса да кінәламай өзгені,

Бәрін-бәрін іздеймін мен өзімнен.

Қолдарыма қонбай кетті бақ талай,

Тоқта десем қайрылып бір тоқтамай.

Сұрары көп тұрағы жоқ өмірден

Өтіп барам ел үмітін ақтамай...

Елегізіп көк белдерге қыз көңіл,

Қызықтайды аққу жырдың тізбегін.

Шам алып бір өшіп қалған жолдағы

Іздерімді кеп тұрады іздегім.

Ел көзінде сайрап жатыр әр ізім,

Таусылмайтын арман-тілек, арызым.

Өмірдегі адамдардың өткізген

Өтіп барам қайтара алмай қарызын.

Өз жүрегім өзіме жүр күш бермей,

Дегеніме қиял атты құс көнбей.

Жеңіл күліп жүре алмаймын өмірдің

Бар салмағы маған келіп түскендей...

Әрбір күннің қас-қабағын бағам деп,

Таудан да ауыр түседі жүк маған кеп.

Жартасты ұрып жатқан теңіз секілді

Өмір күйі жан-жүректі соғар кеп...

Мазасызбын... Ұрады басым дабыл,

Көз жасыңды дегендей жасырма, гүл.

Өмір сүрдім деп, сірә, өкінбеспін,

Мейірімге тапшылау ғасырда бұл.

Ай-жұлдызды аспанға құстар алаң,

Құс көңілмен биікке құштар адам.

Үсіп кетпей, жап-жасыл шыршаларым,

Шықтың қалай қатыгез қыстан аман?..

Тоқпағы тұр тағдырдың төніп қандай,
(Қалтырайсьң, жүрек – гүл, қорықандай!)
Аман қалып тамырың, тұрсың көктеп,

Қаңтардағы суықтан солып қалмай.

Қайырымсыз төбемнен төнер шыңым,

Іште жатыр айтылмай нелер сырым.

Көптен бері көзіме түспей кеттің,

Алақаннан жем жеген көгершінім...

Сені ойласам, жүрегім сыздайды анық,
Уақыт өтіп барады бұзбай қалып,
Шуақ-нұры азайып көңіл Күннің,

Кетер ме екен дүние мұзға айналып...

Ой – дария бетінде үміт қалқып,

Шынар жүгін тұрамын шыбыққа артып.

Адамға ұқсап, аспанның күн жүрегі

Жылдан-жылға бара ма суық тартып?

Сұрағы көп болашақ келеді әлі,

Бір тыныспен тіршілік дем алады.

Әлемдегі адамдар бір-біріне

Жүрмейді екен ғашық боп неге бәрі?

Тіршілікке тұрады жаным еріп,

Айықтырсам «дертінен» дәрі беріп.

Армандаймын, адамдар жүрегіне

Кетсем-ау деп мейірім дәнін егіп...

Жүрмедім жыр күнделік жазып күнде,

Жүдеймін сәл нәрсеге азып бірде.

Баладай болмашыға өкпелеймін,

Білмеймін, сенгішпін бе, нәзікпін бе?

Өмірім бір бұтаққа ілінгендей,
Тіліне жүрегімнің тілім келмей,
Біреудің бір сөзіне қуанам кеп

Қайтадан қайтқан анам тірілгендей...

Сыртымнан «жаман» десін ұнатпаған,

Жалаңаш беріліпті жүрек маған.

Күлем де сәл нәрсеге күн шыққандай,

Бұлттанып сәл нәрсеге жылап қалам.

Ешкімге жалған күліп, жалынбаймын,

Ауырып, сәл нәрсеге ауырлаймын.

Болар бұл осалдығым, бәрін-бәрін

Баланың көңілімен қабылдаймын.

Ұмытыппын...

Бәрі-бәрі өзгерген,

Өзіме жат көрінеді өз кеудем.

Жан-жағыма жаутаңдап бір қараймын,

Жолығам ба деп балалық кездермен.

Алғанмын ба уақытқа ұрлатып,

Қайда маған бұрылмаған бір бақыт?

Аспанымнан ағып түскен жұлдыздай

Өз жүрегім өз кеудеме тұр батып.

Туған жұртта ойға талай баттым көп,

Бір өзінше қиялымда бақ гүлдеп.

Жар басынан қарап тұрмын, Ақсудың

Толқынымен толқын болып аққым кеп...

Туған жұртта ойға баттым не түрлі,

Салқын самал сүйеді кеп бетімді.

Сарқылып көп сағыныштан Ақсуым,

Арнасынан аунап кеткен секілді...

Қалай еді жастығымның әуені,
Аңсағаны аласа емес, тау еді,
Сәлем берген жас баланы танимын,

Әкесінің атын сұрап әуелі...

Бір тамшы жас тұрып қалды көзімде,

Берілгенде берілмейтін сезімге.

Толқыныңа қарай бердім, талпынған

Балалығым жатыр ма деп өзіңде...

Жан сырымды мазақ болдым желге айтып,

Жел желігіп кең далаға берді айтып.

Ғашық болу құпиясы жүректің

Құпиямды жұртқа жайғам мен қайтіп?..

Өзге тілек баурап алды, өзге арман,

Сүю дерт қой, дертің кімге сөз болған.

Жатыр бәрі жүрегімнің түбінде,

Жүрек түбін қорқамын мен қозғаудан!..

Біреу келіп өмірден біреу кетіп барады,

Сусылдайды уақыттың толмай аппақ парағы.

Біреу ашқан қақпаны біреу мәңгі жабады,

Бәрін-бәрін бағады күндердің көз, қабағы...

Толықтырып толқынды тіршіліктің өзенін,

Ауру жүрек табады сөз арқылы өз емін.

Өкініш сап сұлулық қыз алдайды, сеземін,

Ар-намыс пен ақылға беріп соңғы кезегін.

Күлген күлкім жастықтың желігіндей тез өтер,

Өткеннен соң өзгелер әңгіме етер, сөз етер.

Көкжиектен көгілдір көкжиекке бет алып,

Азабына арманның төзе білер өжет ер.

Дүрсілдейді кеудемде менің жүрек сағатым,

Дүниеге жетелеп жаңа соқпақ, жаңа күн.

Шексіз әлем, шексіз ой қозғап ұшып барады,

Сусылдаған сабырсыз уақыттардың қанатын.

Байқайсың ба, бауырым, маған бақыт қонып тұр,

Қонып тұрған бақыттың қасиетін, кел, ұқтыр.

Өмір – ғашық өзгеріп құра берсін салтанат

Сезімдерге тәуелсіз «материя» болып бір...

Өмір сырын толғайтын бола алмаспын кемеңгер,

(Өмір жырын толғайтын иілмейтін емендер).

Біреу келсе, өмірден біреу кетіп барады,

Қуаныш, мұң алмасқан биіктер мен тереңдер.

Күн менен түн ауысып, алмасады кезекпен,

Таразылар тіршілік уақытты тез өткен.

Бір толқынды бір толқын қозғап, алға барады

Өмір-өзен ағады өрттей болып өзектен…

Досым болсаң, бөгелмей бұрып өтем ат басын,

Шыққан күнім мезгілсіз көкжиекке батпасын.

Тіршілікті тербелген таңғы ұйқыдан оятып,

Қағып тұрар ойларым болашақтың қақпасын…

Ашу-ыза араласып кекпенен,

Қайрақ – кеудем қайрап жатыр отты өлең.

Боталы бұлт желпілдетіп шудасын,

Керуен тартып бара жатыр көкпенен.

Қайың–қыздар қарайды үнсіз сыр бағып,

Жазғы жаңбыр моншақтарын сырға ғып.

Ескен желдің ырғағымен шайқалып,

Жапырақтар жүз қоңырау тұр қағып.

Қоңырауға құстар әні жалғасқан,

Көңіл күй де ауа райдай алмасқан.

Көптен бергі кірлеген жер сәбиді

Нөсеріне шомылдырып алды аспан.

Қалды демде шөлі қанып даламның,

Жасыменен жуған аспан жанардың.

Туыстырып жаратқандай жаратқан

Табиғат пен табиғатын адамның.

Дала жұтып бозторғайдың сырлы үнін,

Жерге сеуіп кетті жаңбыр тірлігін.

Шексіздікті айналуда уақыт,

Жылатумен, жұбатумен бір-бірін...

САҒЫНЫШ

Жүрегім шаншып сыздай ма,

Беріліп сұрғылт күзгі ойға?

Қызғалдақ терген қырлардан

Қызыл көйлекті қыз қайда?

Тобылғы торы реңі,
Кеудеге сыймай жүрегі,
Өмірі өрттей өсектен

Қызыл су кешіп жүр еді...

Ақ жүзін жел мен күн бояп,
Келерін күздің білмей-ақ,
Сезетін өзін мәңгілік

Қыз болып жүретіндей-ақ.

Ұясы болып жат мекен,

Қанатын қалай қақты екен.

Көбелектейін көңілі отқа

Күйіп бір қалған жоқ па екен?

Өзеннен ерке сыр ұғып,
Мойыны қудай бұрылып,
Сәулеге ұқсап көзінде

Жанатын еді бір үміт.

Бойында титтей жоқ кінә,
Кезінде кез кеп соққыға,
Кірпіктен тамар бір тамшы

Мұз болып ішке қатты ма?

Сарғайып кештер батты ма,

Бақытын сордан тапты ма?

Аяғын шалып шырмауық,

Кейінге қарай тартты ма?

Қырларда ізі жоқ, міне,

Салды ма тағдыр тепкіге?

Гүлдермен бірге өзін де

Баз біреу үзіп кетті ме?

Жүрегім қызып мұздай ма,

Айдынын аққу сызбай ма?

Қырлардан қуған қызғалдақ

Қызыл көйлекті қыз қайда?

Қонды ма қоңсы күзгі айға,

Беріліп жүр ме ізгі ойға.

Болашақ күнге сағыныш

Ұйқысын түнде бұзбай ма?

Жоқ іздеп келсем алдыңа

Шалқайып, аға, қалғыма.

Қызыл көйлекті сол бір қыз

Көзіңде тұрып қалды ма?

Болмасын мейлі керегім,
Ей, саялы бәйтерегім,
Жастығымды көрген көзіңе

Жаутандап қарай беремін.

Қызыл көйлекті қыз қайда?!

СЫНШЫ ҚЫЗ
Жастықтың қызықпай аз сайранына,
Арманның ай қондырып айдарына,
Қолыңа сарбаздай боп семсер алып,

Шықтың сен әділеттің майданына.

Көзіңе қарап кейде таңданармын,
(Сын деген сыны емес пе арман, ардың),
Осынау ерге лайық қиын жолды

Қаймықпай қалай ғана таңдап алдың?

Дүлей күш сезіндің бе дауыл сырын,

Өткеріп өміріңнің ауыр сынын?

Ішінде «тұмсықтының», қарлығашым,

Қайрылып қалмас па екен қауырсының?

Өлшемге сен сенесің мен сенбеген,

Бірақ қарап сендік көзбен көрсем деп ем.

Қайрылған сен ұстаған мынау қалам

Пара-пар суырылған семсерменен.

Бір кезде басымыздан ауады өмір,

Көгіңнен кете алмай ақ шағала жүр.

Жүрекпен жазылған жыр жұрт жұтатын

Айналып кетсе, шіркін, ауаға бір...

Өзгерер дегендерің бүгін асыл,

Бұрылсаң тек уақытқа бұрыласың.

Сыншы қыз! Сенің семсер қаламыңа

Төгіп тұрсын жырым шұғыласын!..

Кешегі таң, кешегі күн, бәрі-бәрі кешегі,

Кешке жетпей жіңішкеріп, жанған үміт өшеді.

Түні бойы дауыл ұрған теңіздегі толқындай

Сықырлайды тыншу таппай сағыныштың төсегі...

Жүріп жатыр тіршіліктің айналып өз есебі,

Есебінен жаңылмас тек күншілдердің өсегі.

Етегінен тартып кері, қарға адым жер жүргізбей,

Баз біреудің біреулерге тиіп жатыр кеселі...

Әркімнің бар дауысына лайықты өз әні,

Қалауынша қайырып бір, құйқылжытып созады.

Ортасында жер-аспанның буы шығып бұрқылдап,

Ортаймастан тіршіліктің қайнап жатыр қазаны...

Кешегі таң, кешегі күн қайталанып өтер көп,

Келген өмір басыма бұл несіменен өтелмек?

Бір-бірінен қалай асып, қалай оған жетем деп

Дүниеқорлар безілдейді бірін екі етем деп...

Өтер уақыт, өзгереді, өмірде бұл жоқ тұрақ,

Шуақшыл боп бара жатыр көңіл деген көп құрақ.

Оята алмай толқын ару өксіп-жылап жатқандай,

Ұйқыдағы жатқан алып жартасты бір соққылап...

Кешегі жыр, кешегі ән, бәрі-бәрі кешегі,

Құлағымда ызыңдайды кешегінің өсегі.

Дірілдейді саусақтарым алатындай түсіріп

Сағыныштың сәулесіндей жұлдыз толы кесені...

Іздерден түрлі құралған

Соқпак, қой өмір бұралған.

Күтіп тұр мені бір үміт,

Күтіп тұр алдан бір арман.

Өмірге алғы іңкәрмін,

(Сезіммен кейде мылқаумын).

Кеудемде теңіз толқыны

Жалындай жүйрік тұлпардың.

Іздерім менің – өлеңім,

Сүйенерім де сенерім.

Қанаттылардың ішінен

Құсымды таппай келемін...

Үстінде ұлы кеменің

Шайқалып елмен келемін.

Арыстандардың аузынан

Әділетті алсам деп едім!..

Кезіңде, елім, жоқ-барым,

Мақтағын, мейлі, даттағын.

Қосылсын ұлы жолдарға

Өткелсіз өмір соқпағым!..

КӨҢІЛІМ МЕНІҢ

Көнбей баяу арна-ағысқа көңіл бір,

Өмірімнің табады екен емін жыр.

Қырау қабақ қыс айынан қар басқан

Алабұртам көктем іздеп көгілдір.

Үміттерін сұлулықтан кім үзбек,

Өшіргендей бір іздерді бір із кеп.

Қарай берем кең далаға қар басқан,

Өмір үшін өсіп тұрған гүл іздеп.

Бір өмірден бір өмірге құштармын,

Құштарлықпен көкжиекке ұшқан күн.

Ерте тұрып елегізи беремін,

Естігім кеп әнін бұлбұл құстардың.

Кей түндері көздерімді ілмеймін,

Суық ұрып тоңып тұрған гүлдеймін.

Аппақ қыстан асығамын көктемге,

Көктем маған не сыйлайды, білмеймін.

Арпалысып сезімдермен арбасқан.

Асқар таудан келеді асып таңғы аспан.

Өз-өзімнен алабұрта беремін,

Көктем іздеп кең даладан қар басқан.

Сағындырды шегірткелер өлеңі.

Уақыт ағыс тербетіп жер кемені.

Қазақы үйге қарлығаштар ұя сап

Біздің жакқа көктем қашан келеді?..

Көңілім менің алабұрта береді.

Мұңданбаймын, қабағымды күз етіп,

Тағат таусып, табанымнан сыз өтіп.

Түнгі көктен түні бойы бір жұлдыз

Жанатындай тереземді күзетіп...

Түн артынан, о, қаншама түн өткен,
Сезімімнің бала құсын түлеткен,
Қарай берем, тіл қатып сол жұлдызға,

Бар әлемге «қайырлы таң» тілеп мен!

Ауа жетпей кейде бір алқынамын,

Ондай кезде шығады салқын әнім.

Ғашық болып тағы да таңғы күнге,

Таңғы күндей биікке талпынамын.

Талпынамын тілеп бір халқыма күн,

Арқасы ғой халқымның шалқығаным.

Найзағайдың қорқып бір жасынынан,
Жас шыбықтай келмейді қалтырағым
* * *
Ерте тұрып, ашық алаң, көшені,

Түскен жапырақ, темекінің қалдығын,
Әдетімен егде кісі кешегі

Сыпырып жүр, түк қалдырмай барлығын.

Көкжиектен келе жатыр күн шығып,

Жер толғатып шаршағандай түнімен.

Дүр сілкінді оянып кеп тіршілік

Сыр-сыр еткен сыпыртқының үнімен.

Кеуделерде үміт жанып өшеді,

Е дегенше өмір қалай тез өткен.

Тағы біреу сыпырып жүр көшені,

Уақыттай сыпыратын кезекпен...

Қонған кезде басына кеп бүгін бақ,

Жіберуге болмас жатқа есені.

Уысында тұрғандықтан сығымдап,

Сыпыртқыны оң мен солға еседі.

Кезегін ап келеді екен әрбір күн,

Кету үшін міндетінен құтылып.

Сыпырады... Сыпыртқысы тағдырдың

Өзін де ертең тастайтындай сыпырып...

Әлдекімнің ойыншық қып тағдырын,

Бара жатыр ұясына батып күн.

Ұшқан жапырақ, темекінің қалдығын

Сыпырып жүр сыпыртқысы уақыттың...

