Дəнекерлеу үдерісінің жабдықтары, механикаландырылуы жəне автоматтандырылуы
Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).
«Дəнекерлеу үдерісінің жабдықтары, механикаландырылуы жəне автоматтандырылуы» пəні бойынша зертханалық-тəжірибелік жұмыстарға арналған материалдар ұсынылады. Әр жұмыста қажетті жабдықтың жəне құрал-саймандардың түсініктемесі, сипаттамасы, анықтамалық материалдары келтірілген. Оқу құралы «Дəнекерл...
ОРТА КӘСІБИ БІЛІМ БЕРУ
В.В.ОВЧИННИКОВ
ДӘНЕКЕРЛЕУ ҮДЕРІСІНІҢ ЖАБДЫҚТАРЫ, МЕХАНИКАЛАНДЫРЫЛУЫ ЖӘНЕ АВТОМАТТАНДЫРЫЛҒАН
Орта кәсіби білім бағдарламаларын іске асыратын, білім беру мекемелерінің оқу үдерісінде қолдануға арналған оқу құралы ретінде «Білім беруді дамытудың федералды институты» федералды мемлекеттік мекемесі тарапынан ұсынған
Пікірдің тіркеу нөмірі 2 шілде, 2009 жыл.
3-басылым, стереотипті
Мәскеу
«Академия» баспа орталығы
2013
ӘОЖ 621.791(075.32) КБЖ 30.61ші723 О-355
Бұл кітап Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі жəне «Кəсіпқор» холдингі» КЕАҚ арасында жасалған шартқа сəйкес ««ТжКБ жүйесі үшін шетел əдебиетін сатып алуды жəне аударуды ұйымдастыру жөніндегі қызметтер» мемлекеттік тапсырмасын орындау аясында қазақ тіліне аударылды. Аталған кітаптың орыс тіліндегі нұсқасы Ресей Федерациясының білім беру үдерісіне қойылатын талаптардың ескерілуімен жасалды. Қазақстан Республикасының техникалық жəне кəсіптік білім беру жүйесіндегі білім беру ұйымдарының осы жағдайды ескеруі жəне оқу үдерісінде мазмұнды бөлімді (технология, материалдар жəне қажетті ақпарат) қолдануы қажет. Аударманы «Delta Consultіng Group» ЖШС жүзеге асырды, заңды
мекенжайы: Астана қ., Иманов көш., 19, «Алма-Ата» БО, 809С , телефоны: 8 (
7172)
78 79 29, эл. поштасы:
і
nfo@dcg.kz
П ік ір б е р у шіл е р : «Дəнекерлеу өндірісі» арнайы пəннің оқытушысы Мəскеу қ. № 41 Құрылыс колледжі ОКБ МБМ, Ю.
А. Уржумов; «Дəнекерлеу өндірісі» арнайы пəннің оқытушысы Мəскеу қ. № 41 Құрылыс колледжі ОКБ МБМ,
Н. О. Петрусёва;
арнайы дəнекерлеу технологиясының оқытушысы
Мəскеу қ. № 31 Политехникалық колледжі № 31 ОКБ МБМ, инженер-механик
В.А.Грошев
Овчинников В. В.
О-355 Дəнекерлеу үдерісінің жабдықтары, механикаландырылуы жəне автоматтандырылуы: практикум: орта кəсіби білім мекемелерінің студенттеріне арналған оқу құралы / В. В. Овчинников. — 3-ші басылым., стер. — М. : «Академия» баспа орталығы, 2013. — 128 с.
ІSBN 978-5-4468-0392-7
«Дəнекерлеу үдерісінің жабдықтары, механикаландырылуы жəне автоматтандырылуы» пəні бойынша зертханалық-тəжірибелік жұмыстарға арналған материалдар ұсынылады. Әр жұмыста қажетті жабдықтың жəне құрал-саймандардың түсініктемесі, сипаттамасы, анықтамалық материалдары келтірілген. Оқу құралы «Дəнекерлеу өндірісі» 150415 мамандығы бойынша «Дəнекерлеу конструкцияларын дайындаудың технологиялық үдерістерін даярлау жəне жүзеге асыру» КМ.01 кəсіби модульді меңгерген кезде қолданылуы мүмкін.
Орта кəсіби білім мекемелерінің студенттеріне арналған.
ӘОЖ 621.791(075.32)
КБЖ 30.61ші723
ІSBN 978-5-4468-0392-7
© Овчинников В. В., 2010
© «Академия» оқу – баспа орталығы, 2010
© Безендіру. «Академия» баспа орталығы, 2010
Құрметті оқырман!
Осы практикум «Дəнекерлеу өндірісі» мамандығы бойынша оқу- əдістемелік жинақтың бөлігі болып есептеледі. Практикум «Дəнекерлеу конструкцияларын дайындаудың технологиялық үдерістерін даярлау жəне жүзеге асыру» КМ.01 кəсіби модулін оқу үшін арналған. Жаңа ұрпақтың оқу-əдістемелік жинақтары жалпы білім беру мен жалпы кəсіби білім беру пəндерін жəне кəсіби модульдерді оқуды қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін, дəстүрлі жəне инновациялық оқу материалдарынан тұрады. Әр жинақ құрамына жалпы жəне кəсіби, оның ішінде жұмыс берушінің талаптарын ескере отырып, құзыреттерді меңгеруге қажетті оқулықтар мен оқу құралдары, оқыту жəне бақылау құралдары кіреді. Оқу басылымдары электрондық білім беру ресурстарымен толықтырылады. Электрондық ресурстардың құрамына интерактивті жаттығулар мен тренажерлары бар теориялық жəне тəжірибелік модульдер, мультимедиялық объектілер, қосымша материалдар мен Интернет ресурстарына сілтемелер кіреді. Оларға терминологиялық сөздік жəне оқу үдерісінің негізгі параметрлері, яғни жұмыс уақыты, бақылау жəне тəжірибелік жұмыстарды орындаудың нəтижелері тіркелетін электрондық журнал кіреді. Электрондық ресурстар оқу үдерісіне оңай енгізіледі жəне əртүрлі оқу бағдарламаларына бейімделе алады. Оқу-əдістемелік жинақ оның профилін ескере отыра орта кəсіби білім берудің Федералды мемлекетттік білім беру стандартының негізінде əзірленді.
Алғы сөз
Механикаландыру мен автоматтандыру дəнекерлеу өндірісінде еңбектің сапасы мен жағдайларын жақсарту, еңбек өнімділігін арттырудың маңызды құралы болып табылады. Дəнекерлеу өндірісі — негізгі операцияларды (құрастыру, дəнекерлеу, түзету, термикалық өндеу, дəнекерлеу конструкцияларын əрлеу), қосалқы операцияларды (көлік, реттеу, бақылау) жəне қызмет көрсету (жөндеу, жайларды жинау) операцияларынан тұратын кешенді өндіріс. Дəнекерлеу өндірісіндегі негізгі емес операциялардың еңбек сыйымдылығы орташа дəнекерлеу цех жұмыстарының жалпы орташа 70% еңбек сыйымдылығын құрайды. Дəнекерлеу операцияларын жүзеге асыру кезінде, оның ішінде механикаландырылған дəнекерлеу кезінде, дəнекерлеу астына өнімді орнату жəне көмкеру, ернеулері мен жіктерді тазалау, флюсты жинау, жіктің басына автоматты орнату, автоматты бұру немесе өнімді жылжыту бойынша қосымша амалдар орындалады. Осы амалдардың жұмыс сыйымдылығы дəнекерлеу операцияларының жұмыс сыйымдылықтарының орташа алғанда 35% құрайды. Біздің елде дəнекерлеу конструкцияларын кешенді механикаландыру жəне автоматтандыру саласында елеулі жұмыстар атқарылуда. Дəнекерлеу конструкцияларын кешенді механикаландырудың дамуына ғылыми- зерттеу жəне жобалау институттары қомақты үлес қосты. Олармен өнеркəсіптің көптеген салаларына кешенді-механикаландырылған қондырғылар, ірі профилді қоставрлы арқалықтар, мұнай резервуарларының кенептері, теміржол цистерналарының қазандары, электр көпірлі крандардың қорапшалы арқалықтары, шахталық вагонеткалар, сондай-ақ вагондардың, автомобильдердің, ауылшаруашылық машиналардың əртүрлі дəнекерлеу тораптары сияқты дəнекерлеу өнімдерін дайындау үшін білдектер мен желілер əзірленді əрі енгізілді. Олармен жасалған автоматты желілер жылытудың болат радиаторлары, спираль жікті жəне тура жікті құбырлардың, автомобиль доңғалақтары, темір бетон арматураларының қаңқалары мен торлары жəне басқа өнімдердің өндірісінде қолданылады.