Әрбір күннің қабағынан түсінем,

Әрбір күннің болады өз өлеңі.

Сыр-сыр еткен сыпыртқының ұшымен

Көшкен өмір көз алдыма келеді!..

Аспанменен, жерменен, теңізбенен,

Өмір сүрер өзіңді егіз деп ем.

Егізімді шарқ ұрып іздемесем,

Ешбір жан жоқ мені ойлап, мені іздеген!

Келе жатып жолменен, тауларменен,

Тау үстінен тау болған арман көрем.

Айтар болсам әжемнің сөзіменен,

Осы екен ғой, осы екен «жалған» деген...

Осы жолмен бір кезде көшкен елім,

Көшіп жүріп көп өмір кешкен елім.

Тау үстінде тау болып жатқан ерді

Сүйген едім деуге де сескенемін...

Ерлік жасап егізім мен үшін де,

Келе алмай бір кеткендей келісімге.

Жер көрпесін жамылмай сағынышым

Тірі жүрген сияқты ел ішінде.

Сырларымды айтармын кімге бүгін,

Кімге бүгін құлайды бұл көңілім.

Қай жерлерде қалды екен аяқталмай

Менің тірі жастығым, күнделігім?..

Аспан – айдын айнадай жатыр ашық,

Құпиясын зерттер кім, ақылы асып.

Тау басында тау жырын оқыр ма екен,

Жылдар, жылдар соққан жел бетін ашып.

Алтын – бесік тұрғандай тербетіп ел,

Тербетіліп еліммен ер жетіп ем.

Дос жүрегі жазылған күнделігім,

Күнделігім көшкен бе жер бетінен?

Сол бір адам – арманым мәңгі менің,

Мәңгілікке көміліп қалды көңіл.

Жерге сіңген бәйтерек тамырындай,

Жерде жатыр қимасым, жан-жүрегім!..

Мені ақын деп білмей-ақ қой, білмесең,

(Көкірегім – жұлдыз толы жыр кесем).

Жыр кесемді быт-шыт етіп кейде бір,

Өз-өзіммен күресіп көп күн кешем...

Жұлдызыммен бірде жанып, бірде өшем,

Жыр көшеммен қаламасаң жүрме сен.

Уақытпен биіктеп бір жанады,

Күл астында жатқан шоқты үрлесең.

Белгісіз боп өшер, бәлкім, көп ізім,

Жолаушының ерте шыққан жолы ұзын.

Қорқыт баба күйіне бір қосылып,

Аңыратам Молықбайдың қобызын...

Қуанам да, сәл нәрсеге қайғы алдым,

Қайғыдан да күш тауып бір қайралдым.

Өз-өзіммен күресемін кейде мен,

Жүргендей-ақ ішінде отты майданның!..

ЖАС АҚЫНҒА ЖАУАП

Ақын әпке, жанға жақын жырларың,

Сендей болар кеуде соққан бір дарын.

Өзгелерге насихаттап өзіңді,

Неге үй алып, астанада тұрмадың?..

Бұрыннан-ақ өз мінімді білуші ем,

Күлетүғын ағайын көп сүрінсем.

Бұл ақылды айтпай маған ертерек,

Бұған дейін қайда жүрдің, інім, сен?

Дала менен қалаға ортақ ақ аспан,

Ақ аспаннан күнім көзін жаңа ашқан.

Тірлігімді есеппенен жоспарлап,

Жыр гүлімді баптамаппын о бастан.

Өзге емес, ойлайды әркім өз бағын,

(Енесі өлген бота болып боздадым).

Жұрт көрмеген беті жабық жараны

Ей, бауырым, несіне кеп қозғадың?

Жылдар желі іздеріме күл себер,
(Өмірге кеп кеткеніме кім сенер?)
Жазықтымын, қамқоры жоқ ортадан

Жырым шеттеп, жетімсіреп жүрсе егер...

Жанды қинар әлсін-әлсін сол кейде,

Ақындардың барлығы, рас, мендей ме?

Тірлігімнің арқасында өлеңім

Өмір сүріп, өлсем бірге өлмей ме?..

Өтіп жатыр менсіз көп той, көп қызық,

Көп оқушым үміттерін кетті үзіп.

Жүгіруге ұяламын, жар салып,

Өзімді-өзім өтпес жерден өткізіп...

Біліп жез бен айырмасын асылдың,

Ұққан кез ғой, мәңгілігін ғасырдың.

Уақыттың өзі үгіттеп жүр елге

Мұраларын Ілияс пен Қасымның!..

Керегі жоқ өміріме «картаның»,

Арман-үміт алып келер әр таңым.

Арттырғым кеп өлеңімнің қадірін,

Қадірімді кетіруден қорқамын!..

Ақын өлді...

Сөз етуде ел дарынын,

Көрсең оның қара киген аруын.

Жанып тұрып ойда жоқта мезгілсіз

Сөндірген бір үй секілді жарығын.

Солып қалған гүл секілді қайғыдан,

Қара тұтқан қабақтан көп жайды ұғам.

Тұтқын болып ақын өлең арнаған

Көздеріне қарай алмай қаймығам.

Көзден бұлбұл ұшып кеткен күміс бақ,

Ай сәулесін жүруші еді уыстап.

Ақын жары жапырақтай сарғайған

Газеттің жыр қиындысын жүр ұстап...

Сол газетке сыйған Отан, байтақ қыр,

Сыйған сынды шексіз арман, ой тапқыр.

Қаралы ару алақаны ұя боп,

Ақын жырын балапандай шайқап тұр...

Жапырақтай қағаздан тұр қан жүріп,

Жыр жүрегі соғар солай мәңгілік.

Аттанарда ақын алыс сапарға

Кетті бәрін аманатқа қалдырып.

Жиған «мүлкін» газеттерден қиып көп
Жасты көзбен суретін жүр сүйіп тек,
Жапырақ сыр бәйтерекке айналып

Балапан жыр ұшуы үшін биіктеп...

Жұбатуға қандай сөзді айта алам,
Мен бір сырды сияқтымын байқаған,
Әйел көңілі талпынғандай ақынды

Тірілтіп бір алу үшін қайтадан...

Туғаннан жақсылыққа көрші екенмін,

Татпадым өмірдің көп мен шекерін.

Түсініп достасуға көгершіндей

Жүректі жүректерге елші етемін.

Аулына әділеттің жақын қондым,

Былдырлап тілім шығып ақын болдым.

Түсіпті алғаш көзім биіктікке,

Биіктік болар, бәлкім, ақырғы орным!..

Туғаннан ақ сәулеге ғашықпын мен,

Төгілген төмен қарай ашық күннен.

Шомылып күн нұрына шұғылалы

Бесігін дүниенің ашыппын мен.

Мен қайдан көкжиексіз жай таба алам,

Көңілім шексіз-шетсіз байтақ алаң.

Айналып жырымменен жыл құсына,

Әр келген көктемменен қайта оралам.

Уақыттың тілін алға зыр қақтырам,

Кеудесін көре алмастың мұң қаптырам.

Құрымай жер бетінен, жыр арқылы

Әр келген көктемменен гүлдеп тұрам.

Уақыттың ырғағына үн қосамын,

Тіршілік қайнап жатқан тынбас ағын.

Айналып табиғаттың перзентіне

Ай, күнмен, жұлдыздармен сырласамын.

Бергендей жүрегіме отын кей күн,

Ғашықсыз жәудіреген жетімдеймін.

Адамдық сезімменен бұл өмірге

Келіп бір кеткеніме өкінбеймін.

Ұлы өмірдің сарқылмас мәңгі өлеңі,

Талпындырған құштар ғып алға мені.

Тіршіліктің сәулелі туын ұстап,

Тау басынан алаулап таң келеді.

Сиреп көктен жұлдыздай дала шамы,

Сайгүліктей арманым таң асады.

Ұйқысынан оянып бар дүние,

Жүрегіне жарықтың таласады.

Таңғы әлемнің басталып бала шағы,

Қауыздарын қызғалдақ сәл ашады.

Қара жерге кешегі түскен дәннің,

Өнер, өнбес, белгісіз болашағы...

Ғашықтық кез, жастықтың дара шағы,

Не кисең де, бойыңа жарасады.

Түні бойы сырласып, үйді-үйіне

Таң атқанда жұлдыздар тарасады...

Тірілгенін көрсең ғой тал-құрақтың,

Жүгіргенін көрсең ғой бал-бұлақтың.

Таңымды алып келеді тау басынан

Жарқ-жұрқ етіп алтын жал арғымақ күн!

Өтіп бекер кетіпті-ау қайран уақыт,

Жаныма отыр өкініш ойлар батып.

Кім біледі, өмірдіқ заңы ма екен,

Тартқызатын азабын сайрандатып.

Амалым жоқ, төбені таудай көрем,
(Қайрылмайтын уақыт қандай керең?!)
Өткен күннің олқысын толтыра алмай,

Толқындардай дөңбекшіп аунай берем.

Жан-жүрегім ерегес, майдан алаң,

Қалай бәрін кезінде ойламағам?

Әрекетсіз уақытты өтіп кеткен

Кім қайтарар, білмеймін, қайдан алам?

Бұрынғыдан қарлығып қалыпты үнім,

Түске енбей жүр ақ әжем–жарықтығым.

Жан-дүниемді жайлаған тыныштықтан

Арашалап алсаңшы, шабыт, жырым.

Көктем болып гүлдесе бала көңіл,

Арашалап ажалдан алар елім.

Мен өмірдің өркендеп өсуі үшін,

Рахаты емес, азабын қалар едім.

Өкінішін өтіпті-ау Абай да айтып,

Алыстарды болжатқан абайлатып.

Аққан судай арнасыз өмірімнің

Толтырармын орынын қалай, қайтіп?!

Адаммын екі аяқты, періште емен,

Кезім көп келісіп те, келіспеген.

Асырып айла-күшті қадам сайын,

Жүргем жоқ ие болып жеңіске мен.

Түс көрем елестерден, ояу жүріп,

Әлдилеп көңілімді аяулы үміт.

Жалт еткен сезім жырын ұстай алмай,

Барамын ақыл-ойға бой алдырып.

Жұлдызым жымыңдайды айна көктен,

Күрсінем күндерімді ойлап өткен.

Думанды, жәрмеңкелі сауық-сайран,

Япыр-ау, бүгін бәрі қайда кеткен?

Шыққандай сыртқа теуіп ызғар іштен

Қоштасқым келмейді әлі қыз намыспен.

Беймәлім көшедегі сұлуларға

Қарайтын сияқтымын қызғанышпен.

Білсем де ақиқатты ұраным деп,

Тұйыққа тірелгендей тұрамын көп.

«Мен қандай адаммын, – деп, – ей, адамдар

Тұрады өздеріңнен сұрағым кеп...

Тартады ойлар мені тереңіне,

Тереңнің таңсық едім дерегіне.

Арманым дүниеде болмас еді,

Өмірдің жарасам бір керегіне.

Керексіз өмір сүріп керегі не?..

Түн түсінер ай мұңын,

Кім түсінер қайғы үнін?

Көзқарас пен кешегі

Сезімімнен айныдым...

Берген сезім байлығын,

Сүйгенімнем айныдым.

Айныдым көп нәрседен,

Айтам оның қайбірін?..

Айниды екен көз көріп,

Айниды екем сөзге еріп.

Мезгілменен қарайды

Жапырақтар өзгеріп.

Түрлі талғам, түрлі ұғым,

Талас-тартыс тірлігім.

Дос дегенім кешегі

Жауым болып жүр бүгін...

Мінезі бар әр айдың,

Мінезі бар арайдың.

«Сөзі жылмаң» кісіге

Күмәнменен қараймын...

Ойларды ой жығады,

Кімдер қалай ұғады?

Ақ дегенім кешегі

Қара болып шығады...

Айнып кетті көп ғашық,

Сырын айтпай бетке ашық.

Сезімге еріп мен ылғи,

Өкінемін от басып...

Бақыт әрі қайғыдай,
Байлап қойды қай «құдай?»
Поэзия! Тек сенен

Келем әлі айнымай...

Ұқсайды екен алау жүзің айға анау,

Сұлулықты қылмыс шығар ойламау.

Қарап саған керегі не айнаға,

Айнасыз да әдемісің, айнам-ау!..

Тал бойыңда үйлесім мен жарасым,

Айыртпай тұр ақыл-сезім арасын.

Ақ жүзіңді айналдырып айнаға,

Айнам, саған көзі барлар қарасын...

Сұлу болсаң «сұлумын» деп ойлама,

Сезімдердің отыменен ойнама.

Сен арқылы толықсып бір тұрғандай,

Айдың жүзі шағылысып айнаға.

Күйер екен жанарыңа жанып кім,

Сүйеді екен сені қай жан тауып тіл.

Әдемілік – табиғаттың жемісі,

Әдемілік – қазынасы халықтың...

Көзім менің ішпей-жемей тойғандай,

Айналайын ақ жүзіңнен ай маңдай.

Жаутаң-жаутаң қарай берем өзіңе,

Бір күш мені жіпсіз байлап қойғандай.

Нәзікпін бе, сәл нәрседен қайғы алам,

(Мазақ етіп қарағандай ай маған).

Айнасыз да әдемісің, айнам-ау,

Қарамашы, қызғанамын айнадан...

Қайда күндер? Бір түрлі тым-тырыспын.

Таратады кім келіп бұлтын іштің?

Жанға батып барады болмағаны

Бойымда бір шабытты бұлқыныстың.

Қайда достар жанымды жайлау еткен?

Аңғармаймын уақытты жайлап өткен.

Бір өзіме ұқсаған, мінезіме,

Бет қарыған қайда қыс, қайда көктем?

Қыр самалы, тербеген гүлің қайда?

Әр түске еніп жолыңда құбылмай ма?

Маңғазданған мамырдың бұлтын жыртқан

Нөсерлерге дүние жуынбай ма?

Тым-тырыспын, көңілге осы уайым.

Өз-өзімнен дедім бе шошынайын.

Жыр нөсері төбемнен құйшы, кәне,

Ырғағыңа ырғақ боп қосылайын.

Даладай даладағы ән кең келеді,

Сезімнің қырат-белдер пернелері.

Толқиды іштен шыққан ырғақпенен

Жер-ана — алтын бесік тербеледі.

Жастанып жатыр төбе бір төбені,
(Не деген түз елігі үркек еді?)
Ақша бұлт аспандағы бірге ән салып,

Көзінен жерге қарай нұр төгеді.

Аспан – нұр, қиялға ән, сыр төгеді,

Енесін құлын болып бұлт емеді.

Әлдилеп ән әуені тербеткендей,

Жер деген алып ана – бір кемені.

Оятып Ақан сері, Біржан салды,

Тік тұрып жартас-құз бен шың қарсы алды.

Шашақты бөртпе шәлі жамылған күн

Күлімдеп жігітпенен бірге ән салды.

Сол сәтке дүние тұрды болып ғашық,

Сезімнің қыл пернесін тауып басып.

Құлаған тау басынан сайға қарай

Ақ бұлақ барады енді алып қашып.

Қалқиды ақ шағала бұлт адасқан,

Бұлттарға ілесе алмай үрке қашқан.

Шырқалған кең далада әнші даусын

Шек-шетсіз жұтып жатыр шырқау аспан.

Сұлулық өзді-өзімен сырласады,

Құшағын қайың түнде кімге ашады?

Елітіп әнші жігіт дауысына

Қосылып құстар көктен үн қосады.

Тамсанам мына өмірді жаңа танып,

Қиялым қанатты үннен қанат алып.

Кеткендей қас қағымдық көзіме бір

Жаңбырдың тамшысымен әуе тамып...

Қарайды өр кеудесін шыңдар керіп,

Табанын тұрғандықтан жылдар көміп.

Аппақ түн әнге айналып кетеді екен,

Суретін ай-жұлдыздар судан көріп...

Түйілген әнші көңілін жазар шабыт,

Ол да бір бәйге атындай озар шауып.

Тауымен, даласымен, бұлағымен

Тұрғандай табиғаттың өзі ән салып...

Түн бойы ысып-өртенем,

Таппадым соның бір емін.

Оянсам таңда ертемен,

Тұрады ауырып жүрегім.

Шағынам несін досқа мен,

Жүрегімді айтып шаншыған.

Үйренген таңдап ескі әуен

Еңсені езіп жаншыған.

Кешігіп күнім сағынған,
Тонатып ойға күлкіні,
Шаршай ма әлде соғудан

Дамылсыз жүрек күн-түні...

Өтуде өмір өзгерген,

Сырт көзге шапқан аттаймын.

Сөздерден, оқты көздерден

Жүрегімді қайтсем сақтаймын?

Тағдырға қандай кез келгем,

Ешкімге ұнап, жақпаймын.

Сөздерден небір көздерден

Оқ тиген жапырақтаймын!..

Келемін күй ап күнімнен,

Сәттерде толқып, дір еткен.

Құлайтын сияқтымын мен

Аяқтан емес, жүректен!..

Айналды ма бір кезгі сағымға арман,

Күрсінесің жастықты сағынғаннан.

Қатыгезді көрмедім уақыттай

Бойыңнан күш, жүректен жалынды алған.