4
Дəнекерлеу конструкция бөлшектерінің өндірісін кешенді механикаландыру жөніндегі жұмыстың нəтижесі бастапқы материалды тазалау жəне грунттау, қаңылтырдан өнімдерді, фасондық илемдеу мен құбырларды дайындау үшін автоматтандырылған жəне механикаландырылған желілерді құру жəне сəтті пайдалану болып табылады. «Дəнекерлеу үдерісін механикаландыру жəне автоматтандыру» курсының міндеті – дəнекерлеу конструкция өндірісін механикаландыру жəне автоматтандыруды дамытудың негізгі ережелері мен бағыттарын зерттеу, дайындама, құрастыру, əрлеу, көлік жəне қосалқы операцияларды механикаландыруға арналған жабдықтармен танысу, дəнекерлеу өндірісін кешенді механикаландыру жəне автоматтандырудың қағидаттары мен үлгілік шешімдерін қарау. Дəнекерлеу үдерістерін механикаландыру, сондай-ақ дəнекерлеу жəне термикалық кесу тəсілдерін механикаландыруға арналған негізгі жабдықтар басқа пəндердің аясында оқытылады. Негізгі жабдықтармен дəнекерлеу өндірісінің кешенді механикаландыруын қамтамасыз ететін, дəнекерлеу қондырғылары мен жұмыс орындардың механикалық жабдықтары осы практикумда қаралады.
№ 1 зертханалық жұмыс
КӘСІПОРЫНДАРҒА БІР ЖЫЛҒА ЖӘНЕ НАҚТЫ ӨНІМГЕ ДӘНЕКЕРЛЕУ ӨНДІРІСІНІҢ МЕХАНИКАЛАНДЫРУ ДЕҢГЕЙ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЕСЕПТЕУ (11 ЖӘНЕ 12 КӨРСЕТКІШТЕРІ)
Жұмыстың мақсаты
Оқушыларды барлық кəсіпорын үшін жəне нақты өнім өндірісі үшін дəнекерлеу өндірісін механикаландыру деңгейін анықтау əдістемесімен таныстыру.
Жұмысқа берілетін түсініктеме
Механикаландыру деп қол еңбегін машина жұмысымен алмастыруды түсінеміз. Механикаландырылған əдісте өндеу, құрастыру немесе дəнекерлеу машинамен жүзеге асырылады, ал адам тек қана қолмен қосымша амалдарды орындайды жəне машинаны басқарады. Механикаландырудың жоғары дəрежесі автоматтандыру болып табылады, мұнда қосымша амалдар мен машинаны басқаруды орындауда адамның қатысуы мүлде қажет болмайды. Механикаландыру немесе автоматтандыру өндірістік үдерістің жеке операцияларына таралатын жартылай жəне өнімдер немесе конструкцияларды дайындау бойынша бірқатар тізбекті операцияларды қамтитын, оның ішінде операцияаралық тасымалдауды қамтитын кешенді болуы мүмкін. Өндірістік үдерістерді механикаландыру жəне автоматтандыруға арналған жабдықтар машиналарға, жартылай автоматтарға, автоматтарға, сондай-ақ механикаландырылған, автоматтандырылған жəне автоматты желілерге бөлінеді.
6
Механикаландыру деңгейі (%) мына формулалармен есептелетін үш көрсеткіштермен сипатталады:
У1 =
Х(Т»А)
Х(
Т
М!
П
Т
р100;
(1.1)
У2 =
1(Т»
. П) - X
Т
Х
(Т
П ) + Т
Р
-100;
(1.2)
мұндағы У
1
— механикаландыру деңгейінің сандық көрсеткіші; У
2
— механикаландыру деңгейінің сапалық көрсеткіші; У
3
— механикаландырылған еңбекпен жұмысшыларды қамту дəрежесі; Т
м ,
— механикаландырылған операциялардың еңбек сыйымдылығы; Т
р
— қолмен жасау операцияларының жиынтық еңбек сыйымдылығы; П
- — жабдықтың өнімділік коэффициенті; Р
м
— механикаландырылған тəсілмен орындайтын жұмысшылардың саны; P
p
— қолмен операцияларды орындайтын жұмысшылардың саны.
П коэффициенті қолмен орындау операцияларын (немесе базаға қабылдаған механикаландырылған операцияны) механикаландырумен алмастырған кезде өнімділіктің өсуін сипаттайды жəне механикаландыру нəтижесінде қол жеткізетін T Mі
еңбек сыйымдылығына механикаландыруды өткізгенге дейін Т р
еңбек сыйымдылық қатынасы ретінде белгіленеді:
П
= Т
р,
./Т
м
„ (1.4) y t көрсеткіші жалпы өндірістік процестегі механикаландырылған операциялардың үлесті көлемін анықтайды. Олар қолмен орындаған жағдайда формуланың алымы (1.1) механикаландырылған операциялардың көрсетілген еңбек сыйымдылығын ұсынады. Формуланың бөлгіші (1.1) оларды қолмен орындаған жағдайда барлық операциялардың көрсетілген жалпы еңбек сыйымдылығын ұсынады. y t көрсеткіші механикаландыру деңгейін тек қана сандық сипаттайды, себебі механикаландырылған жабдықты неғұрлым жетілдірілгенге ауыстырғанда ол өзгермейді. Жабдықтың өнімділігін арттырған кезде (1.1) формуласы бойынша есептеліп шығарылған көрсеткіш өзгеріссіз қалады, П коэффициенттің ұлғайтумен жабдықтарда өткізілетін операциялардың Т м еңбек сыйымдылығы төмендейді. Нəтижесінде, цехтың өзгеріссіз бағдарламасы кезінде Т м ,
П тұрақты болып қалады. y j көрсеткіші өндірістік үдерістің механикаландыру дəрежесін қамтуды бағалау үшін қызмет етеді.
7
У
2
көрсеткіші механикаландыру нəтижесінде қол еңбегін ығыстыру дəрежесін бейнелейді. Формуланың алымы (1.2) ерекше еңбек сыйымдылығын ұсынады. Осы еңбек сыйымдылығынан келтірілген барлық жұмыстарының еңбек сыйымдылығына жеке бөлу, машиналарды еңгізу кезінде қол жеткізетін, еңбек шығындарының үлестік төмендеуін көрсетеді, яғни механикаландыру деңгейінің сапалы сипаттамасы болып табылады.
У
2
көрсеткішін пайдалану мақсаты — механикаландыру нəтижесінде еңбек шығындарының қысқаруын жəне қолданылатын техниканың өнімділік деңгейін сипаттау.
У
3
көрсеткіші жұмысшылардың жалпы санындағы механикаландырылған еңбекпен айналысатын жұмысшылардың үлесін анықтайды жəне еңбекті механикаландыру деңгейін сипаттайды.
У
1
жəне У
3
көрсеткіштері 0 - ден 100%-ға дейін өзгереді. Олардың шамасына өндірістік үдерісті механикаландыру масштабы ғана əсер тигізеді. У
2
көрсеткіші 0-ден өзгереді, 100%-ға жетуге тырысады, алайда 100%-ға жетпейді, себебі жабдықтың сапалы жетілдіруі шексіз. Осы көрсеткіштің шамасына масштабты механикаландырулар ғана емес, сонымен қатар қолданылатын жабдықтың өнімділігі əсер тигізеді. Еңбек сыйымдылығын есептеу ыңғайлығы үшін (1.1) жəне (1.2) формулаларындағы T Mі
жəне Т р
көрсеткіштерін Р м
жəне Р р
көрсеткіштерімен ауыстыруға болады. У
1
, У
2
жəне У
3
көрсеткіштері дəнекерлеу конструкцияларының цехтары, жеке телімнен немесе желілер үшін, сондай-ақ жұмыс түрлері бойынша (мысалы, дəнекерлеу жұмыстары үшін) орнатылуы мүмкін. 1.1. кестеде дəнекерлеу тəсіліне байланысты (өнеркəсіп салалары бойынша) (1.1) жəне (1.2) формулалары бойынша механикаландырылған дəнекерлеу жұмыстарын есептеу үшін П өнімділік коэффициенті келтірілген. Өндімділік коэффициенті П механикаландырылған дəнекерлеу еңбек сыйымдылығының қолмен доғалы дəнекерлеу еңбек сыйымдылығына қатынасын ұсынады. Өндірістік машинамен қамтамасыз етілетін, механикаландыру жəне автоматтандыру еңбегінің дəрежесі, механикаландыру к м
жəне атоматтандыру к а
коэффициентімен сипатталады:
к — t /t ;
м м on' к
t /t
a a on
(1.5)
(1.6)
мұндағы t
M
— үдерісті орындаудың машиналық уақыты; t
a
— үдерісті орындаудың автоматтандырылған уақыты; t
on
— оперативтік уақыт.