Нелер қалды есімде елес күннен,

Еміс-еміс елестің желі естілген.

Уақыт қатал бір кезгі сұлу қызды

Сұлу емес қызбенен теңестірген...

Майдан ашып бір ойлар бір ойменен,

Тығырыққа өзімді тірей берем.

Уақыт бітіп дүниеден аттануға

Санаулы сәт қалғандай үрейленем.

Қайда қалды сол жігіт гүл ұсынған,

Айнымаған досымнан, туысымнан.

Уақыт – тұлпар өкінем жұлқынғанда,

Шығарып ап шылбырын уысымнан.

Барар жерім секілді жақын қалған,

Ақырғы дем боп шығар ақырғы арман.

Қатыгезді көрмедім уақыттай

Жүзіңнен һәм жүректен отыңды алған...

ЖАҢҒЫРУ

Кешегіден өзгеше жарығырақ бұл ақ таң,

Кешегіден өзгеше үн шығады бұлақтан.

Шуылдайды балапан жапырақтарға жан бітіп,

Бәйтерекке айналып тұр жағада құрақ-тал.

Кешегіден өзгеше тірлікте бар басқа ырғақ,

Басқа ырғақпен жатқандай су кемірген тас жырлап.

Сел сезім мен сиқырлы дүние сыймай көзіне

Күннен-күнге барады жүрек дертім асқындап.

Кездескеннің кеудеме беретіндей сөзі дем,

Қалай, қайтіп, япыр-ау, жалғыздыққа төзіп ем.

Әр нәрсеге мән беріп құштарлықпен қараймын,

Жаңа келген өмірге жас баланың көзімен.

Қателесіп кетуден қымсынып бір сақтанбай,
Асқар таудан асығып қанат қаққан ақ таңдай,
Ақ көңілмен алдыңда ақтарылғым келеді,

Бір кеудеге бір жүрек сыймай бара жатқандай.

Кешегіден өзгеше бұлбұл дүние тұр жырлап,

Жасыл бақтан жасырын жастық үміт, сырды ұрлап.

Қара бұлттың қойнынан келе жатыр күн шығып,

Күйге түсіп тұр менің жан-дүнием бір жұмбақ.

Түбірімен өзгерген бар түсінік, бар ұғым,

Дарытыпты бойыма асау уақыт арынын.

Тұратындай, қарашы, түнгі аспанды айшықтап,

Түсіріп бір жұлдыздар жұлдыздарға жарығын...

Кешегіден өзгеше арқаға ауыр алам жүк,

Ғашық болған сәттерім кеткен мені адам ғып.

Өрттей ыстық сезіммен сене алмайтын халдемін,

Осынау жарық өмірде бар дегенге жамандық.

Кешегіден өзгеше, өзге өмір, өзге гүл,

Өзге гүлге өртеніп құлайтындай тез көңіл.

Бар дүниені көзіме көрсеткен бір жаңғыртып,

Соғатұғын сезім бе ғашық болған кезде бұл?..

Қалай ең, ұмыттым ба, таныс әуен,

Толқындай ырғағыңмен табысар ем.

Қалқысын көңіл аппақ шағаладай,

Ашылып қарсы алдымнан алыс әлем.

Есіме салшы соны, тылсым уақыт,

Жанымды жай таптырар сусындатып.

Кеудемнен кіші-гірім күн шығарып,

Көзімнен шуақ төгіп, күлсін бақыт.

Тербетіп толқын сазбен жер кемесін,

Биігім, биіктердің көр төбесін.

Өмірге бір-ақ рет мен еркелеп,

Бір рет өмір маған еркелесін.

Сүйіктім, сол әнді айтып келші маған,

Мұң болсаң, қуаныштай еншіме алам.

Көз жасым жүрегімнің, жапырағынан

Мөп-мөлдір таңғы шықтай тамшылаған.

Сен неге естілмейсің, сұлу әуен,

Сәулелі сырыңа бір жылынар ем.

Ішімнен қайталап сан қосар едім,

Көңілдің ұйтқып ескен жырына мен...

КӨЗДЕРІМДЕ КҮНІ ТҰРДЫ АСПАННЫҢ

Қалған мезгіл болар, бәлкім, таң атып,

Ажал мерген құлатыпты мені атып.

Қос жанары жабылмаған басымды

Таулар жаққа койған екен қаратып...

Бірі болып тоқтаған от жүректің,

Түсімді сол оянғанда жыр еттім.

Жарық дүние қызығына тоймаған

Өз көзімді өзім көріп дір еттім.

Қабағымен тілдескендей жай, ымдап,

Қабірімді жүр біреулер дайындап.

Қос жанарым ашық жатыр, өмірге

Келіп-кету заңдылығын мойындап.

Азығына тура келген аңшыдай,

Ажалым тұр ардың атын қамшылай.

Жерге сіңіп бара жаттым бабамның

Жанарынан құлап түскен тамшыдай...

Қас қағымда сезім кештім мәңгілік,

Тас-түнектен жылтыраған таңғы үміт.

Сүйіктім кеп сүйді солғын ернімнен,

Көздеріме өз суретін қалдырып.

Ұмытыппын сүйгенімнің есімін,

Өлгеннен соң табыт болып бесігім.

Өкіндім дос көп қателік жіберіп,

Кеткеніме сұрамай түк кешірім.

Қандай бақыт маңдайыма сыймады,

Қандай уақыт жарық дүние сыйлады?

Өлгеннен соң бір басыма өмірдің

Қайта айналып соқпайтыны қинады.

Жерлерге көп жете алмаппын діттеген,

Мен тағдырдан бұл өлімді күтпеп ем.

Босқа өткен өміріме өкіндім,

Басталғанмен аяқталып бітпеген...

Тірілерге жүргізетін жарлығын
Ажалға сол ұстап тәккапарлығым,
Көрер көзге жатқандаймын тындырып

Өмірдегі істерімнің барлығын.

Бір ғасырға пара-пар боп жыл, айлар,

Жыл, айларым қадамымды санайды әр.

Жүріп өтті жүрегімнен, миымнан

Қас-қағымның арасында бұл ойлар.

Өтті солай қорқынышты бір түнім,

«Түс дегенің құйрығы ғой түлкінің».

Дір-дір етіп жылап тұрды көктегі

Жалғыз жұлдыз шегелеген кірпігім...

Дос көңілін қылаусыз арман етем,

Арманыңды үмітке жалғап өтем.

Көптен күткен менің бір жеңісіме

Қуанатын қол соғып жан бар екен.

Берілмейтін ойларға басқа бөтен,

Түзде адассам, от жанған қосқа жетем.

Жазбай таныр адаспай, көп ішінен

Көретұғын мені де дос бар екен.

Дос көңілінен аспайды басқа мекен,

Досың барда таулар да асқақ екен.

Ашып маған есігін тұратындай

Баспанаға айналып астана кең.

Көз алдыңда жеңісім, жеңілісім,

Өртке ұқсаған өлеңнің өмірі сын.

Менің адам болуым керек екен,

Елім үшін, достардың көңілі үшін.

Елі бардың еңсесі асқақ екен,

Ел көңілін басыма баспана етем.

Ортақтасып мұңыма менің де бір,

Бақытыма қуанар дос бар екен.

Жаны ауырып толқитын толғағыма,
Тұратұғын қорған боп жел жағыма,
Қуанышты мендегі бірге тойлар

Қуанамын достардың болғанына.

ҚОҢЫРСАЛҚЫН

Ән салқын, айналаның салқын бәрі,

Тірліктің алдамайды жарқылдары.

Өмірдің бұрқылдаған қазанында

Қайнаған ойым неге салқындады?

Ой салқын, өмір салқын, сезім салқын,

Сүйіктім, болды сенің көзің салқын.

Жарқылдап жай отындай өте шыкты,

Қас қағым арасында кезім жарқын.

Отты сөз, ыстық жүрек, бәрі салқын,

Өтті кез, бұлбұл құстың әні салқын.

Сәулелі саусағына тағып алтын,

Қарайды қабағымды бағып әр күн.

Қай жерге тұрақтаймын, мекен етем,

Дегенім елім барда бекер екен.

Биіктеп адам ойы өскен сайын,

Біртіндеп салқын тартып кете ме екен.

Дәуірлеп дүрілдеген кезінде әркім,

Сынады сағынышпен төзімді әр түн.

Жалыны жүрегімнің таусылғанда,

От берер туған анам – өзің, халқым.

Өшем деп жер бетінен қиналмаймын,
Кеудеме қызуын бар құйғандай күн,
Салқындық дос көзінен сезе қалсам,

Тарының қауызына сыйғандаймын...

Жатқа да жылуы бар туыстаймын,

Арыма әділеттен ту ұстаймын.

Елімнің маған деген көңілінің

Күнімен, ауасымен тыныстаймын.

Отты сөз, ыстық жүрек, көңіл салқын,

Көктемнен алыстады тоғысар күн.

Үкілі екі ішекті домбыраның

Дауысы естіледі «қоңырсалқын»...

Құрып жүр кайратыма әр күн егес,

Қайдасың, бір көрінші, жарқын елес!

Көңілге ызғар есіп салқындаған

Дүние өзің барда салқын емес...

Ой салқын, сезім салқын, салқын ақыл,
Білуге дүние сырын талпынатын,
Ызғарсыз, көлеңкесіз, тегіс түсер

Тілеймін туған Отан, халқыма Күн!

Шөлдедім мен, келеді сусындағым,

Үндемейді бұлбұлды сыршыл бағым.

Аласұрған арман боп, сағыныш боп,

Жырларымның жолында жүрсің, жаным.

Ауру жандай сүйреткен құр сүлдесін,

Бұлт жамылып күндерім күрсінбесін.

Алабұртқан кеудемде алау жүрек

Жырларымның жолында дүрсілдесін.

Болмас өмір жаныңа жайлы қайық,

(Ақ бояудан ақ гүлдей айнымайық).

Әйнегіме сеуіп бір нәзік нұрын,

Түнгі аспаннан қарайды ай мұңайып...

Өмір деген – ескексіз желді қайық,

Бара жатыр қанатын енді жайып.

Мұңайған ай қонғандай қабағыма,

Қара түнге қараймын мен мұңайып.

Үйсіз жылап көз жасын сүртеді бақ,

Сезім деген секемшіл, үркек лақ.

Ұйқтап жатыр ақсақал Алатауым,

Бейбіт түннің көрпесін бүркеніп ап.

Көрінбеген жұлдызын құшып көктің,

Ұшып кеткім келеді, ұшып кеткім.

Басылмаған шөлімді бассам деймін,

Бұлт сапырған нөсерді ішіп көп күн.

Мейлі, сол бір айлы түн сағындырсын,

Жалындырсын, жастықты табындырсын.

Жалындаған жырымның жолдарында

Жүрегім мен өзімнің жаным жүрсін.

Сабыр қайда, япыр-ау, тыншу қайда,

Көңіл көгі ұқсайды мұңшыл айға.

Тірлігімнің келемін тілін таппай,

Бал сұрай ма, білмеймін, су сұрай ма?

Тұншығамын тыншымай, сабыр қайда,

Асау көңіл аспандап, жалындай ма?

Сабыр тауып бұл жаным дамылдай ма,

Маза берер емес бір дауыл бойға.

Шықпай жүрген булығып күй бар менде,

Ұйқы бермей, үрлеп от, қинар кеуде.

Түсінбеймін, мен неге сыймай жүрем,

Айқай-шусыз осы жұрт сыйған жерге...

Өзімнен бе, білмеймін, сөзімнен бе,

Жоқ сияқты жазығым сезінгенге.

Пана болмай барады боз қурайлы,

Бозарған бел боздаған бозінгенге...

Сөзімнен бе, кінәсыз көзімнен бе,

Қарсы тұрар бойдағы төзім кем бе?

Өлең келіп тұрады, теріс қарап

Бәрі менен пенденің безінгенде...

Істей алмай істерді жұрт істеген,

Пәк жанымды қорғадым кір түспеген.

Ұқсап тұрам сол кезде, орнын тауып

Қаланбаған басы артық кірпішке мен...

Жеткенше өріне осы отыз бестің,

Алмасқан ыстық-суық не күн кештім.

Арманның жалғыз аяқ жолдарымен

Жолықсам саған, досым, өкінбеспін.

Деп жүрсем сарқылдым-ау, тартылдым-ау,
Түсіріп ақ көңілге әркім қылау,
Жүр-жүрлеп көзімді ашып дүниеге

Секілді қайта әкелген мартым мынау.

Келдің бе көктем болып, туған айым,

Тағы бір нәрестең боп іңгалайын.

Тіл бітіп енді қалай жырламаймын,

Ей, күнім, бұр бетіңді, бір қарайын.

Отыз бес, келдің мені армандатып,

Жанымды жұбата алмай жалған бақыт.

Көктемім, өтінемін сен мен үшін

Жүйкесін босат жердің қалған қатып.

О, көктем, келдім саған барымды алып,

Өзің біл, өте шықсаң сағымданып.

Үміттің жиырма бесте жансам деген,

Отыз бес, бересің бе шамын жағып?

Кетпейтін қайда жүрсем ырғағы естен,

Отыз бес, қоңыр жел ме ең қырдан ескен.

Өрінен өткен күннің қол бұлғайды,

Қия алмай жастық шағын бір нәресте4.

Қайнаған ішім теңіз, үстім көбік

Уақыттың кірпігінен түстім бе еріп.

Бір сезім бір өмірге қанат жайды,

Көгінде көңілдердің ұшқым келіп.

Өмірдің қоңыраулатып отыз көшін,

Жылдарым жырларымнан от үзбесін.

Жұртыңа тастап мені барасың-ау,

Көктемім – құс қанатты отыз бесім.

Ей, күнім, бұр бетіңді, бір қарайын,

Көзіңпен тамшы болып сырғанайын.

Ыстық, кең туған елдің құшағында

Мәңгілік нәрестең боп іңгалайын.

Тыншымаймын сөнбей жүрек шырағым,

Тұла бойдан толқып-тасып бір ағын.

Қанша өлең жазсам-дағы, мен әлі

Түк жазбаған сияқты боп тұрамын.

Жарық күн ғой жүректегі ұраным,
(Жарығым-ау, жастың несін сұрадың?)
Қанша өмір сүрсем-дағы, мен әлі

Жаңа өмірге келгендей боп тұрамын.

Ақынмын деп несін досқа мақтанам,

Бірақ ерте таңылды осы ат маған.

Қанша жолды жүрсем-дағы, мен әлі

Өз жолымды сияқтымын таппаған.

Қайран көңіл басы қатты асаудай,

Өршеленер өрге көзге жас алмай.

Қанша сусын ішсем-дағы, өмірден

Бір шөлімді өтіп барам баса алмай.

Сұлулықты, ұлылықты жыр еттім,

Тұла бойды билеп алып бір екпін.

Қанша ғашық болып қыран жігітке,

Сөндірумен өттім өртін жүректің...

Жана берсін, қалғымасын шырағым,

Келтірейін домбыра күй құлағын.

Қанша өмір сүрсем-дағы, әр таңның

Күніне мен ғашық болып тұрамын.

СУРЕТІМ

Көзге ілінбес бұл да өмірдің сынағы,

Талғамымды кімдер қалай ұғады?

Өз суретім өзіме ылғи ұқсамай,

Қолыма алсам басқа болып шығады.

Қолыма алсам шықты екен деп қалай,

Қапаланам, ойымды үміт ақтамай.

Жиі-жиі түсер ме едім суретке,

Суретімнен елестесе аппақ ай.

Жеңдірмеймін ақылымды айлаға,

(Әзілім ғой айта салған жай ғана).

Жүру үшін ештеңені еске алмай,

Сурет түгіл қарамаймын айнаға.

Ой бұрымын тарқаттым да, неше өрдім,

Өмір солай жанып, бірде өшермін.

Айна үшін ақ бұлаққа қараған

Еліктеппін әдетіне шешемнің.

Жыр дегенде кететұғын дес бермей,

Шешемдегі мінез маған көшкендей.

Әдемі бір суреттерге түсуді

Ұмытумен келем ылғи ескермей.

Бейнелеген ішімді емес, сыртымды,

О, қаншама суреттерім жыртылды.

Білмей қойдым неге екенін, әйтеуір,

Өзіме-өзім ұнамаймын бір түрлі...

Мен өзіңсіз еліктеймін бір жетім,

Тілемеймін жаттың жалған құрметін.

Керегі не түрлі түсті суреттің,

Жүрегіңде тұрса жалғыз суретім?..

Әсемсің, сәл нәрсеге елеңдесең,

Көріксіз болсаң көзге еленбес ең.

Шебер қол табиғаттың өзі жазған

Ұқсайсың керемет бір өлеңге сен.

Нұрлысың нұр сыйлаған нұрлы таңың,

Сынбаған дауыл ұрып бір бұтағың.

Бір жігіт саған ылғи келген сайын

Сыйлайды сүю жайлы жыр кітабын.

Жандайсың көрер көзге ақылы асқан,

Көркіңе қызығады акын, аспан.

Көңілсіз тастай салдың жыр кітабын,

Бір бетін ашып қолмен, оқымастан.

Тіліңді табу үшін сенің жігіт,

Өзі де оқитын жыр төгілдіріп.

Бір күні кірпігіңді төмен салып:

«Өлеңді түсінбеймін», – дедің күліп...

Ерекше жыр мен гүлге құрмет керек,

Құрметсіз көлеңкеде кім көктемек?

Жырқұмар сол бір жігіт сол сөзіңе

Ішінен көп уақыт жүрді өкпелеп.

– Біз қалай бұған дейін білмегенбіз,

(Боламыз жыр түсінбей кімге негіз?).

Көктемгі үлбіреген қызғалдақтай,

Қыз жаны жаралмай ма жырмен егіз?

Сезімін сүйгеніңнің білсең еді,

Сәулесіз қараңғыда гүл семеді.

Құлпырған өмір гүлі сендей қызды

Дегенге «жыр сүймейді» кім сенеді?

Талпындың орындауға жүрек ісін,

Ықпалын іңкәрлықтың біледі ішің.

Біртіндеп жыр оқитын болдың сен де,

Жырқұмар сол жігіттің тілегі үшін.

Жүректі жырмен емде, сен емдесең,

Өзіңдей өмірге бұл сенем десең.

Алдында паң жігіттің отырасың,

Айналып ақ шағала өлеңге сен...

Нұрлысың, шұғылалы нұрлы таңың,

Ойлайсың, өзіңді емес, құрбы қамын.

Өкпелеп қалатұғын болдың оған,

Тойыңа сыйламаса жыр кітабын...

БОЛАШАҚҚА БЕРЕЙІН СӨЗ КЕЗЕГІН

Бүл өмірден біреулер жерінеді,

Ерінеді, зерігіп, керіледі.

Кәрі дүние баланың көздеріне

Жаралғандай жаңадан көрінеді...

Адам – арман, кезекпен дабыл қағар,

Тірліктегі қосылып ағынға бар.

Жүрегіңмен жазған жыр, айтқан әнің,

Әр жүрекке әр түрлі қабылданар...

Ай дегенің дөңгелек шарайна екен,

Түнгі аспанға сәулесі тарай ма тең?

Әр нәрсеге жаңалық ашқандай боп,

Сәби көзі таңданып қарайды екен.

Дауылменен күресіп бала шыбық,
Белдескен бір батырдай дара шығып,
Жалындаған осынау жас бала үшін,

Дүние есігі тұрғандай жаңа ашылып.

Биіктерім биікке табынып тұр,

Өмірі өткен сағымдай сабылып құр.

Арманы жоқ «бақытты» біреу үшін

Дүние есігі тұрғандай жабылып бір...

Сезгенімнен көп екен сезбегенім,

Орындатар бұл өмір өз дегенін.

Бүгінімнің бағасын айтып берер

Болашаққа берейін сөз кезегін!..

Жазылады қашан, қалай соңғы өлең,

Ескі достың шамына ұқсап сөнбеген.

Жапырақтың көзіндегі тамшыдай

Жер-анаға сіңіп жатыр шөлдеген...

Сөз болып па, қойшы дерсің, сол-дағы,

Бүгінгі күн толғандырып толғағы.

Сырға толы соңғы өлеңнің жолындай,

Құлағымда қалды аққудың соңғы әні...

Дария болсам туған елім болды арман,

Толқындардай толқын өрсем жолдардан.

Жыр боп шықпай, жас боп шығар көзімнен

Кеудемдегі соңғы үміт, соңғы арман.

Соңғы жапырақ ұшып, қайда қонады,

Көктем келер табиғаттың қонағы.

Қайтқан құстың қанатындай күз деген

Соңғы көштің, жүгі ауырлау болады...

Әкелерден бізге мұра жол қалған,

Әкелер ғой ұрпағы үшін толғанған.

Соңғы өлеңге түседі екен соңғы күш,

Тіршіліктің тынысындай соңғы алған...

Кезегімен келеді өмір, бұл бір сын,

Аспанымда жарығы ортақ күн күлсін.

Соңғы армандай соңғы өлеңім дегенім –

Ең алғашқы жырым болар, кім білсін!..

Мен өмірдің өз тілінен сыр таптым,

Сыр таптым да ұштым биік шырқап тым.

Жақсымын ба, жаманбын ба, өлшенем,

Көзіменен бүгінгі жас ұрпақтың...

Биігіме биіктер тұр мінгесіп,

Күліп шыққан тұрам ашып күнге есік.

Бақыттымын, уақыттың жүрегі

Жүрегіммен соғып тұрса үндесіп!..

Бір күнімді бір күн келіп жалғайды,

Өтер уақыт, түсінерсің мән-жайды.

Жалғыз жұлдыз қанша жансын жарқыр

Түнгі аспанды жарық ете алмайды...

Көктеген гүл, шөлдеп барып солады,

Уақыт – үміт, төзімді егеп, жонады.

Жан-жағына жарық-нұрын түсірген

Әр жұлдыздың өз орыны болады...

КӨК ТОРҒАЙ

Ой салып бір жолаушыға жол жүрген,

Табиғаттың заңы болар көндірген.

Күзгі кеште көп жапырақтың ішінен

Ұшып-қонған көк торғайды көрдім мен..

Соққан желмен күндіз-түні шуылдап

Сол торғайға шертетіндей сырын бақ.

Паналаған анасының бауырында

Жылы ұясын іздей ме екен шырылдап.

Тірлігі үшін дүние шегі шоқ талдай,

Күзгі ауадан бір суық жел соққандай.

Көз алдымда билеп жүрген ұқсайды

Көк аспанның тамшысына көк торғай...

Мен сезбеген өмір сыры көп қандай,

Өмір кейде бәйге-жарыс, көкпардай.

Нотаға ұқсап, дүниенің дыбысын

Көкірегіне жазып алған көк торғай...

Үміт – отым жұлдыздардай жиі ақты,

Нәзік жүрек мәңгі өлмейтін сый апты.

Көз алдымда жапыраққа жан бітіп,

Шыр-шыр етіп ұшып жүрген сияқты...

ҚҰШТАРЛЫҚ

О, қаншама жолдарды басып өттім,

Ізін көрдім іздерден қасіреттің.

Осынау бір өмірде мен өзіме

Бар адамды келеді ғашық еткім.

Бәрін-бәрін келеді ғашық еткім,

Жасын сүртіп жүзінен қасіреттің.

Кеудесінде жаны бар адам түгіл

Туған жердің келеді тасын өпкім.

Ойларыма бергендей ғасыр екпін,

Өмір арна келеді тасып өткім.

Жүрегімнің сәулелі жарқылдарын

Туған елге келеді шашу еткім.

Таңдайыма тамғандай жасы көктің,

Білем дәмін қуаныш, қасіреттің.

Ғашық болып өмірге, мен өзіме

Бәрін-бәрін келеді ғашық еткім.

СЫЙЛЫҚ

Мынау өмір мәңгілік кімге көктем,

Өз әмірін жүргізер күндер өктем.

Досым, туған күніме гүл сыйладың,

Еске салып жастықты гүлдеп өткен.

Өмір жайлы оңаша толғанам көп,

Тіршілікке қалайда жалғанам деп.

Ұлым, туған күніме шам сыйладың,

Жағатұғын шамыңды мен болам деп.

Аласаға қайтемін, қарап, күндеп,

Уақыт алға қояды талап, міндет.

Қызым, туған күніме қалам бердің,

Қаламыңа талмайтын қанатпын деп.

Келер күнге үмітті артамын көп,

Аймалардай бетімді әр таңым кеп.

Дірілдедім, толқып бір күбірледім,

Мен сендерге қандай сый тартамын деп.

Аспанымды ашып бір ашылмаған,

Құшағын кең жайғандай жасыл далам.

Көгердім деп көңілімнің көктемімен,

Көктемімді сыйладың, досым, маған.

Көңіл – дәптер парағы сызылмаған,

Елестетер пәктікті бұзылмаған.

Сұлулықты сен маған сыйладың деп,

Құс қанатын сыйладың, қызым, маған.

Сезім кештім бақыттан алаулаған,

(Көз ілмеспін уақыттан әлемге алаң).

Жарық күнді сыйлаған анашым деп,

Жарық шамды сыйладың, балам, маған.

Өтуде өмір, кімнің жайын кім білген,

Айырмадым бір күнімді бір күннен.

Жүрегіме батып уақыт салмағы,

Өзімді-өзім көтере алмай жүрмін мен.

Жанам деген үміт отым сөнді көп,

Не бар артқа қалар менен белгі боп.

Тарқап бара жатқандай жаз базары,

Сезімімнің жапырақтары селдіреп...

Армандаймын айналадан сыр бағып,

Таңғы шықты ақ қайыңға сырға ғып.

Саған деген сағынышты оятып,

Күздің желі әйнегімді тұр қағып.

Табиғаттың төл баласы тал-қайың,

Тамшылармен жібітеді таңдайын.

Сүйетіндей күн сәулесі күлімдеп,

Жапырақтардың әжім басқан маңдайын.

Қарағайлар бағып аспан қабағын,

Иетіндей садақ етіп сабағын.

Күн нұрымен, құс жырымен сусындар,

Жерге тіреп тамырланған табанын...

Көкжиекке күн батты байып қарап,

Алтын шашын аспанға шайып тарап.

Гүл көбелек ұша алмай жолда жатыр,

Жапырақтай дәрменсіз жайып қанат...

Қанаттары секілді күн жібегі,

Көбелекті кім ойлап, кім жүдеді?

Үсіп түскен суықтан, ұшып түскен

Жол үстінде жатқандай гүл жүрегі...

Қия алмастан көктем мен жазды мына,

Күзгі лептен косыппын саз жырыма.

Жерден де ауыр ой салған көбелегім,

Өкпелеген өмірдің аздығына...

Құшағына оранған дала күздің,

Өміріне өзек боп сан аңыздың.

Алып-ұшқан сезімі алдап кеткен

Жүрегі ме ең кешегі бала қыздың...

Бұдан әрі толғанып не демекпін,

Өміріңді қас қағым өлең еттім.

Қаталдығын уақыттың көтере алмай,

Желмен ұшып жер құшқан көбелек гүл.

Көбелек гүл көктемге көрік болған,

Сәттеріңді аяймын солып тоңған.

Әлде көріп тұрмын ба мен өзімнің

Жүрегімді жолыңда өліп қалған...

Кім келіп, кім кетпеген өмірге бұл,

Өмірде кір шалмасын көңіл көгін.

Кептіріп гүлге тамған көз жасымды,

Алдымнан ессін жібек коңыр желім.

Алдымнан ессін жібек қоңыр желім,

Жаңғырған жылдарменен жолым менің.

Отымды жандыруға, туған елім,

Жүректің жыр ұшқынын сен үрледің.

Бақытым, бар байлығым – елім менің,

(Елімнен өлгенім ғой бөлінгенім).

Жеткізіп сырға толы өмір демін,

Ессін, дос, қоңыр кеште қоңыр желім.

Қоңыр кеш, қоңыр ырғақ, жырым жасыл,

Көңілдің қойнауынан сыр ұрласын.

Гүлдердің гүлдерге айтып ғашықтығын,

Қоңыр жел құлағыма сыбырласын.

Гүлдермен оянайын, көз ілейін,

Көз ілсем, аяулыммен кезігейін.

Мап-майда қоңыр желді анашымның

Сипаған саусағындай сезінейін...

Ұлы анам — туған Отан, елім менің,

Көтеріп тұрған биік көңіл көгін.

Тоқтамай қарсы алдымнан ес, есе бер,

Қуалап қоңыр белді, қоңыр желім.

Жалғассын мәңгілікке жолым менің,

Кім келіп кім кетпеген өмірге бұл.

Көңілден көңілдерге көктем тасып,

Өмірге оралып соқ, қоңыр желім,

Алдымнан оралып соқ қоңыр желім!..

ҮШІНШІ БӨЛІМ

Шақырмаймын құшағымды жайып бір,

«Дертің» болса, өзіңді одан айықтыр.

Қол созсақ та, менімен сен өте алмас

Арамызда уақыт деген Жайық тұр...

Нәзік айың сапар шеккен түн қатып,

Ақ сәулесін түсірместен шыңға түк.

Уақытқа қарсы жүзіп кетпеші,

Дарияның тереңіне шым батып.

Көкірегімнен көзін ашып көл жұмбақ,

Қиялымды әкетеді сол күнге ап.

Шағаланың қанаттары шақырсын,

Ақ Жайықтың аспанынан қол бұлғап.

Жаныма бұл алыс әрі жақынсың,

Арамызда қамалға ұқсап жатыр шың.

Ойнақтаған сенің отты көздерің

Көңіліме көктемді бір шақырсын.

Атай көрме мені бақыт құсы деп,

Көрер көзге сыртым салқын, ішім от.

Ақ Жайықтың жалын құшам, келгендей

Төлегеннің ақ боз аты кісінеп...

Сезем бәрін, бұдан әрі бармайық,

Арнасынан асса көңіл бар ма айып.

Жылап ағып жерге жауып жатқандай

Сағыныштың жапырақтары сарғайып.

Көкірегімді қамшылайды от,

Көз алдымда елестер сан.

Көзіңдегі тамшыдай боп,

Дірілдеймін сені еске алсам...

Жаным жырды сағынады,

Тынысындай бір өмірдің.

Ақ сәулесі шағылады

Жүрегіме жүрегіңнің...

Сол кездерде мені іздейсің,

Жауапсыз ой қурайды арман.

Аласұрған теңіздейсің

Сұр жартасты шыр айналған...

Білмедім деп тасып жүріп,

Арнаңа бір асығарсың.

Толқыныңмен басыңды ұрып,

Өксіп іштей басыларсың.

Күн нұры жерге сен деп шашылады,

Сені ойлап қырда гүлдер ашылады.

Атыңды айғай салып айту үшін,

Теңіздің толқындары асығады...

Жүректің сұлулық боп аңсағаны

Тарайды шаштарымды таң самалы.

Дауысын таң алдында жүз құбылтып,

Бағымда бұлбұл сен деп ән салады.

Сен үшін көктен жұлдыз күлімдейді,

Сен үшін жасын бұлтты тілімдейді.

Тізіп мұң сағыныштың моншақтарын,

Кірпігім түні бойы ілінбейді.

Соқпағын сезімімнің тұманға орап,

Сені ойлап көкжиекке тұрам қарап.

Жаныма күндіз-түні маза бермей,

Кеудемде қағатындай қыран қанат.

Жыр жаздым жанарымнан жанып ұшқын,

Басылмай жүргендей өрт-жалыны іштің.

Сені ойлап оңашада мұңға батам,

Оранып сәулесіне сағыныштың...

Бағасын өмір солай асырады,

Нендей күш күннің көзін жасырады.

Талпынған әсемдікке жас жүрегім

Көрем деп сені қайдан асығады...

Саған жұмбақ жылағаным, күлгенім,

Саған жұмбақ түндерім мен күндерім.

Көк аспанға келеді әлі көтеріп,

Ерік бермей ешкімге де бұл көңіл.

Саған жұмбақ аласа мен биігім,

Өзіме тән қуанышым, күйігім.

Моншақ тізіп көл түбіне көз жасым,

Күлкім менің құрайтындай иірім.

Тау көтеріп талған емес иығым,

Қиял-сезім – жете алмайтын қиырым.

Армандап мен жыр жазбаймын атыңа,

Салса екен деп көздеріңнің қиығын.

Саған жұмбақ не сырым бар, оқыма,

Тексере бер айналып ар сотына.

Кездескенде күнге кепкен қурайдай

Өртенемін көздеріңнің отына.

Жалынбайсың жан жараңа сұрап ем,

Сыр болып бір көкірегіңе тұнар ем.

Әрбір күнмен асықтырып, әйтеуір,

Маған жұмбақ қол бұлғайды бір әлем..

Жүректегі жүгінем жазуларға,

Өкінбеймін құлатса сезім жарға.

Күндіз-түні сен жайлы ойлайтұғын

Мәнді екен ғой өмірім өзің барда...

Алдымдағы көрсетіп қамалдарды,

Жанатындай ішімде алау мәңгі.

Жан-жүрекпен түсініп мені ұғатын

Сағынып бір іздеймін адамдарды...

Күндер деген келеді кезек алып,

Ақ-қарасын айырып сезем анық.

Асықтырып тұрады алыстарға

Өзегімде өрт сезім өзені ағып.

Тұла бойға у болып тарады мұң,

Көкжиекке еңкейіп барады күн.

Сау жаныма соғыссыз тыныштықта

Оғы тиген тағдырдың жаралымын.

Болмас кеудем ол үшін қайғы алаңы,

Жүріп жатыр қайшылық майданы әлі.

Бір өзіңді ойласам бүкіл дүние

Көбелектей көзімде айналады.

Сусындатып жан шөлін қандырмаған,

Жалғастыр деп өмірін қалдырды анам.

Сүйе алатын кеудеме бір жүректі

Сыйға тартқан сияқты тағдыр маған...

Кінәм болса кешіріп алма есіңе,

Сыр жұлдызы болайын сан кешіңе.