Дəнекерлеу өндірісін механикаландыру жəне автоматтандыру үдерістің еңбек сыйымдылығы үдерісінің төмендеуін, еңбекті жеңілдетуді
1.1. Кесте. Дәнекерлеудің әртүрлі тәсілдеріне арналған П өнімділік коэффициенті
(өнеркәсіптің салары бойынша)
Өнеркəсіп саласы
Флюс қабаты астындағы автоматты дəнекерлеу
Флюс қабаты астындағы жартылай автоматты дəнекерлеу
Электр- қожты дəнекерлеу
Қорғаныс газ ортасындағы автоматты жəне жартылай автоматты дəнекерлеу
Түйіспелі дəнекерлеу
Кəдімгі режимдерде
Жылдамдығы
70 м/с артық күшейтілген режимінде
əмбебап түйіспелі машиналарда
Маманданды- рылған өнімділігі жоғары өндірістік машиналарда
Автоматтан- дырылмаған жұмыс режимімен
Автоматтан- дырылған жұмыс режимімен
Қазанжасау 3,5 5,5 1,5 5,5
2
3,5
6
Металлургиялық машина жасау
3
4,5 1,5
6
2
3,5
5
Вагонжасау 2,5
4
1,5
4
2
3,5 7,5
9
Химиялық машина жасау
3
4,5 1,5
5
2
3,5
6
8
Ұста-баспақ жабдықтың өндірісі
3
4,5 1,5
7
2
3,5
6
8
Кестенің соңы. 1.1
Өнеркəсіп саласы
Флюс қабаты астындағы автоматты дəнекерлеу
Флюс қабаты астындағы жартылай автоматты дəнекерлеу
Электр- қожты дəнекерлеу
Қорғаныс газ ортасындағы автоматты жəне жартылай автоматты дəнекерлеу
Түйіспелі дəнекерлеу
Кəдімгі режимдерде
Жылдамдығы
70 м/с артық күшейтілген режимінде
əмбебап түйіспелі машиналарда
Маманданды- рылған өнімділігі жоғары өндірістік машиналарда
Автоматтан- дырылмаған жұмыс режимімен
Автоматтан- дырылған жұмыс режимімен
Автомобиль жасау
3
5
1,5
2
4
8
10
Трактор жасау
2
3
1,5
2
3,5 7,5
9
Кеме жасау 4,5
5
3
4
3
3,5
5
8
Құрылыс индустриясы
3
5
1,5
4
2
3,5
5
10
Магистралды құбыр жолдарының құрылысы 4,5
2
Өнеркəсіптің қалған салалары 2,5
4
1,5
4
2
3,5
6
9
дəнекерлеу өнімдерінің сапасы мен беріктігін арттыру, материал жəне өндірістік алаңдарды үнемдеу. Сонымен қатар, механикаландыру мен автоматтандыру жабдықты сатып алу, күту жəне жөндеуге жұмсалатын қосымша шығындармен байланысты. Бірқатар жағдайларда технологиялық үдерістің механикаландыруы аралас операция бағасының артуын немесе төмендеуіне əкеледі. Сондықтан өндірістік дəнекерлеуді механикаландыруды немесе автоматтандыруды жоспарлау кезінде алынатын тиімділікпен шығындарды салыстыру қажет.
Тапсырма
Белгілі бір өндіріс (цех, кəсіпорын) немесе нақты өнімге механикаландыру деңгейін есептеп шығару.
Алдын ала дайындық
Кестенің деректері бойынша дəнекерлеу конструкцияларының (металлургия машина жасау саласының кəсіпорындары) цехы үшін дəнекерлеу жұмыстарын механикаландыру деңгейін анықтау. (1.1) — (1.3) формулалары бойынша есептелетін, механикаландыру деңгейінің көрсеткіштері мына мəндерге ие:
У; = [(39 000х3 + 105 000х2 + 26 000х3,5) : (39 000х3 + 105 000х2 +
+ 26 000х3,5 + 175 000)] х 100 = 70,5 %;
У
2
= {[(39 000х3 + 105 000х2 + 26 000х3,5) - (39 000 + 105 000 +
+ 26 000)] : (39 000х3 + 105000х2 + 26 000х3,5 + 175 000)}х 100 =
= 42 %;
У
3
= (92х 100) : 187 = 49,2%.
Қарастырылып жатқан дəнекерлеу конструкциялардың цехында мамандандырылған қондырғыларда электрқожды дəнекерлеуді енгізу есебінен жартылай автоматты дəнекерлеу көлемін азайту бойынша белгілі іс-шаралар өткізілді; қолмен доғалық дəнекерлеу көлемі бұрынғысынша қалдырылды деп шамалайық. Жартылай автоматтық дəнекерлеу көлемі екі есе төмендесе де, оның еңбек сыйымдылығы 52 500 с. құрады. Жартылай автоматтағы дəнекерлеушілердің саны 29 адамға дейін кеміді, электрқождық дəнекерлеуде 10 адам жұмыс істейді.
11
Дəнекерлеудің түрі жəне қолданылатын жабдық
Жұмысшылар- дың саны
Еңбек сыйымдылығы
коэффи- циент П
Кəдімгі режимді қолданумен əмбебап қондырғыларда флюс қабаты астындағы автоматты дəнекерлеу
21
39 000
3
Дəнекерленетін өнімдерді бұру үшін механикаландырылған жабдықты қолданумен көмірқышқыл газ ортасындағы жартылай автоматты дəнекерлеу
57
105 000
2
Автоматтандырылған жұмыс режимінде əмбебап машиналарда түйіспелі нүктелі дəнекерлеу
14
26 000 3,5
Барлығы:
Механикаландырылған дəнекерлеу
92
95
170 000
175 000
Қолмен доғалық дəнекерлеу
Барлығы:
187
345 000
Механикаландыру деңгейінің көрсеткіштері келесі мəнге ие болады: Y j
= [(39 000х3 + 52 500х2 + 26 000х3,5 + 17 500х 10) : (39 000х3 +
+ 52 500х2 + 26 000х3,5 + 17 500х 10 + 175 000)] х 100 = 73,6 %;
Y
2
= {[(39 000х3 + 52 500х2 + 26 000х3,5 + 17 500х 10) - (39 000 +
+ 52 500 + 26 000 + 17 500)] : (39 000х3 + 52 500х2 + 26 000х3,5 +
+ 17 500 х 10 + 175 000)} х 100 = 53,2%;
Y
3
= (74х 100): 169 = 43,8%.
Күткендей, Y
j көрсеткіші сондай болып қалады, себебі механикаландырумен қамту дəрежесі өзгермеді. Y
2
көрсеткіші электрқождық дəнекерлеудің прогрессивтік əдісін енгізу есебінен артты. Y
3
көрсеткіші жұмысшылардың машинада жұмыс істеу есебінен төмендеді. Осылайша, кемелдігі кем машиналарды, кемелдігі артық машиналармен алмастырғанда Y
3
көрсеткіші төмендейді. Y
3
көрсеткішін жоғарылату қол үдерістерін механикаландырғандармен ауыстыру кезінде ғана қол жеткізіледі.
І 12
Жұмысты орындау əдістемесі
Есептің мазмұны
Бақылау сұрақтары:
№ 2 зертханалық жұмыс ОРНЫҚТАНДЫРУ СҰЛБАЛАРЫН АНЫҚТАУ ЖӘНЕ НАҚТЫ ТОРАПТЫ ҚҰРАСТЫРУ ҮШІН ОРНАТҚЫШ ЭЛЕМЕНТТЕРДІ ТАҢДАУ. НАҚТЫ ТОРАПТЫ ҚҰРАСТЫРУ ҮШІН ҚҰРАСТЫРУ ҚҰРЫЛҒЫНЫ ЗЕРТТЕУ ЖӘНЕ ТАҢДАУ. ӘМБЕБАП-ҚҰРАСТЫРУ ҚҰРЫЛҒЫДА НАҚТЫ ТОРАПТЫ ҚҰРАСТЫРУ КЕЗІНДЕ ТІРЕУІШТЕР МЕН ҚЫСҚЫШТАРДЫ ОРНАЛАСТЫРУ СҰЛБАЛАРЫН БЕЛГІЛЕУ
Жұмыстың мақсаты
Әмбебап-құрастырушы құрылғылар (ӘҚҚ) жинағынан құрастырмалы- ағытпалы құрылғыларды дайындау əдісімен құрылғыдағы өнімдерді базалау сұлбаларымен танысу, оларды қолдану дағдыларын игеру.
Жұмысқа берілетін түсініктеме
Жоғары сапалы дəнекерлеу конструкцияларын дайындау үшін дəнекерленетін өнімнің бөлшектерін дұрыс құрастыру қажет, яғни оларды дұрыс орнату жəне бекіту қажет. Дəнекерлеу өнімін құрастыру үдерісі бірқатар тізбекті операциялардан құралады. Ең алдымен құрастыру жеріне өнім құрастырылатын бөлшектерді немесе дəнекерлеу торабын жеткізу қажет, содан кейін құрастырылған айлабұйымда осы бөлшектерді дұрыс орнатып əрі берік бекіту қажет. Құрастыру жеріне бөлшектерді жеткізу жəне қажет етілген қалыпта орнату үшін əмбебап немесе көтеру-тасымалдау жабдығы арналады. Құрастыру кезіндегі бөлшектердің күйі өнімнің конструкциясы, дəнекерлеу технологиясы жəне айлабұйымның орнатқыш элементтерімен немесе көршілес бөлшектермен анықталады. Бөлшектерді құрастырмалы айлабұйымдардың қысқыш элементтерімен бекітеді.
14
Бөлшектерді орнықтандыру.
Бөлшектің технологиялық негіздері айлабұйымның орнатқыш беттеріне тірелгендей түрінде айлабұйымдардағы құрастырылатын бөлшектерді орнату жəне бекіту орнықтандыру деп аталады. Ол белгілі ережелер бойынша жүзеге асырылады. Кеңістіктегі кез келген қатты дененің қалыбы еркіндіктің алты дəрежесімен анықталады – үш өзара перпендикуляр остерінің жылжуымен (0X,
0Y, 0Z
) жəне олардың төңірегінде айналумен. Қатты денені жылжымайтындай бекіту үшін, оны барлық бос дəрежелерінен айыру қажет. Жалпы жағдайда бұл үш өзара-перпендикуляр жазықтықтарында орналасқан алты тіреуіш нүктелерге денені қысумен қол жетіледі (2.1 сур):
X0Y, Y0Z, X0Z.
Орнатқыш деп аталатын X0Y жазықтықта, үш нүкте орналасқан (1 — 3). Олар денені үш еркіндік дəрежесінен айырады — 0Z осі бойымен жылжуды жəне
0Х
жəне 0Y осін айнала айналудан.