Өміріммен өтейін көкірегіңді

Сағыныштың орап бір сәулесіне.

Сезімімнің сарқылмас жыры едім мен,

Тілегіңмен табысқан бұл өмірден.

Жалғыздықтан жабықсам, жұбанамын

Суретіңді көрем де жүрегімнен...

Тағдырдың көп соққысын жеген едім,

Ойды өзіңе жұлдыз ғып шегеледім.

Сая таппай басқадан, сені жиі

Көргім келіп тұрады неге менің?..

Санаңа сыйлап бұл өмір сенім,

Бақытты болар күле білсе кім.

Оңаша сәтте мені ойлап бір,

Гүлдеді ме екен жүрегің сенің?..

Өрекпиді екен несіне көңіл,

Көңілімді күзге көшіреді өмір.

Көгілдір көктем әсеріменен

Түсе бердің ғой есіме менің.

Жас қосып көктем жасыма менің,

Жассың сен әлі, жасыма дедің.

Адасып қалсам кешірші мені,

Ашылған алдан ғашық әлемім...

Оранып өткен өмірім жалын,

Барады тартып мені мұңды ағын.

Көктемде туған көктегі аймен

Сәуле шашар ма көңілім, жаным?..

Белгілі саған мекенім келсең,
Салмағын таудың көтеріп еңсең,
Бәрі де жалған, бекер бола ма,

Сен үшін жас боп өтемін деуші ем..

Өзіңнің арман, тілегіңдемін,

Көңілдің табар бір емін көңіл.

Осынау келген көктеммен бірге

Көктер ме екен жүрегім менің?..

КЕШКІ СУРЕТ

Аппақ шуақ шашылғандай шат күлсең,

Көкірегімнен ақ таң болып аттың сен.

Астыңа бір алтын жалды ат мініп,

Кешкі күнге кіріп бара жаттың сен...

Жас жанымды мазалайтын сан сұрақ,

(Қалған көңіл есін жиды қансырап).

Атқан таңым бара жатқан сияқты

Кешкі күнге атын сипай қамшылап.

Ту сыртыңнан толқып тұрдым қуанып,

Сол бір сәтке туған жерді куә ғып.

Сурет көрдім иінағашпен Ақсудан

Үйге қарай қайтқан кезде су алып.

Тұла бойды бойлап кетті діріл жай,

Тұңғыш діріл балалықтың сырындай.

Кешкі күннің шапағына шомылып,

Тура тарттың еш жаққа да бұрылмай.

Шұғылалы ыстық сезім бойды алып,

Жер теңселіп, кетті басым айналып.

Астына бір алтын жалды ат мінген

Сағынышқа бара жаттың айналып...

Табынғандай болдым алау отқа кеп,

Ғашық сезім сияқты екен «соқпа дерт».

Көкжиекке тұрдым үнсіз ұзатып,

Тілім келмей айғайлауға тоқта деп.

Бізден алыс қонған екен бақ білсем,

Қай отаудың от-шырағын жақтың сен?

Күнмен бірге көкжиекпен көзімнен

Көкірегіме көшіп бара жаттың сен...

Өзінді осы жерден көрген едім,

Өрмелеп тасым тұрған өрге менің.

Бақыттан бұлдыраған көздеріме

Теңселіп кетіп еді жер дегенің.

Қысылдым, еркін жүрер жол тарылып,

Тіреліп кірпігіме шалқар үміт.

Айрылған кемедей бір бағытынан

Тербеліп тұрып қалғам, аңтарылып.

Жұлдызым жанғандай көз қарасымда,

Айналып бара жаттың дара шыңға.

Бір түрлі күнәдан пәк хал кешіп ем,

Тұрғандай өң мен түстің арасында.

Сен болып әйнегіммен ай қараған,

(Ай мені байқаса да, байқамаған).

Жалт еткен жанарымнан, беу, дүние-ай,

Сол бір сәт соғар ма екен қайта маған?!

Жүрдім қанша сүйгенімді сездірмей,

Кездескенде лағып кетем сөз білмей.

Өмір сүрдің, мені мәңгі ыза ғып,

Жерде жатқан қурай ғұрлы көзге ілмей...

Назарыңды ала алмадым аударып,

Көкірегімде көгілдір бір шам жанып.

Айла-амалсыз, не істерімді білместен,

Оңашада отырамын дағдарып.

Келер күнге жетеміз бе біз аман,

Өз өртіме өзім жанып, қызарам.

Ішкі ойымды білмесін деп әдейі,

Көздеріңе тік қараймын ызадан...

Жүзің – жартас, әсер етпес ерке елең,

Күн сүйеді көкірегіңді ертемен.

Сен шалқайсаң, салқын тартып қабағың,

Қабағыңа иіліп мен өртенем.

Жалынамын жабыққанда ал шабыт,

Көзің көрсін, кайратым бар қаншалық.

Өрттей ыстық жүрегіммен сұп-суық

Жартасқа да ғашық болам, жан салып...

Арманыма алдағы жол ашқандай,

Талғамыңа таласым жоқ ешқандай.

Менің жыртық көңіліме жарық құйдың,

Жыртық бұлттан көрінген көк аспандай...

Жолға шыққым келмейді сені еске алмай,

Биік қандай, білесің, белес қандай.

Өзіңе ұқсап, басқалар ақылына

Таңдандыра алмайды мені ешқандай.

Жалған жүрек бір кезде суынар ма,

Жылынар ма мұң қосып мұңы барға.

От ойнайды ішімде шың басынан

Түскен сәуле сияқты шыңырауға...

Тұла бойым көктемде тұрады еріп,

Бара жатыр толқынын бұлақ өріп.

Менің жаным жерге ұқсас, түскен дәнің

Күні туса, жарыққа шығады өніп...

Шақырасың, бастайсың қайда мені,

Қарай берем сен барда айға әдемі.

Ұмыт болған салады ойға нені

Түнгі қырдың торғындай майда лебі.

Көкірегімнен көз ашып тірі көктем,

Жасыл белді еске алдым жүріп өткен.

Жас қызға ұқсап қымсынып, жел қозғаған

Қурайдан да қорқамын қыбыр еткен.

Асқарымнан ақ қанат құлар таңым,

Ақ сезіммен ашылып, құмартамын.

Жолымызды жалғаған кешіктіріп

Мен ішімнен тағдырға кінә артамын.

Ашпады ма, ашты ма түн бағымды,

Шешпеді ме, шешті ме жұмбағыңды.

Балапандай қорқып бір сезбей қалдым,

Құшағыңда тығылып тұрғанымды...

Не істесем де көтердің ашуланбай,

Төбемізден жұлдыздар шашылғандай.

Ұлы аспанның астынан бір аспаным

Арманға ұқсап айқара ашылғандай.

Жұлдызды аспан, сүйенер өр тауым ба ең,

Тау боп тербер аңсаған ерке әнім бе ең?

Аспан болып ашылған құшағыңнан

Сыртқа қарай шығуға қорқамын мен...

Аспаныңнан аспан боп ашылармын,

Ашылармын, сәулеңе асығармын.

Қос жүректей қосылған қос жұлдызды

Жерге қарай келмейді шашып алғым.

Сол бір сәттен құпия сыр түйдім көп,

Болмас маған будан артық сый-құрмет.

– Айналайын амансың ба? – деп бірде,

Аға, менің маңдайымнан сүйдің кеп.

Арасынан шыққан күндей тұманның,

Сені көріп, көңіл еріп, жұбандым.

Ел ішінде жүріп жатқан елеусіз

Қарындасың болғаныма қуандым.

Сыйлағандай болдын сәби күлкімді,

Кеудемдегі жүрегім бір бұлқынды.

Өзгелерден дараланып, көзіме

Іріленіп бара жаттың бір түрлі...

Сүйдің мені ағалық бір шуақпен,

Шуағыңмен құдіретті ең, қуатты ең.

Сүйеп тұрып көкірегіңе басымды,

Бақытымнан алғым келді жылап мен...

Үнсіз күндер жұмбақ болып өтер көп,

Жана берсін арманымның оты өрлеп.

Қарамадым, құпиясын жанымның

Жанарымнан оқып алады екен деп...

Көрмей жүрсем көркіңе шөлдейді екем,

Көрген кезде жалт беріп көрмей кетем.

Ғашық болып ауырған жүрегімді

Ғашық болып жүріп мен емдейді екем.

Біреуге жай, біреуге аяулымын,

Көңілдерге канатын жаяр гүлім.

Ғашық емес күндерді ұйқы басар,

Ғашық болған күндерім – ояу күнім.

БЕЙУАҚЫТ ТҮСТІ МЕНІҢ ЕСІМЕ...

Қосылды да арманға арман, сырға сыр,

Келер күннің мүсіндедік тұлғасын.

Асығамын кететіндей өтіп тез

Қас қағымның арасында бір ғасыр...

Өз ойыңмен өріп өлең өрнегін,

Өрнегіңмен өміріңді тербедің.

Бейуақыт түсті менің есіме

Су бетінен суретіңді көргенім...

– Жақындадың, жалыныңмен маздадым,

Ұйқыда едім, сезімімді қозғадың.

Бейуақыт түсті менің есіме

Қарындашпен атыңа хат жазғаным...

Жақындадың, жақындады кектемім,

Көктемменен түлер ме екен от көңіл?

Бейуақыт түсті тағы есіме

Есігіңді қатты жауып кеткенім...

Содан бері дала тұман, үй тұман,

Содан бері баурамайды сиқыр ән.

Жер сілкініп кеткендейін теңселдім,

Оянғандай болып қалып ұйқыдан...

Мінезімде бар асаулық, қайшылық,
Аспанымнан туған кезде ай сынып,
Айқайлағым келді сенің атынды

Арамызда жол жатқандай айшылық.

Өмір – бәйге, бірде қалып, бірде озам,

Болмаса да бірге жүрек, бірге жан.

Туыстасып тағдырымыз, өзгеге

Мен де сендей ғашық болам, жыр жазам...

Бар қызуын құйғандай-ақ жерге күн,

Түлеттің де еркелеттің, тербедің.

Көздеріңе қарап едім, түсті еске

Су бетінен суретіңді көргенім...

ҚЫСҚЫ ТАҢДА

Бала едім ғой, пәк едім ғой онда мен,

Өмірдің бар қызығына шөлдеген.

Қос ат жеккен шойын табан шанамыз

Қалқып келе жатты қысқы жолменен.

Есіңде ме көбелек қар, бала қыз,

(Өткен күндер көрмегенге бәрі аңыз).

Қысқы таңда санамызды сиқырлап,

Сырнай тартып келе жатты шанамыз.

Ақ боранға ашып тастап кеудені,

Ақ тоныңмен қымтап едің сен мені.

Әсем әннің қайырмасын ысқырып,

Өзің ұстап отырғансың делбені...

Өкініштің бораны өксіп ішімде,

Сол суретті көрем кейде түсімде.

Сонда екеуміз ат шанамен қалқып бір

Келе жаттық ақ сағымның ішінде...

Аяңдаған аттың жалын қар шалды,

Алдымыздан қиял-арман қарсы алды.

Қысқы қала күмбезденіп алыстан,

Көк аспанға көтеріліп ән салды...

Қос көңілге біткендей-ақ жыр – қанат,

Тұрды дүние екеумізді сырға орап.

Жол үстінде жауып жатқан жұлдыз қар

Еріп бара жатты үстіңнен сырғанап...

Өтті жылдар, ұмыттың-ау сен мені,

Қариды қыс сағыныш боп кеудені.

Тағдыр жеккен ат-шанада сен емес,

Басқа біреу отыр қағып делбені...

Жолға шықсаң, еске алмайсың сен мені...

Ұнап жүріп, қалдың маған ұнамай,

Сыр алдырдың сынға неге шыдамай.

Жүректегі қиын сөзді қалайша

Тіліңменен айтып қойдың тым оңай?..

Ұнап жүріп, ұнамадың сен маған,

Сен емессің мені алғашқы алдаған.

Жаттап алып ыстық сөзді айтқанмен,

Сүйе алмайды салқын жүрек жанбаған.

Сүйе алмайды салқын жүрек жанбаған,

Ұсынба отсыз жүрегіңді сен маған.

Екеуміздің екі басқа жолымыз

Өмірдегі, көңілдегі таңдаған.

Мен сүйемін сүйсем жүрек өртімен,

Жолдары ауыр азабымен, дертімен.

Алдап-арбап, қорыққаннан емес бір,

Шын ғашықтық тумай ма өз еркімен.

Көңілімді қойдың лезде-ақ қалдырып,

Сөніп қалды кешке жетпей таңғы үміт.

Көрінетін еді ғашық көзіме

Дүниенің бәрі өзгеріп, жаңғырып...

СЕЗІМ ҚАУЫРСЫН

Өкінемін, көп нәрсені жай ұғып,

Алған жоқпын ақ-қараны айырып.

Өзің үшін өскен сезім қанатын

Қабағыңмен тастамашы қайырып.

Сен болмасаң, кімді ойлап сүйер ем,

Жанған отқа өзім түсіп күйер ем.

Бәйтерегім, дауылы ұрып тағдырдың,

Қиналғанда саған келіп сүйенем.

Бәйтерегім, жапырағыңды жел өрген,

Көлеңкеңе көктем сайын келер ме ем?

Жан-дүниеңнің айна көлі тұп-тұнық –

Көздеріңнен көздерімді көрем мен.

Жете алам ба, жүрегіңе жол жүріп,

Жол үстінде қалам ба әлде болдырып!

Түні бойы сәулелермен ойнайсың,

Жұлдыздарды жапырағыңа қондырып..

Құштарлықтың жоқ екен ғой өлшемі,

Құштарлық қой көтеретін еңсені.

Жан-жүректің отыменен қыздырып,

Ерітер ем, тас болсаң да, мен сені...

Нені аңсайды ұшып-қонған, жыр көңіл,

Серпіп кейін жастық дәурен дүрмегін.

От-сезімнің күші болар тұтанған –

Мен өзіңді жек көре алмай жүргенім.

Сабағың тұр жұлдыздармен ай іліп,

Мықты болсаң, нәзіктіктің жайын ұқ.

Бұлбұл – сезім қауырсынды қанатын

Қабағыңмен тастамашы қайырып...

Таппаспыз ешбір дауа жарамызға,

Өткен күн айналғандай бәрі аңызға.

Қанша асу, қанша жылдар жатыр бөліп

Қамал боп екеуміздің арамызда.

Салайық сезімге емес, санамызға,

Сен жігіт, мен ұқсамай бала қызға.

Ұқсайық сабырменен жеңген бәрін

Кешегі әкеміз бен анамызға.

Болғандай шөлдегенге сусын жырың,

Айналаң тыныш емес, у-шу бүгін.

Мына жұрт маған қалай қарайды деп,

Бұқпалап жалтақтаған құрсын күнің.

Алдымнан жанғандай бір алау жарық,

Оғынан жанарлардың аман қалып.

Ішімде тұншықтырып өшіремін

Айтатын сырларымды саған барып.

Көрмеппін қабақ бағып, жанар бағып,

Жан-жүрек жараланған сан алданып.

Бәріне өзге жұрттың кең дүние

Тарылып кетеді екен маған неғып?

Бұлдырап, шомылып тұр мұнарға бақ,

Алданған өмірді енді кім алдамақ.

От шашар жолға қалай жалғыз жүрек

Құс қайтіп ұша алады сыңар қанат?

Шыңдағы көрінуші ең мықты емендей,

Тіршілік жүгін барлық жүктегендей.

Мәз болдың ақ сарайға енгеніңе,

Ішінен түкті де алып, түк те бермей.

Көзімнен көздеріңнің нұры өшпеген,

Шөп-шалам шалғайыңа ілеспеген.

Жігітті түсінбеймін жігіт деп мен

Өзінің бақыты үшін күреспеген.

Алданамын, кімге ашылып, сенсем көп,

Көңіл ауру, бір сөзіңмен берші емдеп.

Адамдардың ортасында жүріп-ақ

Адамды бір сағынамын көрсем деп...

Жалған жанның болмас жанға сусыны ем,
(Іштен қалай қайғы бұлтын құсын ел?)
Ойын-тойдың ортасында отырып,

Жалғыздықтың күйін шертіп, күрсінем...

Өзінен де сұлулардың сыры ұнап,

Шын күлкіні сағынамын бір уақ.

Көктемде де қалады екен көктемей

Кейбір ағаш су ішінде тұрып-ақ...

Мен табынсам, тазалыққа табынам,

Алыс қонбай балалықтың бағынан.

Бет перделі «сыпайылар» ішінде

Бет пердесіз бір адамды сағынам.

Сағынамын даналықтың шырағын,

Жауапсыз боп қалмау үшін сұрағым.

Осынау жұрт ортасында сыңсытып,

Жалғыздықтың күйін шертіп тұрамын...

Кездескенде қыстың әлсіз қолымды,

Білгің келіп бәрін ішкі хал-жайдың.

Сенің мәңгі күтер едім жолыңды,

Бірақ мәңгі өмір сүре алмаймын...

Талай рет тиді тасқа маңдайым,

От сезімге ерік беріп, ес кетіп.

Бұлқынғанмен не тындырам, әрдайым

Маған бақыт кездеседі кештетіп.

Көп күтуден шаршадым ба әлде мен,

Есту үшін бір сөзіңді ағалық?

Батқан кешпен, атқан үміт таңменен,

Қара шашым бара жатыр ағарып...

Көрінетін бәрі алдымнан, алдымда,

Қайшылыққа тіршілік бай не деген?

Өзіңді ойлап, өкпеледім тағдырға

Мәңгі өмір сүрмедім деп неге мен?

Алып қашам көздеріңнен көзімді,

Ақ жүзіме перде ғып ар-ұятты.

Сүйген жүрек асыққанда, өзіңді

Күтуге өмір жетпейтұғын сияқты...

Жаныма сен тез келдің де, тез кеттің,

Жүрегіме тастап кеттің от менің.

Мынау жарық өмірімнің сезбеппін

Бір өзіңді күтуменен өткенін.

Күлер кезде жүрдім үнсіз томсарып,

Өзіңді ойлап, ой үстінде гүлдедім.

Қанша өмір сүрсем, сені соншалық

Күткенімді білмедің ғой, білмедің...

Маған жұмбақ көзіңде мұң бар екен,

Сенің кеудең кілттеулі сырға мекен.

Айналмайын мейлі мен сүйіктіңе,

Сүйіктім деп өзіңді жырлап өтем.

Мұң бар екен, көзіңде кім бар екен,

Кім бар екен, ол маған жұмбақ екен.

Қабағыңды ашылған көру үшін

Жолыңа мен жолымды құрбан етем.

Тіршіліктің әзілін, базынасын

Дарытпайсың, жыр болып жазыласың.

Жол түспеген ұқсайсың қоңыр тауға

Қойынына тыққан бар қазынасын...

Бәрін көріп, бәрінен жерігесің,

Ерігесін – енді сен ерінесің.

Сырға толы құпия ашылмаған

«Алтын сандық» сияқты көрінесің...

Тіл қатпайсың уақыт, күн туралы,

Күлші ашылып, көңілге күлкің дәрі.

Көктен, жерден өлеңмен іздеу салып,

Таба алмай-ақ келемін кілтіңді әлі...

Сыр бар екен, көзінде мұң бар екен,

Сырға бекем өр кеудең жұмбақ екен.

Көзіңдегі сол мұңды көрмейін деп,

Төмен қарап, жаныңнан жылдам өтем..

Мұң бар екен, көзіңде кім бар екен?..

Қайтсем екен?.. Іздеп бір барсам ба екен,

Бір көруді ол мендей аңсар ма екен?

Кездесуге, әйтеуір, себеп таппай,

Сары күздей санасы сарсаң ба екен?

Қайтсем екен, тезірек жетсем бе екен,

Бір көруді ол мендей көксер ме екен?

Жел шайқаған жүрегім жапырақтай

Тоңып тұр ғой, әйнегін шертсем бе екен?

Қайтсем екен, от болып жансам ба екен,

Тыныштығын беймезгіл алсам ба екен?

Көкірегін мекендеп көңіл құсым,

Мәңгі содан айнымай қалсам ба екен?

Қайтсем екен, япыр-ай, қайтсем екен,

Кездескенде мен оған не айтсам екен?

Осы болар тұйыққа тірелген жер,

Ойлардан бұл өршітпей, қайтсам ба екен?

Қайтсем екен, іздеп шын көрсем бе екен,

Өмір деген өтер тез, өлшеулі екен.

Тағдырымдай мойындап, қарсылықсыз

Дегеніне жүректің көнсем бе екен?

Қалай ғана сен мені бақытты еттің,

Бақытымнан айныдым, татып көп күн.

Жанып тұрған көгімнен бір жұлдыз ең,

Бір жұлдыз ең, көп тұрмай батып кеттің...

Қалай ғана мен сені сүйіп қалдым,
(Ерімейтін қары ма ең биік таудың?)
Өз алдыңда айналып ойсыз жанға,

Ал оңаша мұңайдым, тұйықталдым...

Тұйықталдым, бұл күнім азап екен,

Қайтсем сенің алдыңда таза өтем.

Оңашада жазалап өзімді-өзім,

Түстен кейін «Бұл не?» – деп мазақ етем.

Қалай ғана күн кешем армандамай,

Сүймей жүрсем, атады таңдар қалай?

Балапандай талпынған «байғұс» жүрек,

Бетің қайтып, тағы да алданбағай...

Қайда, тағы қайда ұштың, қыран шабыт,

Екпініңмен өтпей бір сүрен салып.

Ойда жоқта сол адам асау аттай

Көңіліме қойғандай жүген салып...

Бақытты еттің, келмейді бақыт тепкім,

Көрінгенге келмейді сатып кеткім.

Ауыстырып «жұртыңды», жұлдызым-ау,

Көңіліме көгіңнен батып кеттің...

Өз алдыңда тез жылаймын, тез күлем,

Қылығыммен көңіл күйін сездірем.

Айтқандаймын тұңғыш рет тек саған

Тілім келіп «сүйем» деген сөзді мен...

Айттым саған ыстық сөзді тілім кеп,

Әйелге тән төзімді ессіз тілімдеп.

Өзім барып тұңғыш рет тек сені

Аймаладым «айым, жаным, күнім» деп...

Қайта айналып келгендей жыр көктемі,

Қуантуға тек сені мен тек мені.

Тұңғыш рет тұрғандаймын күбірлеп:

«Қылыш қанат сұңқарым, – деп, – көктегі».

Екеумізді тербегендей жыр-әлем,

Тағдырдан тек осы сәтті сұрап ем.

Өмірдегі ыстық сөзді өзіңе

Айтпағандай менен басқа бір әйел...

Бір өзіңсіз бойымда түк дәрмен жоқ,

Келдің басқа қайта айналған дәурен боп.

Ешбір жігіт сенен басқа маған да

Айтпағандай «жұлдызым» деп, «сәулем» деп.

Қиялдағы арман болып қол бұлғап,

Қайта гүлдеп, шақырғандай сол бір бақ.

Таң алдында туған айым, өзіңді

Тұрғандаймын тұңғыш рет мен жырлап.

Өзің жайлы түс көремін түнімен,

Айтшы, сонша есіңді алар кімің ем?

Айттым саған асыл сөздің барлығын

Тұңғыш рет жүрегімнің тілімен.

Түнгі көктен күліп шыққан ай өңдім,

Бақытына туды екенсің қай елдің?

Асыл сөздің айтып бәрін, өзіңді

Алғашқы рет сүйіп тұрған әйелмін...

Ұнат мейлің, қара маған ұнатпай,

Ұстатпай жүр уақыт сусып сынаптай.

Құлар жерде саған деген бір сезім

Сүйеп келді мені жерге құлатпай...

Жұлдызым-ау, сенің орның жоғары,

Жоғарыға басталмаған жол әлі.

Жүрек сөзін жеткізуге өзіңе

Өзге сөздер дәрменсіздеу болады.

Әлі талай таңым атар, күн батып,

Сенсіз маған сыйлай алмас жыр бақыт.

«Сүйем» деудің керегі не, жұлдызға

Жұлдыз жүрек тұрғанда өзі тіл қатып...

«Сүйемін» деп қалай айтам ұялмай,

(Адам емес, болдың маған қиялдай).

Өрттей қызыл шапағына шомылдым

Көкжиекке батқан күннің қия алмай...

Өзің жайлы ойға түрлі батамын,

Жерде тұрып жұлдызға тіл қатамын.

Таңғы алауға ұқсатады әйелдер

Өрттей қызыл кешкі күннің, шапағын...

Мен үшін жансың ең ізгі,

Сезгемін, жете білмей-ақ.

Шағала сүйер теңізді,

Көтеріп кететіндей-ақ...

Кездескен тым кеш кім деймін,

Қайтемін сезім алдаса.

Сүймеймін... сүйем... білмеймін,

Күткенім ғана болмаса...

Жүзімді сүйсе таңғы-арай,

Сәбидей күліп, таңдандым.

Пендені жан боп алдамай,

Арманым ба деп алдандым...

Оранып сәуле бір нәзік

Маңайдың бүгін бәрі аппақ.

Мазасыз оймен жыр жазып,

Белестерді келем парақтап...

Астында күннің жарқылдап,
Аспанның бағып тынысын,
Шағала көңілім шаңқылдап,

Алғандай өмір тынышын...

Түндерде кірпік ілмеймін,

Көз алдым толып елеске.

Күткенім кім ол, білмеймін,

Толқыған бір сәт емес пе?!

Кең өмірден кездестіріп сені алғаш,

Алғаш менің жас жүрегім гүл атты.

Сол бір көктем енді қайтып оралмас,

Сол бір көктем күлдіріп, кеп жылатты...

Қыз ғұмырын бірге өлшедің гүлменен,

Гүлге аяп қарамадың, солса да.

Махаббаттың бар екенін білген ем,

Көрген түстей, баянсыздау болса да...

Жұлдыздардан алқа тізіп түнгі көк,
Сағынышты ой көкірегімді тілгілеп,
Күнді сүйген таңғы гүлдей үлбіреп,

Сені сүйген болды менде бір жүрек...

Сол бір көктем маған мәңгі оралмас,

Оралмайтын ұшқыр, отты қиялдай.

Бір жүрегім сүйген жанып сені алғаш

Екінші рет қойды ешкімді сүйе алмай!..

Жандым, өштім, өртке айналдым, сезбедің,

Арашалап ала алмадың, төзбедің.

Мен өзіңді теңер болсам семсерге,

Жарқылдадың қолдарында өзгенің.

Өзім үшін жан жоқ саған келер тең,

Бір сәт еске ап, ұмытарсың мені ертең.

Жарық күнде жүрсем нәзік мұң болып,

Көкірегіме түсер сенің көлеңкең.

Кезім өткен мас болатын сезімге,

Сезім, сезім тұтқындалған төзімге.

Ана-жердің құшағына енерде

Сенің бейнең кетер менің көзімде...

Алыс қалды от басатын ол күнім,

Енді ешкімнің бола алмаспын ермегі.

Сорлы ету оңай болар, жарқыным,

Мықты болсаң, бақытты етіп көр мені!..

Көз алдымда сарқылып жыр бұлағым,

Тәтті өмірдің қалды ернімде кермегі.

Жылатпашы, сенсіз де көп жыладым,

Мықты болсаң, қуантып сен көр мені!..

Өз қолыңа бердім жүрек тағдырын,

Жебеушім бол өмір атты өрдегі.

Қалғытпашы, сенсіз де көп қалғыдым,

Мықты болсаң, оятып бір көр мені!..

Кейінгілер жүрсін бітпес жыр етіп,

Әсемдікті теңеп бізге жердегі.

Өз қолыңмен баулып құстай, түлетіп,

Мықты болсаң, ұшырып бір көр мені!..

Керек емес сый-сыяпат, көйлегің,

Менің жырым қасиет қой сендегі.

Сөйлетпеші, онсыз да көп сөйледім,

Мықты болсаң, үнсіз ұғып көр мені!..

Өз қолыңда өшіріп не өрлету,

Тәтті өмірдің қалды ернімде кермегі.

Кез келгенге оңай жанды сорлы ету,

Мықты болсаң, бақытты етіп көр мені!..

Жоры мейлің, айлакер, мені қуға,

Көңіл шыны кеседей толы мұңға.

Сылтау іздеп оңаша сенделемін,

Өзіңді іздеп барып бір жолығуға...

Арзан емес, досыңа бағалысың,

Кімдер сендей жандарға тағады сын.

Оңай жайды әдейі қиындатам,

Түссе екен деп, әйтеуір, саған ісім...

Біреулер жүр уақытша ұсап маған,

(Ғашық жайлы жыр жазып ұсақтаған).

Қыз Жібектей болдым мен Төлегенсіз

Ақ боз аттың мойнынан құшақтаған...

Сел сезімнің қайталап дауыл әнін,

Есалаңдай есімнен жаңыламын.

Айлар, күндер өзіңді көрмей қалсам,

Шаншып жүрек бір түрлі ауырамын...

Аңсау әнін сызылтам әуелетпей,

Саусақтарың шашымды тарап өтпей.

Жыр гүліме, осынау тірлігіме

Бір өзіңсіз тұрғандай ауа жетпей...

Балапандай баулыды, түлетті өмір,

Махаббатты шарқ ұрды тілеп көңіл.

Шешесің бе, білмеймін, шешпейсің бе,

Түскен ісін жүректің жүрекке бір!..

Жұлдыздай қара түнді жарып жансам,

Ақылдың қуатымен қарулансам.

Тізеңе отырғызып сүйгеніңде,

Дертіне жүрегіңнің дару болсам.

Қалайша ғашық жырын мен жазбайын,

Жаныма жалын қосып кел, маздайын.

Тұрасың қабағыңмен қаймықтырып,

Қатулы қол бастаған сарбаздайын.

Жолдарым жолдарыңа түйіседі,

Секілді үндескен қос күй ішегі.

Сәулесін төгіп түнде бір-біріне,

Жұлдыздар соғыспайды, сүйіседі...

Қалсын бір сұлулыққа сусын қанып,

Қиялым көк қойнына кірсін барып.

Сәулесін құя түсіп маған қарай,

Жұлдызың ұзағырақ тұрсын жанып.

Қарасын аққу мойнын бұрып айым,

Айдың ақ сәулесіне жуынайын.

Байқаусыз бейуақытта түсіп кеткен

Көзіңнің шуағына жылынайын...

Бауырыңа қысып сүйіп мені аймала,

Таң атсын арамыздан арайлана.

Жаныма жақын туған, жұлдызым-ау,

Көзіме түспей келдің қалай ғана?

Таң атсын арамыздан арайлана,

Сескеніп жан-жағыңа қарайлама.

Көзіме түспей жүрдің қалай менің,

Ұқсап бір, толған айым, шар айнаға.

Деректі өзің жайлы естіп өтем,

Сезімдей балапанды кеш түлетем.

Көрсетпей сенің маған ақ жүзіңді,

Жасырып жалбыр бұлттар көшті ме екен?

Алдыңа сылтау тауып жүз барамын,

(Қылығы белгілі ғой қыз баланың).

Сезімтал дүниедегі әйелдердің

Көзінен мен өзіңді қызғанамын.

Кіршіксіз көңілі пәк, жаны бала

Танымай жақын жанды жаңыла ма?

Өң түгіл, өзге емес түсінде де

Көрсе деп тілеп жүрмін мені ғана.

Ғашықтың болады екен түні жарық,

Жылы өзен өзегінде күліп ағып.

Аударып арманымды тек өзіңе,

Барады назарымды бұрып алып.

Жанымды қайтер екем жыр жайлаған,

Күн көзін жер шарымен бірге айналам.

Арманым адастырып ақ сағымға,

Әдейі жеткізбестен жүр ғой маған.

Шырқау боп шыдамымды сынайды әр күн,

Шегіне жетпей қойдым бір ойлардың.

Қорған ғып қанатыңды, қыран құсым,

Төбемнен алыстамай шыр айналдың.

Аман бол қыран құсым мекені көк,

Сен үшін шынар болдым жеке гүлдеп.

Шарқ ұрып сәуле шаштың биіктерден,

Мені шын сен бақытты етемін деп...

Сезім жыры бөледі ылғи ұйқымды,

Көз алдымда әрбір сөзің, бар тұлғаң.

Сырт көздерге көрінбейтін сиқырлы

Бір көпір бар арамызға тартылған.

Бұл көпірдің ашылмаған сыры әлі,

Бұл көпірсіз тұңғиыққа батамын.

Екеумізді жалғастырып тұрады,

Сағыныштың сүйіп кешкі шапағын.

Көрінеді ол алған ыстық деміңнен,

Көрінеді ол қимылыңнан, сөзіңнен.

Мықтылығы шегелеген сеніммен,

Осалдығы санасады сезіммен.

Ұстатпайды уақыт деген қашаған,

Бәрі көзге жалған күліп алдайды.

Дәті барып еш уақытта еш адам

Бұл көпірді бұзып кете алмайды.

Кездеседі тірі жанға күй түрлі,

Шыңыраудан шығады алып мұратым.

Бір көпір бар арамызда сиқырлы

Табыстырып қос жүректі тұратын.

Адастырмай алып өтер тұманнан,
Табыстырып теңізбенен, тауменен,
Бір көпір бар сағыныштан құралған,

Құралған жыр, арман, үміт, сәуледен.

Мен өзіңді сүймеймін, сүйе алмадым,

Сүю жайлы тек іштей қиялдадым.

Қолды бір-ақ сілтер ем, бірақ, бірақ

Мен басқаның көз жасын қия алмадым.

Шын сүюді аңсаумен жырлап өттім,

Жырлап өттім, көңілге сырлар ектім.

Басқалардың бақыты үшін мәңгі

Өз бақытын басымның құрбан еттім.

Сол үшін де мұңдылау ән сап тұрам,

Әнімменен бір жанды аңсап тұрам.

Ештеңені көре алмай, қарманумен,

Ойларменен қалжырап, шаршап тұрам.