Бағыттаушы деп аталатын Y0Z жазықтығында, денені тағы да екі еркіндік дəрежесінен айыратын екі нүкте орналасқан (4, 5) — 0Х осін бойлай жылжу жəне 0Z осін айнала айналу. Тіреуіш деп аталатын X0Z жазықтығында денені соңғы алтыншы еркіндік дəрежесінен айыратын бір 6 нүктесі орналасқан — 0Y осін бойлай жылжу. Бөлшекті барлық алты тіреуіш нүктелерге қысу үш өзара- перпендикуляр бағыттарда əрекет ететін Pj, Р
2
Р
3
күштерімен қамтамасыз етіледі.
Ең таралған пішіндердің бөлшектерін орнықтандырудың негізгі сұлбаларын қарастырайық.
Призмалық бөлшекті орнықтандыру үшін (2.1 сур қара) үш жазықтық қажет (негіз): орнатқыш, бағыттаушы жəне тіреуіш.
15
Орнықтырушы негіз ретінде габариттерінің өлшемдері үлкен бағыттаушы ретінде жазықтықты таңдаған дұрыс – ұзындығы үлкен жазықтық.
Цилиндрлік бөлшектерді
əдетте призма бойынша орнықтандырады
Сонымен қатар, бөлшек алтыншыны сақтай отыра тек қана бесінші еркіндік дəрежесінен айырылады – бойлық ості айнала айналу. Жиі осы еркіндік дəрежесінің бар болуы цилиндрлік бөлшекті дұрыс орнатуға кедергі болмайды. Ондай болмаған жағдайда бөлшекті алтыншы еркіндік дəрежесінен айыратын тағы да бір тіреу (мысалы, бүйір жағы) қажет болады. Призма бойынша цилиндрлік бөлшекті орнықтандыру кезінде (2.2 сур.) айлабұйымның басты орнататын жазықтығы өніммен үш нүктемен емес оның бағыттаушы беті сияқты екі нүктемен жанасады. Осылайша, айлабұйымның екі орнатқыш беті төрт нүктеде бөлшектің бір цилиндрлік бетімен жанасады. Бөлшектің бір бүйір жағы 5 бекіту нүктесі орналасқан тіреуіш базасы болып есептеледі.
Цилиндрлік саңылаулары бар бөлшектерді орнықтандыру кезінде саңылау базанының бірі ретінде қызмет ете алады. Осы жағдайда бөлшек осы саңылауға кіретін айлабұйымның цилиндрлік саусағы бойынша орнықтандырылады. Екінші база əдетте саңылау осіне перпендикуляр жазықтық болып есептеледі. Егер бөлшектің қалыбы саңылау осіне ұтысты маңызды болмаса (бөлшектің айналуына жол беріледі), онда осы екі негіз бөлшектің дұрыс орнатылуын қамтамасыз етеді. Егер саңылау осіне қатысты өнімнің айналу мүмкіндігін жою қажет болса, онда орнықтандыру үшін бір саңылау жеткіліксіз болады. Екінші саңылауы бар болғанда, орнықтандыру саусақтарды орнату жолы арқылы екі саңылау бойынша жүзеге асырылады (2.3 сур.). Екінші саусақ тек қана бір еркіндік дəрежесін жояды —
І 16
Призма бойынша цилиндрлік бөлшекті орнықтандыру сұлбасы:
1
1
— саусақтар;
2
— жазық бөлшек немесе құбыр
бірінші саусақты айналу, артық тіреуіш нүктелерді шешетін жəне бөлшекті орнатуды жеңілдететін екі жақты кескен жері бар фасондық қылады. Бөлшекте екінші саңылаудың болмауында тіреуге қысатын сыртқы жиек бойынша қосымша орнықтандыру қажет. Дұрыс орнықтандыру алты нүкте ережесіне сəйкес келуі керек: бөлшекте алтыдан артық байланыс болмауы тиіс. Байланыстардың артық саны тек қана бөлшекті орнатуды нашарлатады, бөлшектер мен тіреулердің ақаулығына əкелетін, статикалық анықталмаған етеді. Жазықтық жəне цилиндрлік саусақ бойынша бөлшектің орнықтандыру нұсқасын қарастырайық (2.4 сур.). Жазықтық үш тіреу нүктесін, ал цилиндрлік бет төрт нүктені алмастырғанда, цилиндрлік саусақ бойынша дұрыс емес орнықтандыру кезінде бөлшек қажетті бес нүктенің орнына жеті нүктеге тіреледі. Алтыншы еркіндік дəрежесі сақталады (саңылау осін айнала айналу), сондықтан алтыншы тіреу нүктесі болмауы тиіс. Бекіту кезінде бөлшекті дайындаудың кішігірім дəлсіздігі кезінде (мысалы, саңылау осіне шет жақ жиектің перпендикулярлығы) саусақ Р күші əрекетімен бүгілетін болады. Өнімді құрастырған кезде əр бөлшек дəнекерлеудің астына орнықтандырылады. Өнімнің конструкциясы мен дəнекерлеу технологиясына байланысты бөлшек үшін орнатқыш жазықтық ретінде айлабұйым элементтері немесе басқа бөлшектер қызмет ете алады.
Құрастырғыш айлабұйымның орнатқыш және қысқыш элементтері.
Құрастырғыш айлабұйымдар негізден жəне оның үстіне орнатылған жетектен, қызмет көрсету алаңынан, басқару элементтерінен, орнатқыш жəне қысқыш элементтерден тұрады.
17
а
— дұрыс емес;
б
— дұрыс, қысқа саусақ және шет жақ бойынша;
в
— дұрыс, ұзын саусақ және шет жақ бойынша;
1
3
— ұзын және қысқа саусақ;
2
— бөлшек
Орнатылатын (бекіткіш) элементтер құрастырмалы айлабұйымдағы дəнекерленетін өнімнің дұрыс орнатылуын қамтамасыз етеді, қысқыш – өнімдерді қысу жəне бекіту. Орнатылатын жəне қысқыш элементтер қолмен жасалатын жəне механикаландырылған болуы мүмкін. О р н ат ыл ат ын э л е м ен т т ер п ай д ал ан у м ақ сат ы б ой ы н ш а ( қ ұр а с т ы ры л а т ы н б өл ш е к т е рд і ң ə рт үрл і жа з ы қт ы қт а р ы ү ш і н ) ж ə н е ко н с т р у кти в ті к о р ы н д ал у ы б о й ын ш а ер ек ш ел ен ед і . Пайдалану мақсаты бойынша олар негізінде таяныш, бекіткіш (орнатылатын саусақтар), жиекқұрсау, призмалар жəне салмалы кезеулеткішке (үлгі) бөлінеді.
Таяныштар (2.5 сур.) негізгі беттер бойынша бөлшекті орнату үшін арналған. Неғұрлым таралған тұрақты таяныштар өнделген құйылмашық, тіреуіш, бұрыштықты ұсынады. Таяныштар айлабұйымның негізіне дəнекерленеді немесе бүркеншіксіз шегемен бекітіп бұрайды. Ажырамалы бөлшектерді тұрақты таяныш айлабұйымдағы бөлшектер орнатуды немесе дайын торапты шешуді қиындатқан жағдайда қолданылады. Сол себеппен пайдалануында ажырамалыға қарағанда аса қолайлы қайыратын, қайтаратын жəне айналдыратын таяныштарды қолданады. Екі жазықтық бойынша бөлшектерді орнату үшін бұрыштық таяныштар қызмет етеді. (2.5, а сур. қара). Таяныштар күштік (бөлшектерді бекіту жəне оларды дəнекерлеу үдерісінде туындайтын, негізгі күш əрекеттерінің бағытында орналасқан) жəне бағыттаушы болуы мүмкін. Таяныштарға түсетін жүктеменін дəл есептеу қиын болғандықтан (əсіресе, дəнекерлеу кезінде туындайтын), күштік таяныштардың конструкциялары беріктіктің елеулі қорына ие.
І 18
Көлденең жазықтықта орналасқан таяныштар тіреулер деп аталады.
Бекіткіштер (орнатылатын саусақтар)
бөлшекті саңылаулар бойынша орнатуға арналған. Тұрақты бекіткіштер айлабұйымдарға дəнекерлеу, баспақтаңқырау немесе бекіту бұрандасы көмегімен мықтап бекітілген. Ажырамалы бекіткіштер тұтас немесе кесікті серіппелі болуы мүмкін. Ажырамалы, қайыратын, қайтаратын бекіткіштер тұрақты бекіткіш бөлшектерді орнатуды немесе шешуді қиындатқанда қолданылады.
Диаметрі үлкен саңылаулар бойынша бөлшектерді бекіту үшін (70...
100 мм жəне одан артық)
ажыратылмалы құралбіліктер
қызмет етеді.