Оң мен солдан тағдырдың есіп желі,

Жанымдағы отымды өшірмеді.

Жылдар бойы жүрсем де бірге өзіңмен,

Сүйе алмадым, бөтенмін, кешір мені!

Көз алдымнан өтеді нелер елес,

Күнім барып қонғандай төбеме кеш.

Қаталдаумын, кейде шын әйел болып,

Алдап күлу қолымнан келер емес.

Қарыздармын, ей, өмір, отың үшін,

Жаутаңдайды өзіңе жетім ішім.

Мені өлтірмей, әйтеуір, келе жатыр

Бақытыма айналған өкінішім.

Көп күттірген сағынышым аңсаған,

Өз алдыңда өлең оқып, ән салам.

Аман-есен көргеніме қуанып,

Мен өзіңді жыл келгендей қарсы алам.

Ойламашы есі ауысқан екен деп,

Жазар мені жүрегімнін, оты емдеп.

Онсыз-дағы қысқа өмірді қысқартып,

Сағатыңа қарамашы кетем деп...

Асықпашы, болмас, жаным, жол шегі,

Жол шегінде өмірдің тұр өлшемі.

Жүрегі бар жігіт таппай өмірден,

Тұңғыш рет көргендеймін мен сені.

Көп күттірген сағынышым сарылып,

Әйелдегі махаббаттың бәрі үміт.

Жабырқатып жасымды сен сұрама,

Сүйе алатын көңілде жоқ кәрілік...

Жеткенше мен қателестім, от бастым,

Көңіліммен көп пендеге қақпа аштым?

Кешір, бірақ өзіңдегі өзімді

Дүниені шыр айналсам таппаспын.

Таппаспын деп жүріп сені тапқан ем,

Арманымның алаулаған ақ таңы ең.

Қабағыңнан оқып бәрін отырмын,

Өзің үшін түсе жаздап отқа мен...

Нұрлы жүрек нұрлы ақыл, нұрлы үміт

Кірпіктерге жұлдыз – моншақ тұрды іліп.

Сені менше сүйген емес бір әйел,

Мені сенше сүйген емес бір жігіт...

Сүйсең мені, салыстырма өзгемен,

Кездескенде дәрменсіз ғой сөз деген.

Маңдайдағы көзбен емес, қарасаң,

Қара маған жүректегі көзбенен...

Өлең емес бір өзіңнен өзге өлең,

Өзге мені зерттеп сендей сезбеген.

Көкжиегін көңілімнің көре біл,

Бір өзіңе біткен қыран көзбенен.

Ертеменен еркелейді тауға күн,

Жарқыратып жарығымен аумағын.

Жан-дүниеме сол жарықтай жол тауып,

Айтшы, мені не сиқырмен жауладың?

Өлең емес бір өзіңсіз сөз, өлең,

(Бізге жаттың тимес оғы кезеген).

Өзің үшін сүрген мынау өмірдің

Азабына, мазағына төзер ем...

Қарамашы қабағыңа қайғы алып,

Көздеріңді көздеріме айна ғып.

Өмірімді тек өзіңмен бастар ем,

Көктем ғұмыр келсе маған айналып?..

Ыстық-суық тірлік дәмін татып көп,

Өзің жайлы ойдан шығам батып тек.

Тағдырымдай қарсы алармын мойындап,

Сен сыйлаған қасіретті де бақыт деп!..

Бұл күйімді қалай, қайтіп айта алам,

Өмір – теңіз, толқынымен шайқалам.

Саған деген сезім гүлі қалғыған

Көзін ашып келе жатыр қайтадан...

Сені ойлаймын, жат көздерден ұрланып,

Сағынышпен жүрек гүлі бүр жарып.

Түнгі әлсіз сәулесімен аймалап,

Жалғыз жұлдыз тереземді тұр бағып...

Қиялымның болған емес тұрағы,

Өткен күндер ұмытылмай жүр әлі.

Кеудемдегі саған деген от сезім

Қараңғы үйді жарық қылып тұрады.

Сені ойласам жүрек жиі ұрады,

Өмірімнің сарқылмайтын жыр-әні.

Сені күтіп, мен отырған бөлменің,

Терезесі түнде алаулап тұрады...

Екеумізде бір-ақ сезім, бір ұғым,

Өз алдыңда тәкаппармын, ірімін.

Сен болмасаң, жақпайтындай жаныма

Қара теңіз жағалауы, Қырымың!

Саған қарай талпынған ол бала құс,

Бала құсқа арман көгі әлі алыс.

Сенсіз жерде менің күлкім күлкі ме,

Сенсіз жерде демалыс па демалыс!

Сенің көзің қыраннан да қырағы,

«Өмір – күрес» – өмірімнің ұраны.

Сүйем деген сөздің өзі өзіңе

Айту үшін әлсіз соғып тұрады...

Сүймегендер сүйгендерді жүр күндеп,

Мен соларды аяп тұрам «шіркін!» деп.

Саған деген қалғып кеткен сезім гүл

Көзін ашып келе жатыр біртіндеп...

Сағынбаймын бұрынғыдай елеңдеп,

Сауықтырмас өлең енді мені емдеп.

Жол үстінде жарығым бар көрем деп,

Адасыппын сол жарыққа сенем деп.

Сенгендіктен сөзден, көзден қызғандым,

Бір бармадым, өз алдыңа жүз бардым.

Бұл да менің ерлігім деп күлерсің

Қызық көріп арбалғанын қыздардың...

Сырласпайсың, сыр ашпады күн түнге,

Бір өзіңсіз бүтін шықпас күлкім де.

Айтшы, жаным, сүйген жанды жазықсыз

Жазалауың, кінәлауың мүмкін бе?

«Сүйем» деген дәрменсіздеу сөз бүгін,

Төктім саған таңғы күннің көз нұрын.

Мәңгілікке сапар шегіп барамын,

Бастан кешіп «жүректің төрт мезгілін»...

Сен аман бол, асқар шыңым, көз ілме,

Сен берілме, мен берілген сезімге.

Бақытымдай күліп тұрып қарсы алам

Азабыңның, мазағыңның өзін де...

Барып-барып басыламын тасып көп,

Көкірегімнен көгілдір бір ашып көк.

Басайын деп от-жалынын жүректің,

Қалдым ба екен суық шыңға ғашық боп!

Сырласпайсың, сөйлеспейсің кеп тілге,

Өтіп барам белгі қоймай көп күнге.

Өзіңді ойлап көп жылаған көзімнің

Жастарымен бірге ағып кеттің бе?..

Көрген түстей неге бәрі тез өтті,

Өкінішім өртейді енді өзекті.

Жолыққанда, жылтыр-жеңіл сөзге емес,

Көзімізге берейікші кезекті...

Мен өзіңді жылдар күттім, ай күттім,

Тұтанып тез, талайлардан айныппын.

Ақ сезіммен алаулаған жүзіңе

Неге тура қарай алмай қаймықтым?

Сыртым дүрдей, ішім менің неге әлсіз,

Сыр бермеуге бекінгемін амалсыз.

Қыз кезімді еске салма, ерітпе,

Отырайын, еркелейін алаңсыз.

Білем енді, менсіз әлем тар саған,

Қашан келсең, туған жердей қарсы алам.

Көрген түстей кез болады екен-ау,

Бас айналып, қуаныштан шаршаған.

Сағыныштың ақ жаңбырын бүркіп өт,

Жүрегімнен ұшсын көкке жыр түлеп.

Көктем сайын көңілімді қалғыған

Оятып ал найзағайдай күркіреп.

Шықсын сыртқа сырым болса іштегі,

Сезім деген неткен сонша күшті еді?

Өмір бойы кездеспеген өңімде

Ыстық елес сияқтысың түстегі...

Көргендеймін... мен сені көрмей жүріп,

Гүлден нәзік жанымды тербейді үміт.

Ақ сәулеге айналып, алау нұрға,

Тереземнен кіресің таң алдында...

Шығара алмай әуремін сені есімнен,

Сырласамын күбірлеп елесіңмен.

Дәл өзіңше өзге жан мені ұғар ма,

Өмірімнің өзіңсіз мәні бар ма?!

Сүргендейсің бірге өмір меніменен,

Көңілімнен, көзімнен сені көрем.

Жұлдызы ғой елімнің сендей жігіт,

Менің нәзік жанымды тербейді үміт...

Сағынышым сарғайған жат бағында,

Орануда бұл жаным от-жалынға.

Тым-тырыссың, әлде әлі көкірегіңнен

Бір жылылық сен маған таппадың ба?

Жаралған ем жанып тек сүюге мен,
(Не біледі сезбеген, күйінбеген?)
Қызық үшін қызып бір қыз алдында

Өр басыңды сыйлаймын иілмеген.

Жан бағымды бір дауыл осты менің,

Күткем сенен жанашыр, дос тілегін.

Сезе тұрып, түкті де сезбегенсіп,

Ести тұрып, даусымды естімедің...

Сағыныштан сарғайған айықпадым,

Жұртқа жырым жіберді жайып бәрін.

Сүйе тұрып, сүйікті бола алмаған

Мен өзімді сен үшін айыптадым.

Жыры бөлек, білемін, бұл тыныстың,

Күшін көрсен, іштегі бұлқыныстың.

Бір жылылық кеудеңнен маған деген

Таппадың ба, үнсізсің, тым-тырыссың!..

Жүзіме ойнатып ақ таң шуағын,

Ойлармен аунай берем, таусыламын.

Ұйқыға кетерімде сені ойладым,

Жаңбырдың естіп жатып тамшыларын...

Алдыңнан шыға алмадым үлбіреп мен,

Жанымда, жүрегімде тұрды көктем.

Күрсініп, сені ойладым, көз жасындай

Бір жұлдыз ағып түссе түнгі көктен...

Ойым жоқ сені ойлаудан басқа менің,

Не деген қатал едің, асқақ едің.

Қолыма құдірет күші ерік берсе,

Басқаша мен өмірді бастар едім...

Дәрменсіз сені ойладым босқа жүдеп,

Бір кезде жақындауға жасқанып ек.

Сүйгенім өзге адам, өзге өмір,

Соққандай көкірегімде басқа жүрек...

Дүркіреп өмір деген өтер бір күн,

Бөтен жыр, бөтен орта, бөтен күлкім.

Сені ойлап жапсам егер жанарымды,

Өз бейнең жанарымда кетер мүмкін...

Көгеріп сенсіз гүлдей, көктемеймін,

Жет мейлің, қадіріме жетпе мейлің.

Өзге емес, не істесең де, сен өзімсің,

Өзіме, айтшы, қалай өкпелеймін?..

Тоқтайды тоқта десе кімге уақыт,

Кішкентай көкірегімнен күн жаратып.

Көзсіз шын ғашық болып мен өзіңе,

Жыр жазам, бақытымнан мұңға батып.

Жалындап жан-жүрегім жанады бір,

Оятып өмірімді жаңа дүбір.

Ойлардың жол таба алмай орманынан

Адассам, құшағына алады жыр.

Шыдаймын, бәріне де шыдағанмын,

Бейнесін көру үшін шын адамның.

Жалынып, жылап саған, жалбарынып,

Келмейді сезіміңді сұрап алғым.

Өмірге еркелеймін, жыр жазайын,

Сыр төгіп самал желмен ырғалайын.

Гүліңе басын иген шалқая бер,

Шалқайып аспанымнан туған айым!..

Сезімді ауыстырсаң кекке, мейлің,

Мен сендік қиялымды шектемеймін.

Өртіне өртенермін жүрегімнің,

Жүрекке, айтшы, қалай өкпелеймін?!

Сені көріп айрылдым бар еріктен,

Сенің сөзің мұз жанымды еріткен.

Сұрау салып қыр соңыңнан қалмаспын,

Қайда барсаң, көлеңкеңдей еріп мен...

«Сұлулардан» жүрген кезде жеріп мен,

Сен кездестің өзгеше бір көрікпен.

Қайда барсаң, өзің жүрген жолменен

Бірге барам, жетім лақтай еріп мен...

Күтем сені атар таңмен, кешпенен,

Үмітімнің ұшқынысың өшпеген.

Өзің тұрмақ, өміріме мен сенің

Ер тұлғалы елесіңді ес көрем...

Аялаған бағыңда бар өз гүлің,

Айта алмаймын батып саған сөз бүгін.

Бетпе-бетте мен еңкейіп өтсем де,

Сен еңкейме, еңкейгенің ездігің...

Көз алдымда бүкіл дүние айналып,

Жұлдыз қарар, ақ айдынды айна ғып.

Қос жүректің ортақтасып сырына,

Ақша бұлтпен бетін бүркер ай барып...

Ақ самалдай көкірегіме келіп кір,

Сендік сезім гүлдеп әлі өніп тұр.

Көктем алып келеріңе сенем мен,

Алаулаған жүрек таңы болып бір...

Мен ешкімге сол адам деп сүйгенім

Айтқан жоқ ем, бүгін бәрі жүр шулап.

Өзім жанып, өз отыма күйгемін,

Өз атыңа арнай алмай жыр шумақ...

Жұбатпайды бүкіл жыр мен бүкіл ән,

Жанарлардан жасқанып бір именем.

Қалай, қайтіп, қайда барып құтылам

Жан-жүректі шаққан сөзден, инеден.

Жылу іздеп айналадан жер, күннен,

Жаутаңдаймын күйін кешіп жетімнің.

Айрылып аз ақылымнан, еркімнен,

Бейуақытта тынышыңды кетірдім.

Күреседі махаббат пен жауыздық,

Жауыздықтың жазады кім жарасын?

Біздер жайлы айтып жүр «жұрт» аңыз ғып,

Айтқандай шын ғашықтардын, арасын.

Сөзімде ғой менің өмір сахнам,

Шерте алмаймын өткен жайдан естелік.

Ұйқылы-ояу мен өзіңді шақырам,

Шақырамын елесіңді ес көріп...

Жата алмаймын құс төсекте сан аунап,

Мен айтпаймын, ол жайында сұрама.

Сүйген кезде жанар жүрек алаулап,

Жанған жүрек көзге түспей тұра ма?!

О, тәңірім! Сен қандай үстем едің,

Өз алдыңда әлсізбін, кішкенемін.

Уысқа алып барлығын қысып тұрған

Қыс па екен осынау қыс дегенің?..

Сен көрінсең, бойдан күш, ерік кетер,

Көріксізді өз көзің көрікті етер.

Маған қарап сәл ғана күлімдесең,

Көңілімнің мұз-қары еріп кетер...

Сезіміңе жетер ме назды өлеңім,

(Бір түнінде қаңтардың жазған едім).

Қыс па екен сен барда қыс дегенің,

Жаз ба екен сен жоқта жаз дегенің?

Дайындап тұр бұл тағдыр бізге нені,

Еріткендей жастық дем мұз денені.

Із түспеген ақ қардың үстіменен

Қысқы түнде іздеп шық, ізде мені.

Түсінбеймін, сен қандай үстем едің,

Жайлап алды жанымды кішкене мұң.

Бұлт ішіне ай тоңып еніп кетті,

Өзің барда қыс па екен қыс дегенің?..

Алдадың... оңашаға алып қаштың,

Күн іздеп арасынан жарық тастың.

Кешпеймін, есім барда кеше алмаймын,

Бақытты етіп сені жарытпаспын.

Туған ел, туған жерден қаштық алып,

Көрмедін, жүзімдегі жасты неғып.

Досымнан, туысымнан жырақтаттың,

Тағдырды талайыма бас құда ғып...

Өмірдің өтті қанша тасқыны ағып,

Келмеді тойымызға дос қуанып.

Елеусіз сыры жұмбақ қолыңдағы

Жарық тас өміріңе шашты жарық.

Кезінде мән бердін, бе, сен ұқтық ба,

Мастандың, бақытыңа жолықтың да.

Ортадан, тіршіліктен ала қаштың,

Айнытып, бұзады деп қорықтың, ба?..

Сырластан, жақыннан да ала қаштың,

Еркіме еркімнен тыс араластың.

Бәрі өтті, басымды иіп баяғыдай

Мен саған енді сеніп қарамаспын.

Сыйлады жастық жалын, жылдар екпін,

Барынша сезіп бәрін, жырлап өттім.

Бастағы ұшып-қонған бақытымды

Мен сенің өміріңе құрбан еттім.

Бәрі де ұмытылар, жылдар өтер,

Жарайды, берілмейін мұңға бекер.

Сен үшін құрбан етсем бақытымды,

Бақытын мен үшін кім құрбан етер?!

Қайда барып, қайдан мен жай табармын,

Қайырмасы болдың сен айтар әннің.

Алабұртқан көңілмен, адасып көп,

Қазығыңа қағылған қайта оралдым.

Көз алдымда сен тұрдың, бұла шағым,

Қанат жайып кеудеме құласа күн.

Сол бір күннің шұғылалы шуағымен

Оянамын, құлпырып, гүл ашамын.

Көрінер ме ем биіктен сен күтпеген,

Әлемге тән кеңістік кеңдікпенен.

Сүю деген ердегі ерлік дейді,

Табынамын дәл сондай ерлікке мен.