а
— тұрақты;
б
— ажыратылмалы;
в, г, д
— қайыратын;
е
қайтаратын; ж
— айналдыратын
19
Салмалы кезеулеткіштер (үлгілер) бөлшектердің арасында аралық негіз болып есептеледі жəне құрастырылатын тораптың осыған дейінгі өзге де орнатылған элементтеріне берілген күйде бөлшектерді орнату үшін қолданылады. Орнатылатын элементтерге қоюдың неғұрлым дəлдігі талап етілмейтін жағдайларда үш жазықтық бойынша өнімді бекіту үшін қолданылатын,
тірек ұяларын жатқызуға болады. Ұяның ені еркін төсеу мен ажыратуын қамтамасыз ету үшін өнімнің максималды ықтимал енінен бірнеше миллиметрге артық болуы тиіс. Бетінің сызығы қисық өнімдерді бекіту үшін тіреу ұялары
ложементтер деп аталады. Призмалар бойынша бекіткіш олардың ақаулығын тудыруы мүмкін. Ложементтер беріктігі жеткіліксіз цилиндрлік өнімдерді бекіту үшін призмалардың орнына қолданады. Қысатын элементтер бөлшектерді айлабұйымдарға орнатудан кейін дəнекерленетін өнімнің бөлшектерін бекіту үшін арналған. Құрастырмалы жабдықтың негізгі қысатын элементтері қыспақтар болып есептеледі. Қыспақтар орнатылатын негіздерге қатысты бөлшектерді жылжусыз бекіту үшін қыспақ күштің дұрыс салынуы мен бағытын, құрастыру жəне дəнекерлеу үдерісі бойы бөлшектердің берік бекітілуі, іс-əрекеттің жылдамдығын, бөлшектерді айлабұйымға қолайлы орнату жəне дəнекерлегеннен кейін өнімді шешуін, дəнекерлеу қолайлығын, жұмыс кезіндегі қауіпсіздікті қамтамасыз етуі тиіс. Қолмен орындайтын айлабұйымдардың конструкциясы оларды оңайлықпен іске қосу үшін қолайлығына мүмкіндік беруі тиіс. Қыспақтар жəне қысқыштар орнатылатын элементтер сияқты тұрақты, қайыратын, қайтаратын жəне айналдыратындарға бөлінеді. Қыспақтар қысқыштардан олардың күші тек қана бір жаққа бағытталғандығымен ерекшеленеді. Олар бөлшектерді таяныштарған немесе басқа бөлшектерге қысады. Қысқыштар бөлшектерге екі қарама-қарсы жақтан əрекет етеді жəне бір-біріне қарама-қарсы орнатылған екі жұмыс бетіне ие (атауыз немесе тістеуіктерде сияқты).
Сынамалы қыспақтар ықшамдылығымен, қарапайымдылығымен жəне іс-əрекеттегі жылдамдығымен сипатталады. Олар салынғанмен салыстырғанда 3-5 есе қыспақ күшті ұлғайтады. Сынамалы қыспақтардың кемшіліктері үлкен күш салу қажеттілігі, үйкеліске көп уақыт кетеді жəне қыспақтың қысқа жүрісі. Қолмен сынамалы қыспақтар балға немесе зілбалға соққыларымен іс- əрекетке келтіріледі, бұл оларды қолдануды қалаусыз етеді жəне басқа қыспақтарды қолдануға мүмкіндік болмағанда орынды болады. Мысалға монтаждау үдерісін алуға болады.
І 20
Сол уақытта клин қарапайымдылығы мен ықшамдылығы арқасында механикаландырылған қысақтарда қолданылады. Сынаның маңызды қасиеті – бұрыштың қисаюы 6° кем кезде өздігінен тежелуі.
Қолмен бұрау қыспақтар конструкциясының əмбебаптығы, беріктігі, қарапайымдылығы арқасында кеңінен қолданылады. Бұрау қыспақтардың кемшілігі оларды қолданғанда құрастырма жұмыстарының төмен өнімділігі жəне дəнекерлеудің шашырандылары тию нəтижесінен бұранда жылдам тозады.
2.6.сур. Бөлшектерді тік (а), көлденең (б) және еңіс (в) қалыпта бекіту үшін қолмен бұрау қыспақтары:
1
— бұранда;
2
— тұтқа;
3
— тақтайша;
4
— қаңқа;
5
— өкшелік;
6
сомын;
7
— қада
21
2.6 суретте əртүрлі конструкциялы бұрама қыспақтары көрсетілген. бұрама қыспағы 1 бұрамадан, 2 тұтқадан, 6 сомнан жəне 4 қаңқадан тұрады. Өнімде ойықтың түзілуін алдын алу үшін бұраманың соңына 5 топсалы өкшелік бекітіледі. Бөлшекті шешуді жылдамдату үшін бұрама қыспақтар жұмыс қалпында 3 тақтайша немесе 7 қадамен бекітілетін қайыратындай орындайды. Бұрап бекіту жəне бұрап алу үшін бірнеше айналым ғана жасау қажет. Бұрамалар мен өкшеуліктер 45 болаттан жасалады. Бұрама мен өкшеліктердің қыспақ ұштарын HRC 35... 40 қаттылыққа дейін шынықтырады.
Қолмен эксцентрикті қыспақтарды аса қалың емес бөлшектерді дəнекерлеу үшін қолданады, себебі қыспақтың күші бұрандалыдан 3-4 есе кем. Бөлшектер эксцентрикті тұтқамен айналдырған кезде тетіктегі бекітілген жұдырықшамен қысылады.
Қол топсалы-бұранда қыспақтар (2.7 сур.) əрекетінің жоғары жылдамдығымен ерекшеленеді. 8 тетік жəне 4 тұтқа 10 жəне 11 остерде отырған 9 тақтайшалармен өзара байланысты. 4 тұтқаның соңында 1 қыспақ бұранда бекітілген, оның шығып кетуі 2 сомынмен реттеледі. Тұтқа 9 тақтайшаның сол жағына қозғалған кезде, 4 тұтқаны басады жəне 1 бұранда бөлшекті қысады. Тұтқаның ары қарайғы жүрісі 3 тежеуішпен шектеледі. Тұтқаның кері қозғалысы кезінде иінтірек 5 ості айналып, бұранданы қайтарып, бөлшекті босатады. Бекітілген күйде тұтқаның осі тік қалпында болуы тиіс. Бөлшектің берік бекітілуі 9 тақтайшаға кішігірім бұрышта 8 тұтқаның орналасуымен қамтамасыз етіледі. Бөлшек қалыңдығының кішігірім толқулары осы бұрышты маңызды өзгертетіндіктен, қыспақ бұраманың шығып кетуі реттелуі тиіс. Олай болмаған жағдайда қыспақтың өздігінен ашылып кетуі мүмкін. Бұл – топсалы-тұтқалы қыспақтардың басты кемшілігі жəне олардың қолданысына шектеу қойылады. Иінтірек жүйелері механикаландырылған (пневматикалық жəне гидравликалық) қыспақтарда кеңінен қолданылады, олардың жұмыс күйінде тұрақты қысу күші қамтамасыз етіледі, сондықтан өздігінен ашылып кетпеуі мүмкін. Әсіресе, қыспақ күшін жəне қысу барысын күшейту үшін немесе қыспақ күшінің əрекет бағытын өзгерту үшін бұрама, эксцентриктік жəне басқа қыспақтардың үйлесуімен аралық элементер ретінде қолданылады.
Пневматикалық қыспақтар жұмыста сенімді жəне басқаруда қолайлы. Оларды қолдану зауытта сығылған ауа желісі барысымен жеңілдейді. Пневматикалық қыспақтардың кейбір кемшіліктері – қысу барысының жылдамдығын реттеу қиындығы (сондықтан ол жұлқынып қозғалады) жəне циллиндрлерді тот басудан алдын алу үшін ауаны ылғалдан тазарту қажеттілігінде.
І 22
A — A
І
— қыспақ бұрама;
2
— сомындар;
3
— тежеуіш;
4
— иінтірек;
5, 7, 10,
Пневматикалық қыспақтар пневмоцилиндрлермен, пневмокамералармен жəне пневмошлангылармен дайындалады. Пневмокамерамен қыспақтарды сотақыштардың кішігірім жүрісі (30... 40 мм), пневмошлангылармен бір уақытта оларды сөндірумен бір түзуде орналасқан қыспақтар көбірек қажет болған жағдайда қолданылады. Пневмошлангылары бар пневматикалық қыспақтар пневмошланг ретінде қолданылатын резеңкеленген өрт жеңмен жабдықталған. Ауа қысымы шланг арқылы қыспақ өкшеуліктерімен иінтірекке беріледі. Қыспақты қайтару қайтармалы шланг немесе серіппе көмегімен жүзеге асырылуы мүмкін.
Гидравликалық қыспақтар пневматикалықтармен салыстырғанда бірқатар артықшылықтарға ие: неғұрлым үлкен (10 есе артық) қыспақ күштерді дамытуға мүмкіндік береді; жұмыстың бірқалыптылығы мен дыбыссыздығын қамтамасыз етеді; гидроцилиндрлер майлауды қажет етпейді жəне тот баспайды, себебі олардың жұмыс беті əркезде маймен жанасып тұрады. Алайда, гидравликалық қыспақтың жұмысы үшін неғұрлым күрделі жəне қымбат аппаратура қажет. Дайындау дəлдігі жəне цилиндрлердің жұмыс бетінің тазалығы пневмоцилиндрлерге қарағанда жоғары болуы тиіс. Гидравликалық қыспақты қолданған кезде гидроажыратқышты аса мұқият монтаждау мен қызмет көрсетудің жоғары мəдениеті қажет, себебі майдың бір-ақ ағып кетуі жұмыс орынды ластайды.
23
Гидравликалық қыспақтың кемшілігі поршень қозғалысының баяу жылдамдығында жəне үлкен диаметрлі цилиндрлерде. Гидравликалық қыспақтардың жұмысы үшін арнайы сорғы қондырғысы қажет – май стансасы, ол электр қозғалғышпен келтірілетін, май резервуарынан жəне сорғыдан құралады. Құрылысы бойынша гидравликалық қыспақтар пневматикалықтарға ұқсас.
Әмбебап-құрастырмалы айлабұйымдар . Әмбебап-құрастырмалы айлабұйымдар қандай да бір дəнекерлеу торабын құрастыру үшін айлабұйым жинақталатын қалыпты бөлшектер мен тораптардың жиынтығын ұсынады. Дəнекерлеу торабын дайындауды аяқтағаннан кейін айлабұйымды бөлшектейді, ал оның бөлшектері мен тораптарынан жаңа айлабұйымдарды жинақтайды. ӘҚА əртүрлі жақтауларды, кроншейндерді, арқалықтарды, түтікті конструкцияларды, иінтіректерді жəне ұқсас дəнекерлеу тораптарын жинақтау үшін қолданылады. ӘҚА жеке жəне ұсақ сериалы өндірістерге неғұрлым тиімді, арнайы жабдықты қолдану жобалау мен дайындау үшін еңбек күшінің жəне материалдардың көбірек жұмсалуы экономикалық тұрғыдан тиімсіз болып есептеледі.
Дəнекерлеу өндірісі үшін ӘҚА жинағы келесі элементтерден тұрады:
І 24
ӘҚА-ны қолданардың алдында өнімді негіздеу сұлбасын белгілейді, оның негізінде тақтайда айлабұйымдардың қажетті элементтерін орналастыру жəне бекіту сұлбасын құрайды – айлабұйымды құрастыратын реттеу сұлбасын құрайды.
Тапсырма Бөлшектің алынған сызбасы бойынша орнықтандыру сұлбасын талдау жəне осы бөлшекті құрастыру жəне дəнекерлеу үшін ӘҚА жиынтығынан құрастырмалы-дəнекерлеу айлабұйымын құрастыру.
Жабдықтар және материалдар
Жұмысты орындау әдістемесі
Есептің мазмұны
25
Бақылау сұрақтары
№ 3 зертханалық жұмыс
АВТОМАТТЫ ДӘНЕКЕРЛЕУ НЕМЕСЕ ЦИЛИНДРЛЕРДІ БАЛҚЫМА ҚАПТАУҒА АРНАЛҒАН АЙНАЛАТЫН АУНАҚША СТЕНДТІҢ МАНИПУЛЯТОРЫН ЕСЕПТЕУ ЖӘНЕ ТАҢДАУ. ДӘНЕКЕРЛЕУ КОНСТРУКЦИЯЛАРЫН ДАЙЫНДАУШЫ ЗАУЫТТА БҰРҒЫШ ЖАБДЫҚТЫ ЗЕРТТЕУ
Жұмыстың мақсаты
Дəнекерлеу өндірісінің механикалық жабдықтарының түрлерін, оларды пайдалану мақсаттарын, қолданылуын, құрылымдық ерекшеліктерін зерттеу; құрастырмалы-дəнекерлеу жарақтарының элементтерін жобалаудың тəжірибелік дағдыларын алу.
Жұмысқа берілетін түсініктеме
Технологиялық операцияларды орындау кезінде неғұрлым қолайлы қалыпта дəнекерленетін өнімдерді орнату жəне жылжытуға арналған жабдық, қол, жартылай автоматты жəне автоматты электрқожды жəне түйіспелі дəнекерлеу кезінде дəнекерлеу конструкцияларын дайындаудың технологиялық үдерісінің барлық сатыларында қолданылады. Ол дəнекерлеу өндірісінің механикалық жабдықтарының маңызды бөлігін құрайды.
Айналмайтын айлабұйымдар.
Айналмайтын айлабұйымдар тек қана дəнекерлеу өнімдерін орнату үшін қолданылады . Айналмайтын айлабұйымдарға стеллаждар, тақталар жəне айналмайтын үстелдер жатады.
Стеллаж табақтық жəне профильдік илемнен металл конструкциясын ұсынады. Ірі габаритті ауыз өнімдерді орнату үшін стеллаждар бетон негізде бекітіледі, орташа өнімдерді орнату үшін стеллаждар тасымалы болуы мүмкін.
27
Стеллаждар көбінесе өнімдерді құрастыру, дəнекерлеу, əрлеу, түзету, бақылау жəне өндеу кезінде қолданылады, олардың дəлдігі бөлшектердің конструкциясымен қамтамасыз етіледі, сондықтан орнататын жəне қысқыш айлабұйымдарды қолданбауға болады.
Тақта неғұрлым дəл жəне сенімді (стеллаждармен салыстырғанда) негізді ұсынады, себебі онда орнататын жəне қысқыш құрылғылар орналасады. Тақталар жоғары сапалы құрастыру, дəнекерлеу, əрлеу, түзету жəне бақылауды қажет ететін, орташа жəне ірі габаритті өнімдерді орнату үшін қолданылады. Құрастырмалы тақталар шойыннан дайындалады жəне таяныштарды, бекіткіштерді, қысқаптарды орнатуға арналған бекіткіш саңылаулары немесе екі өзара перпендикуляр бағытта ойықтары болады. Тақталардың жоғары беті (жұмыс) механикалық өндеуге ұшырайды. Тақталарды əдетте еденге, орнатады, жұмыс бетін мұқият деңгей бойынша түзетеді, тіреулердің қырлары арасындағы кеңістікті бетонмен құяды. Салыстырмалы үлкен емес өнімдерді орнатуға арналған тақталарды бетонмен құймаса да болады, оларды еркін орнатуға немесе орнататын бұрамалармен арнайы стеллаждарда бекітуге болады.
Айналмайтын үстелдер қол жəне жартылай автоматты құрастыру немесе дəнекерлеу кезінде орташа жəне кіші габаритті өнімдерді орнату үшін арналған.
Айналатын айлабұйымдар.
Дəнекерленген конструкциялардың жіктері кеңістікте əртүрлі күйді алады. Дəнекерлеудің ең үлкен жылдамдығы мен дəнекерлеу жігінің ең жоғары сапасын онын төменгі қалпында алуға болады. Бұрыштық жіктерді «қайықша» («в лодочку») дəнекерлеген жақсы. Дəнекерлеу кезінде жіктің қолайлы күйіне қол жеткізу үшін өнімді қайта-қайта айналдырып отыру қажет. Өнімді мерізімді айналдырып отыру оны құрастыру, бақылау жəне əрлеу кезінде қажет. Автоматтық дəнекерлеу кезінде айналмалы жіктерді орындау үшін мерзімді ұстап тұратын айналдырудан басқа тұрақты дəнекерлеу жылдамдығымен өнімді айналдырып отыру керек. Қозғалу түріне, орналасу жəне айналу остерінің санына, өнімнің пішініне жəне дəнекерлеу тəсіліне байланысты өнімді орнату жəне жылжыту үшін манипуляторлар, айналдырғыштар, көмкергіштер мен аунақшалы стендтер қолданылады. Олардың барлығы айналатын айлабұйымдарға жатады.
Манипуляторлар.
Бұл айлабұйымдар екі остің (еңіс жəне айналу) жан-жағына өнімді орнату жəне айналдыру үшін арналған, сондай-ақ оларды автоматты жəне жартылай автоматты дəнекерлеу, балқыма қаптау жəне металдау кезінде дəнекерлеу жылдамдығымен айналдыру үшін қажет. Манипуляторлар пайдалану мақсаты, қозғалысты бағыттау, өнімді айналдыру жəне еңкейту үшін конструкциялардың жетектері, еңкейтудің шекті бұрышы мен жүккөтерімділігі бойынша жіктеледі.
І 28
Марш жəне дəнекерлеу жылдамдықты манипуляторлар өнімді дəнекерлеуге ыңғайлы қалыпқа орнатуды жəне осы қалыпта олардың марш жəне дəнекерлеу жылдамдығында айналуын қамтамасыз етеді. Тек қана марш жылдамдығы бар жəне өнімді дəнекерлеуге ыңғайлы қалыпқа орнатуды қамтамасыз ететін манипуляторлар
позиционерлер деп аталады. Дəнекерлеу жылдамдықты манипуляторлар цилиндрлік жəне рамалы конструкцияларды айналмалы жікпен дəнекерлеу үшін қолданылады, дəнекерлеу жылдамдықсыз манипуляторлар рамалы, қаңқалы жəне басқа конструкциялады дəнекерлеу үшін қолданылады. Қозғалу саны бойынша өнімнің екі остің жан-жағын айналуды (еңіс жəне айналу) қамтамасыз ететін манипуляторлар жəне өнімді көтеруді қамтамасыз ететін манипулаторларға ажыратылады. Манипуляторлардың басым бөлігі электрлік айналу жетегімен жабдықталған. Айналу жиілігін реттеу, əдетте, бірқалыпты қозғалыс (сатылы емес), тұрақты тоқтың электр қозғалғышының айналу жиілігінің өзгеруі есебінен жүзеге асырылады. Осы мақсатта механикалық вариаторларды қолдану ықтимал. Манипуляторлардың еңіс механизмдерінің жетегі — электрлік немесе гидравликалық. Кішігірім жүккөтергіш модельдер еңіс жетегінің қол механизмімен жабдықтала алады. Планшайба еңісінің шекті бұрышы 45... 360° құрайды жəне манипулятордың конструкциясы мен жүккөтергішіне байланысты болады.