Көрмедің сен, тұрсам да көз алдыңда,

Өз алдыңда елеусіз тозаңмын ба?..

Көкжиегім, көзіңе түсу үшін,

Уақыттан осынау озармын ба?

Шуағыңа жанып жыр шақпағымды,
Тасытқанда жандағы от қанымды,
Көкірегіңе тартар ма ем қызыл-жасыл

Кемпірқосақ секілді соқпағымды...

Жалған жырым, өзіңсіз жалған әнім,

Ұйқыда өткен күніме таңданамын.

Сүйе тұрып өзіңді сүймей кеткен,

Нәзік сәулең таңдағы мен боламын...

Ықпал етер көңілге қас-қабағың,

Сыйлайтындай күлкіміз басқаға мұң.

Үкіміңді күткен бір айыпкердей,

Қарай алмай көзіңе жасқанамын...

Көше – ағын, қозғалған ояу қала,

Адымдаймын асықпай баяу ғана.

Еске сені салады елестетіп

Біз кездесе беретін аялдама...

Білем, көңіл күйіңді баяндама,

Теңемегін сен мені ай, алмаға.

Кеудемдегі тасыған сезімімді

Төгерімді білмеймін қай арнаға.

Түк сезбейді біз жайлы мынау қала,

Екеумізді тұр бүркеп мұнар ғана.

Пенде болып қаламыз, қиялдағы

Мен – шынар, сен ұқсамай қыранға да...

Қара ағаштың тұрып ап қасына біз,

Өзімізді өзгеден жасырамыз.

Айтарымыз таусылып: «Ал, жақсы!» – деп,

Қоштасуға тезірек асығамыз.

Көше – ағыс, келемін түсімді ойлап,

Сөз астарын өкінем түсінбей қап.

Кешкі күндей өртеніп алаулаймын,

Қимас сезім сәулесі ішімде ойнап...

Ояу өмір айнала, ояу қала,

Жапырақтар билейді баяу ғана.

Осынау бір орта жас, орта жолда

Аялдатпай жүр ме екен аялдама...

Кездеспедім неге өзіңмен ертерек

Көкірегімді өкініштен өртеді от.

Ай астында оңашада шертіп сыр,

Отырар ем мен алдыңда еркелеп.

Отырар ем мен алдыңда еркелеп,

Асықпашы, кетуге әлі ерте деп.

Өкінемін ішім қайнап сол үшін,

Неге өзіңмен кездеспедім ертерек?

Өкінемін сол бір сенсіз күнге өткен,

Ойсыз-сырсыз ұзап кеткен дүрмекпен.

Өміріне өмір қосып ғашықтың,

Неге тоқтай тұрмайды екен бұл көктем?..

Күзде мынау тіл қату да мұң болар,

Жапырақтан жалт-жұлт етіп сырғалар.

Жалғап біздің арамызды тым алыс,

Неге қайтып оралмайды тырналар?

Әлде бәрі бос қиял мен бос үміт,

Сендік сезім жүрсем отын өшіріп.

Бір сен үшін неге жас боп қалмадым,

Неге сені кездестірдім кешігіп?..

Сенсіз маған сұрғылт дүние, тұман күн,

Тұманда бір жол таба алмай тұрармын.

Қанша өмір сүргеніме өзіңсіз,

Білсең, жаным, жазықты емес шығармын..

Сен түсінсең, өтті уақыт демеспін,

Саған бүтін, жатқа жай бір елеспін.

Сүю деген – жүрек дерті, сол дертке

Сен төзбесең, мен төзе алар емеспін...

КЕШІКТІҢ...

Сен енді келеді деп күтпе мені,

Күтудің тимес жанға түк көмегі.

Бір кезгі шимай-шиыр іздерімді

Көрсетпей күміс түстес шық көмеді...

Жолымды, іздерімді шық көмеді,

Көгімде бұлт жүз аунап, бүктеледі.

Бір кезгі сені көріп, алабұртқан

Көңілдің осыменен бітті өлеңі...

Кетерсің көз алдымды тұманға орап,

Тұманнан күн шығардай тұрам қарап.

Тілекке тіл қатпайсың, көк аспанға

Құс қайтіп көтерілер сыңар қанат?..

Жанады кеудемде бір жалқы жүрек

(Ешкімге жылуы жоқ, жарқылы көп).

Торғайдай қыстап қалған бүрісемін,

Тигенде сезіміңнің салқыны кеп.

Кешіктің, келеді деп күтпе мені,

Жастықтың жалын атқан бітті өлеңі.

Сайраған арадағы іздерімді

Көрсетпей күміс түстес шық көмеді...

Түндер өтті елеспен, күндер өтті,

Сеніп қалған іздеумен күлден отты.

Табиғаттың елігіп көктеміне,

Жайқалып бір көңілім гүлдемепті...

Ізсіз судай барады өмір ағып,

Таңым атты тілеумен жолыңа құт.

Бұлбұлың боп сайрармын, бәйтерегім,

Бұтағыңа мен сенің, қонып алып.

Мүмкін, саған болармын алынған шың,

Досың келіп құттықтап қолыңды алсын.

Жүрегіңе қан болып жүгіреді,

Тамырыңды аралап менің даусым...

Асау арман қай жаққа қашады алып,

Жанарыма шаттықтан жас оралып.

Жаңбыр жауып беймезгіл, соқса дауыл,

Жапырағыңа тығылам тасаланып.

Өмір деген о да бір асау анық,

Жасық болсаң жығуға қашады алып.

Қартаярсың қартайсаң, бәйтерегім,

Құштарлықтың күйімен шаш ағарып.

Сүйікті елес, есімде қарағаның,

Бара жатыр таусылып бар амалым.

Жарық күнге еркелеп жайқаларсың,

Тамырыңа жаңбырдай тарап әнім...

Ойламасам мен сені тұншығамын,

Тартып келем тағдырдың мың сынағын.

Толқыныңның бетіне нұр жүгіртіп,

Тереңіне бір батып, бір шығамын.

Тіршіліктің тәлкегі тағдырға ауып,

Өткен күндер – өкініш, алдым – қауіп.

Сағынышты сәт кешем, жүрегіңнен

Жүрегіме шуақты жаңбыр жауып.

Жылу алып сендегі бір шуақтан,

Толқын күйін көрсек-ау ыршып аққан.

Көзіңдегі көгеріп көктеміңмен,

Балапандап қайың-қыз бүршік атқан.

Елесіңмен сен мені бақытты еттің,

Қозғаласың бергендей уақытқа екпін.

Сенің теңіз толқынды құшағыңа

Жұлдыз болып жанып бір батып кеттім.

Кәріліктен берген жоқ уақыт хабар,

Жетердеймін сен барда бақытқа бар.

Күнім болып егер сен ерітпесең,

Көкірегіме көз жасым қатып қалар...

Сұңқар кеңдік іздейді, бұлбұл бағын,

Өмір – шырын, біртіндеп білдім дәмін.

Маза бермей кеудеме сені сүйген

Жүрегімді жеңе алмай жүрмін, жаным.

Ғашықтардың болады бәрі де ақын,

Жарығын мол түсірген жаныма күн.

О, қаншама жол жүріп, жүрегіңе

Жете алмадым, әрі алыс, әрі жақын...

Нені айтсаң да, жалғансыз сендіресің,

Өмір сырын ақтарып, сен білесің.

Сезімге әмір жүргізер салқын ақыл,

Өткен өтті, сөз етем енді несін?!

Көңіліңнен жетпей жүр дерек бүгін,

Түнгі ай ұғар қайың мен терек тілін.

Бәрін-бәрін білесің, білмейсің тек

Мені қалай сүюдің керектігін.

Ұқтырмайды сезімсіз қас-қабақ түк,

Не істей алам уақытқа басқан аптық.

Көктемнің бір көгілдір аспанына

Қос жүректі ұшайық қос қанат қып...

Жарып жансам жұлдыздай қара түнді,
Бойға жинап бар сезім, бар ақылды,
Шексіздікке тұңғиық қарсы ұшармын,

Қайратыңа қайрап қос қанатымды.

ОРАЛУ

Өкпелеттім енді не айта алармын,

Қайда барып, қай жерден жай табармын.

Сезіміме сол бір сәт себеп болып,

Сабылып көп мен саған қайта оралдым...

Тұнық еді көңілің, шайқап алдым,

Қайырмасы сияқты ең айтар әннің.

Сөніп қалған шырақ ем жанып-жанып,

Жүрегіңнің отымен қайта жандым.

Кім шешеді құпия жүрек ісін,

(Сүйгеніңді тұрады тілеп ішім).

Сағынышқа ауысып бара жатыр

Саған деген кегі жоқ ренішім.

Тағы өзіңе оралып ауды көңіл,

Жаужүрегім, оқ аттың, сау жүр едім.

Тұла бойға жан кіріп дауылыңмен,

Жаңбыр болып көз жасым жауды менің.

Қалғығанда жастанып таң білегін,
Тыныштықтан таба алмай тағдыр емін,
Жауар бұлтын жанымның ыдыраттың,

Жанартаудай атылып тау жүрегің.

Ойнатады сәулесін от көңілім,

Бұлбұл әні жеткізіп көктем үнін.

Өз басымның бақытын ұмытып мен,

Саған бақыт тілеумен өтті өмірім...

Сұңқар болмай, кім білер сұңқар мұнын,

Тұлпар болмай, кім жазар тұлпар жырын?

Қаруым бар пәрменді, ол қаруым –

Саған деген сағыныш, іңкәрлығым.

Қасиетіңді бітпеспін жазып күнім,

Сүйем сені, сол үшін жазықтымын.

Сендік қару – ақыл мен қайрат болса,

Мендік қару – әйелдік нәзіктігім...

Әйел жайлы құпия не білесің,

Еркелесем еріп бір егілесің.

Мен жеңілсем, жеңілем қайратыңнан,

Сен жеңілсең, сезімнен жеңілесің.

Сағынышым, не қалды біз көрмеген,

Қалып бұзбай, келеміз іздерменен.

Өмір өтіп барады, өмір өтіп,

Бірімізді-біріміз іздеуменен...

Сенсіз менің өмірім тас қара түн,

Шаңға адасар бәйгеге қосқан атым.

Сұңқар болып айналсаң, айдын шайқап,

Аққу сезім сабайды қос қанатын.

Шежіресіндей ер кеудең бар әлемнің,

Бар әлемнен мен сені дара көрдім.

Қасиеті бар сенде кең, аспанның,

Қасиеті бар менде қара жердің.

Қара жердей жаңбырды ұнатамын,

Көкірегімнен атқандай бұла таңым.

Қабағыңның қарымен қатамын да,

Жарығыңмен мен сенің гүл атамын.

Күн көзіңмен, аспаным, аймаладың,

Көздерінен қымсынбай айналаның.

Қасіретімді жасырып, қасиетті

Қара жердей мен сені айналамын...

* * *
Бүгіннің біз Шырын мен Фархаты анық,
Шерімізді іштегі тарқаталық,
Қолыма күн қондырып, айдан сырға,

Жұлдыздардан мойныма алқа тағып.

Өзіңді ойлап ұйқымды он бөлейін,

Жүрегіммен жүрекке жол берейін.

Иығыңа асып тал білегімді,

Жер шарындай би билеп, дөңгелейін.

Теңіздердей толқысам күй өремін,

(Іштей, менің сиынған ием едің).

Дауыл соқса солқылдап ақ қайыңдай,

Асқар шыңым, мен саған сүйенемін.

Аспанымды айналып шағала жыр,

Шақырғандай болады жағаға бір.

Бар шуағын шашқандай бетін беріп,

Құшағыңда тұрғанда маған өмір...

Махаббатың бергендей маған қанат,

Қанатымды ұшамын алауға орап.

Бар қызықты басымнан кешкендеймін,

Қарсы алдыңа отырсам саған қарап.

Шырындай мен, шынында, ғашық па едім,

Арнасынан асқандай тасып көңіл.

Жүрегіме жол соққан жүрегіңмен

Жұлдызымды сөйлетші ашып менің!..

Қабағыңа қанатын жайғандай күн,

Өзің барда көңілге қайғы алмаймын.

Құшағыңнан ашылып кең дүние,

Кең дүниеде тыныстап сайрандаймын.

Өмір деген үстінде сахнаның

Сезім сырын оңаша сапырамын.

Сенің жарық жұлдыздай жүрегіңе

Жүрегімнің жаярмын жапырағын...

Күнге алғыс екеумізді жолықтырған,

Жолыңа кетті жылдар болып құрбан.

Көрсең сен, мені есіңе ал, жел өтінде

Қорғансыз ақ қайыңды тоңып тұрған.

Атады арманымның оты жалын,

Жетім күй қайталайды жетім әнін.

Жаныңда тұрып үнсіз, үнін тыңдап,

Жазуын жапырақтың оқы, жаным...

Толқумен жан-жүрегім тілімденді,

Дірілдеп «күнім» деуге тілім келді.

Түбінде кездесіп ек сол қайыңның,

Қоштассақ сол қайыңның түбінде енді..

Таң атса, тағы сәби ер жетпек күн,

Күнменен елесіңді тербетпекпін.

Үзілген қолыңдағы жапырақты

Қолыңмен іздеріңе жерлеп кеткін...

Күн шығар таң пердесін үлбіретіп,

Барлығын үні бардың бұлбұл етіп.

Қағылған қарлығаштың қанатындай

Соңғы рет соқсын жүрек дір-дір етіп.

Жыр жаздым өз атыңа тебіреніп,

Оттағы қорғасындай көңіл еріп.

Бір түрлі қысыламын, жұрттың бәрі

Тұрғандай көздерімнен сені көріп...

Кінәсыз болса мынау өмір елік

Кетер ем жүрек гүлін жеріме егіп.

Сен де, аға, сезіндің бе сырластардың

Көзіңнен өтетінін мені көріп.

Болғандай кешегіден күнім жарық,

Барады қызғалдақтан қырым жанып.

Ғашық боп жүрген кезде сезімменен

Адамдар кетеді екен сұлуланып.

Көтеріп көкжиектен туын шабыт,
Аспанның қазанына қуырса бұлт,
Көңілге күндіз-түні маза бермей,

Кеудемде соғар жүрек дүбір салып.

Түн қайда жасыл жайлау алтын айлы,

Қырандай көңіл неге шалқымайды?

Жан сырым саған деген жыр боп шығып,

Жамбыдай шың басынан жарқырайды...

Сезімге бермейді екен өмір ерік,

Ойланам оңашада тебіреніп.

Құпия сырды аңғарып қараған жұрт

Күлімдер, көздерімнен сені көріп...

Мінезіңді құбылған пенде білмей,

Көңілің құм даланың шөлдеріндей.

Айтшы, жаным, көшеден көп ішінен

Күрсіндің бе, көзіңе мен көрінбей...

Жарығыңды төксеңші жерге күндей,

Көрер едім өзіңді енді өмірдей.

Жұрт ішінде күлсем де, оңашада

Күрсіндім бе, көзіме сен көрінбей.

Думанды орта, жаттай боп мына мекен,

Жырдың отын жолыма шырақ етем.

Бұлт жасырған күндей боп бір өзіңсіз,

Мынау дүние құлазып тұрады екен.

Күнім ауып кеткен бе айна көктен,

Күрсінемін көктемді ойлап өткен.

Тереземді түн бойы ай күзетіп,

Көз ілмейтін кездерім қайда кеткен?

Көңілімдей көгілдір қайда көктем,

Сарғайыпты жасыл бел сайран еткен.

Оралмадың, көп болды, көре алмадым

Сандуғашты кеудемде сайрап өткен.

Күн кірпікті көздерін көлдер ілмей

Жатса-дағы ұрындым шөлге білмей.

Күрсінесің, көзіңе мен көрінбей,

Күрсінемін, көзіме сен көрінбей...

Айналадан жүрегім сыр тыңдайды,

Бір күн жайсыз болғандай, бір күн жайлы.

Тыныштықта қалғыған жапырақты

Шертіп жаңбыр ақырын тырсылдайды...

Кеудеме сыйған сезім ағыны әрең,

(Ағысты өтіп кетсе сағынар ем).

Ұмытып кеткен қара көздеріңе

Кездестім ойда жоқта тағы да мен...

Кімге енді орта жолда елігермін,

Келмейді оттай жанып тебіренгім.

Шоқ гүлдің ар жағынан сені көрдім,

От күннің бер жағынан мені көрдің...

Көзіме көзің қарар сырды бағып,

Отырдым бір қызарып, бір қуанып.

Тағы да, сүйікті арман, күйіп қалған

Қанатын жүрек құсым тұрды қағып.

Отырмын өтіп кеткен ойлап күнді,

Құштарлық қояды екен байлап тілді.

Жастықты қашықтап бір қайта оралған

Білгендей бүкіл дүние тойлап тұрды.

Келеміз шексіз-шетсіз күндерге еріп,

Неге біз бір тіл қатып үлгермедік.

Қос жүрек асығады, тікен емес,

Тұр біздің арамызды гүлдер бөліп.

Пікірлер (0)

Әзірге пікір жоқ.
An error has occurred. This application may no longer respond until reloaded. Reload 🗙