Механизмдері ортақ қаңқаның ішінде орналасқан
тісті секторы бар манипуляторлар.
Қолданыстағы манипуляторлардың басым бөлігін пайдаланады. Жалпы қаңқада өнімді бекітуге арналған планшайба орналасқан. Оның есебінен өнім бастапқы қалпында қаңқаның үстінде орналасады. Бұл барлық орнатқының ықшамдылығын қамтамасыз етеді.
Тісті секторы жəне электр жетегі бар жүккөтергіші 1 т манипулятор М1 (3.1 сур.) 3 тіреу табандарына орнатылған 4 қаңқадан жəне 1 планшайбасы мен айналу механизмі бар 2 айналмалы үстелден тұрады. Қаңқаның ішінде еңіс механизмі орналасқан. Электр аппаратура жеке тұрған шкафта орналасқан. Айналу механизмі (3.2, а сур.) 5 тұрақты токтың электр қозғалтқышынан жəне 1 жəне 2 бұрамдық бəсеңдеткіштен тұрады. Электр қозғалтқыш иілімді жалғастырғыштың 2 бəсеңдеткешімен жалғастырылған. 1 бəсеңдеткінің бұрамдықты доңғалағы айналдырғыға бекітілген, оның конусында планшайба орнатылған. Басқарудың тиристорлық сұлбасы шкафтың бүйір жақ қабырғасында орналасқан резистордың көмегімен электр қозғалғыштың айналу жиілігін бірқалыпты реттеуін қамтамасыз етеді. Дəнекерлеудің берілген жылдамдығының тұрақтылығы 4 тісті доңғалақтар жинағы бар электр қозғалтқышпен жалғастырылған 3 тахогенераторы бар кері байланыс жүйесімен қамтамасыз етіледі.
29
3.1.сур
. Тісті секторы бар манипулятор М-1:
1
— планшайба;
2
айналатын үстел;
3
тіреу табандары;
4
— құйылған қаңқа
Манипулятордың дөңгелек планшайбасында бекіткіш бұрандалар үшін Т-тəрізді радиалды ойықтар орындалған. Дəнекерлеу тоғын беру үшін жəне мойынтіректерді одан сақтау үшін планшайбаның астында айналдырғыда мысграфитті шөткелері бар арнайы тоқалғыш орнатылған, одан тоқ иілгіш кабель бойынша үстел механизмін айнала манипулятордың қаңқасына беріледі. Планшайбаның орнына өнімді бекіту үшін айналдырғыда кез келген арнайы айлабұйым орнатылуы мүмкін.
б
6
— иілімді муфта;
7
— тісті сектор;
8
— глобоидты бәсеңдеткі;
9
— асинхронды электр қозғалғыш;
10
— сына-белдікті беріліс
І 30
Манипулятордың бастапқы қалпында айналдырғының осі тік, планшайба көлденең орналасады (3.3, а сур.). Бұл қалыпта өнімді орнатады жəне манипуляторға бекітеді. «Қайықша» дəнекерлеу кезінде планшайба 45° бұрышқа еңіс болуы тиіс. Төбенің жіктерін «қайықша» дəнекерлеу үшін планшайба 135° бұрыш астына еңіс болуы тиіс (3.3. б. сур.), көлденең қалыптағы жіктерді дəнекерлеу үшін — 90° бұрышта.
Еңіс механизмі (3.2, б сур.)
9
асинхронды электр қозғалтқыш,
10
сына- белдікті беріліс,
8
глобоидтың бəсеңдегіш,
11
тісті доңғалақтардың жиынтығы мен манипулятор үстеліне бекітілген
7
тісті сектор кіреді. Үстелді шеткі қалыптарда (көлденеңге 0 жəне 135°) шекті рұқсат етілгеннен артатын бұрышқа қарай еңкейткен кезде апаттың алдын алу үшін еңіс механизмі екі соңғы ажыратқыштармен автоматты ажыратылады. Сонымен қатар, апатты тіреулер қарастырылған. Дəнекерлеу автоматымен бірлесіп манипулятормен басқару – батырмалы, тасымалды пульт немесе автодəнекерлеу пультінің басқару блогымен жүзеге асырылады. Планшайбаның еңіс бұрышын бақылау үшін үстелдің шет мойындарында көрсеткіш орналасқан. Манипуляторда дəнекерлеудің берілген жылдамдығы мен жіктің диаметріне байланысты үстелдің айналуының қажетті жиілігін анықтау үшін арнайы бағдарлама бар. Ірі габаритті өнімді орналастыру үшін дəнекерлеу кезінде манипуляторды арнайы түпқоймаға (тумбаға) орнатып, табандықтарын шешеді. Кейде ірі габаритті өнімдерді құрастырған кезде жанасшұңқыр жасау керек болады. Бұл жағдайда өнімді айналдыру мүмкіндігін қарастыру қажет жəне жанасшұңқырды орнатқан кезде өнімнің айналу нүктесі осінен неғұрлым қашықтыққа дейін аралықты ескеру қажет.
31
Тібұрышты қималы өнімдер үшін осы арақашықтық диагональдің жартысына, жалпы жағдайда – айналу орталығынан өткізілген, сипатталған щеңбер радиусына тең болады. Манипуляторлардың негізгі техникалық параметрлері жүккөтергіш жəне үстелдің айналу осіне қатысты жəне тіреу жазықтыққа қатысты айналдыру кезі болып есептеледі. Манипулятордың беріктігіне жəне қаттылығына жетектердің жəне конструкциялардың қуатын есептеген кезде шаманы анықтаушы ретінде айналдыру кезі қызметін атқарады.
Домкратты манипуляторлар оларда үстелдің еңісі тісті сектормен емес ілгерілемелі қозғалыс механизмімен гидравликалық цилиндрлермен жүзеге асырылуы арқылы ерекшеленеді. Алайда, кейде бұрандалы берілісті қолдану мүмкін. Домкратты манипуляторларды əдетте ауыр өнімдерді өңдеген кезде қолданады. Домкратты манипуляторларда тісті сектор манипуляторлар сияқты үстел еңісінің шекті бұрышы əдетте 135° құрайды. Ауыр модельдерде бұл бұрышты 90 жəне тіпті 45° кемітеді.
Консольді манипуляторлар бұрын қарастырылған едəуір ерекшеленетін сұлба бойынша орындалған. Манипуляторда үстелді планшайбамен тұғырдан алға қарай шығаратын консолі бар. Консольдің осі жетектің басты білігінің осіне қарай бұрыш астында орналасқан. Өнімнің еңісі басты біліктің осін 360° айнала консольді айналдырумен жүзеге асырылады. Консольді манипуляторлар екі оске қатысты өнімнің толық айналу мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Сонымен бірге басқа манипуляторлармен салыстырғанда оларға маңызды кемшіліктер тəн: үлкен орын алады; қаттылығы төмен (тісті секторлы манипуляторлар сияқты үстел тұғырда емес консольда орнатылған); өнімнің кеңістікте көлденең жəне тігінен маңызды жылжуы бұл орнатуды, дəнекерлеу автоматына қызмет көрсетуді қиындатады. Әсіресе биіктікте қиындай түседі.
Екітіреуішті манипулятор өзіне тəн ерекшелігі бар. Олардың кейбір механизмдері өнімнің екі жағынан да орналасқан. Планшайбаның айналуы жəне рама кез келген жаққа 360° бұрылуы мүмкін. Екі жетекпен басқару – тасымалы пульт көмегімен қашықтықтан басқару.
І 32
Екітіреуішті манипуляторлардың артықшылығы – тіреуіш жазықтығына қатысты еңістің үлкен рұқсат етілген бұрыштары. Осы жазықтықтың араласуы арқасында еңіс осінен өнімнің ауырлық орталығы оске жақын орналасады жəне өнім жартылай раманың салмағымен теңестіріледі. Сонымен қатар, еңкейткен кезде өнім бір орында айналады. Бұл өз кезегінде қызмет көрсетуді жеңілдетеді. Екітіреуішті манипуляторлардың кемшілігі – манипулятордың тіреуіштері арасында орналасқан дəнекерленетін өнімдердің өлшемдерінің диапазонын кеміту. Жорық жылдамдықты (позиционерлі) манипуляторлар тұрақты ток электр қозғалтқышы асинхронды электр қозғалтқышпен алмастырылған, дəнекерлеу жылдамдықтары бар манипуляторлардың тиісті модельдері жеңілдетілген модификацияларды ұсынады. Салдарынан электр қозғалтқышты қоректендірудің күрделі жүйесі мен айналу жиілігін бақылау (тахогенераторды жəне оған беру) қажет емес болып қалады.
Айналдырғыштар.
Бұл айлабұйымдар тұрақты ості айнала өнімді орнатуға, айналдыруға, автоматты жəне жартылай автоматты дəнекерлеу, балқыма қаптау жəне металдау кезінде дəнекерлеу жылдамдығымен айналдыруға арналады. Нақты айналдырғыштар жеңілдетілген манипуляторларды ұсынады, оларда еңіс механизмі болмайды жəне айналу осі тұрақты қалыпты қалады. Айналдырғыштардың көмегімен манипуляторлардың көмегімен өңделетін өнімдерді өңдейді. Айналдырғыштар пайдалану мақсаты, айналу осінің орналасуы, тіреуіштерінің саны, қозғалыс саны бойынша жіктеледі. Айналдырғыштардың манипуляторлары реттелетін дəнекерлеу жəне жорықтық жылдамдықты немесе жорықтыққа ғана ие бола алады. Айналдыру осі тігінен, еңіс, көлденең орналаса алады.
Тігінен айналатын осімен айналдырғыштар (тігінен) қаңқасында планшайбаны айналдыру жетегі орналасқан тіреуішті ұсынады, ал кейде электр жабдықты ұсынады. Еңіс айналу осі бар айналдырғыштардың конструкциясы осыған ұқсас. Тік айналдырғыштардың қарапайым модификациясы кішігірім өнімдерді тік остің төңірегін айналдыру үшін жəне қол жəне жартылай автоматты дəнекерлеу кезінде ыңғайлы қалыпта орнату үшін арналған
айналатын үстелдері
болып табылады. Айналатын жəне көтере айналатын үстелдер болып ажыратылады.
Көлденең айналу осімен айналдырғыштар
(көлденең), өлшемдері жəне салмағы үлкен емес өнімдерді орнауға жəне айналдыруға арналған, олар бір тіреуішті болуы мүмкін, бірақ өнімді ұстап тұратын екінші жиі тіреуіштері болады.
33
Кейде осындай мақсатпен оларды қосымша люнет тіреуіштермен жабдықтайды. Көлденең айналдырғыш алдыңғы жетегі жоқ тіреуден жəне артқы жетекті тіреуден тұрады. Екі тіреуіште жұдырықшалары бар алмалы планшайбалар бекітілген. Артқы тіреуішті рельс жолы бойынша қолмен жылжытады. Қажет қалыпта қозғалыссыз бекіту үшін ол арнайы тежеуіш құрылғымен жабдықталған. Электр жабдық жеке тұрған шакафта орналасқан. Қысқа өнімдерді тек қана алдыңғы планшайбаға бекітеді. Өнімді бекіту сұлбасын оның ұзындығына, ауырлық ортасына, сондай-ақ дəнекерленетін жіктердің орналасуына байланысты таңдайды.
Тапсырма
Алынған сызбаға сəйкес нақты торапты дайындау үшін манипуляторды есептеу жəне таңдау қажет.
Алдын ала дайындық
Механикадан белгілі болғандай, айналдыру сəті иінге күштің көбейтіндісіне тең. 3.4. суретте тісті секторы бар манипуляторларда əрекет ететін, сəтті анықтау үшін есептеу сұлбаласы келтірілген. Сұлбаның екеуінде де өнімі бар планшайба көрсетілген: тік қалпында жəне еңістің жазықтығында. Бірінші сұлба негізінде айналу осіне
О
1
қатысты кезді М
1
есептейміз :
M
j
= GA, (3.1)
мұндағы G — өнімнің жəне барлық бекіткіш айлабұйымдардың ауырлық күші Н;
А
– ауырлық орталығының иіні, яғни ауырлық орталығынан айналу осіне М дейін қысқа қашықтық.
Манипуляторды таңдау жəне əзірлеу кезінде айналдырғы осіндегі рұқсат етілетін сəті М рұқ
өнімді айналдыруға қажетті жəне формула бойынша анықталатын M j
сəттен кем болмауы тиіс (3.1):
GA < Мрұқ. (3.2)
І 34
Айналу еңіс
3.4. сур. Тісті секторы бар манипуляторда әрекет ететін сәттердің есепті сұлбалары: а
— айналу жазықтығында (алдынан қарағанда);
б
— еңіс
жазықтығында (қырынан қарағанда); АО — ауырлық орталығы;
А
— ауырлық орталығының иіні;
G
— өнімнің және барлық бекіткіш айлабұйымдардың ауырлық күші
Сəт тіректік жазықтыққа қатысты, яғни тіректі жазықтыққа өнімнің ауырлық орталығының кескініне қатысты (О нүктесі)
М
2
GH,
(3.3)
мұндағы
Н
— планшайбаның тіректік жазықтығының үстінен өнімнің ауырлық орталығының орналасу биіктігі, мм.
Өнімді планшайбада орналастырған кезде
Н
өлшемі өнімнің тіректік жазықтық үстіндегі өнімнің ауырлық орталығының биіктігіне тең
(Н
'). Егер өнім аралық айлабұйымдар арқылы бекітілсе, онда
Н
шамасында осы айлабұйымның биіктігі К ескерілуі тиіс. Көптеген манипуляторлардың төлқұжаттарында еңіс осіне қатысты М
2
сəт көрсетілген (ось О
2
, 3.4, б сур. қара):
M2 = G(H + h) = GH + Gh = M
2
+ Gh.
(3.4)
Өнімнің өлшемдері мен ауырлық күшін біле келе,
М
2
сəтті анықтайды .
Содан кейін h шамасы бойынша
M2
сəтті табады ,
ол манипулятордың О
2
осіне қатысты өнімнің еңісі кезінде құрылады. Бұл сəт манипулятордың М2 дош
рұқсат етілген сəтінен артпауы тиіс, яғни арақатынас сақталуы тиіс.
G(H + h) < M2 рұқ
. (3.5)
35
Манипуляторлардың əр түріне салыстырмалы тіректік жазықтықтың рұқсат етілген сəті М
2доп келтіріледі. Бұл параметр манипулятордың түр өлшемдерінің келетін өнімнің өлшемдері жəне ауырлық күші бойынша анықтау үшін енгізілген. Сонымен қатар, еңістің осі үстінен планшайбаның тіректік жазықтықтың біктігін ескеру қажет емес. Тіректік жазықтыққа қатысты сəт, манипуляторлардың барлық конструктивтік түрлеріне қолданылатын, əмбебап параметр болып есептеледі. Бұл жағдайда айналу жəне еңіс остеріне қатысты сəттердің бірлесіп əсер тигізуі қарастырылмаған. Егер өнімді еңкейткен кезде айналу орталығы арқылы өтетін оның ауырлық күші еңістің жазықтығында болса (ЦТ
Ь
нүктесінде, 3.4 сур.), онда еңіс осіндегі нақты сəт артады:
M2 =
GL = G[(H + h)
2
+ А
2
] 1/2
, (3.6)
мұндағы L — өнімнің ауырлық орталығынан еңіс осіне дейінгі қашықтық, мм.
А шамасы h + H соммасынан əдетте елеулі кем болғандықтан, бұл ұлғаюды елемейді. М
2
маңызды ұлғайған жағдайда (əрбір нақты мысалда есептеумен оңай анықтауға болады) өнімді еңкейткен кезде, еңіс жəне айналдыру осі арқылы өтетін (АО нүктесінде, 3.4 сур қара), оны ауырлық күші қыр жағында, яғни ортақ жазықтықта болғандай айналдыру қажет. (3.1) — (3.6) формулалары бойынша есептеген кезде өнімнің ауырлық күші (ньютонда) санмен 9,81 көбейтілген оның салмағының мəніне тең. Манипуляторларды əзірлеген жəне пайдаланған кезде, өнімнің қажетті дəнекерлеу жылдамдығының айналуын қамтамасыз ететін, айналдырықтың айналу жиілігін анықтаған дұрыс. Манипуляторда шеңберлі жіктермен автоматты дəнекерлеудің жылдамдығы (в м/ч) формула бойынша анықталады v
CB
(KDn
-60)/1 000, (3.7)
мұндағы D — дəнекерлеу жеріндегі өнімнің диаметрі, мм; n —
манипулятор айналдырығының айналу жиілігі, мин
-1 .
Осыдан
n = 1 000v
CB
/(60pD) = v
CB
/(0,1884D). (3.8)
Осылайша, өнімнің диаметрін D жəне берілетін дəнекерлеу жылдамдығын біле тұра айналдырықтың қажетті айналу жиілігін анықтауға болады. Оны анықтауды жеңілдету үшін номограммалар
І 36
0,04 0,05 0,07 0,09 0,13 0,19 0,2 0,27 0,35 0,5 0,6 п,мин-1
3.5.сур. Өнімнің диаметрі
D
және дәнекерлеу жылдамдығына у св
байланысты айналдырықтың қажетті айналу жиілігін n
анықтауға арналған н
омограмма
құрылды (3.5 сур ), логарифмдік ось бойынша манипулятор айналдырығының айналу жиілігінің мəні кейінге қалдырылған абцисс, ал ординат осі бойынша – өнімнің диаметрі. Еңіс т
ік сызықтар дəнекерлеу жылдамдығының негізгі мəндеріне сəйкес келеді. Номограмманы келесі түрде қолданады. Өнімнің диаметрін біле тұра, ординат осінде оның мəнін таба отыра жəне еңіс сызықпен қиылысқа дейін дəнекерлеудің таңдалған жылдамдығына сəйкес келетін горизонталь өткізеді. Содан кейін қиылысу нүктесінен абсцисс осіне перпендикуляр түсіреді жəне айналу жиілігінің қажетті мəнін алады. Мысалы, диаметрі
D
= 600 мм жылдамдығы 30 м/с өнімді дəнекерлеу үшін айналдырықтың айналу жиілігі 0,27 мин -1
болуы тиіс.
Осындай номограммалар топтамалық шығарылатын манипуляторлар үшін құрылған жəне айналдырықтың айналу жиілігінің диапазонымен жəне дəнекерленетін өнімдердің диаметрімен ерекшеленеді
37
со
C
3.1. кесте. Тісті секторы бар отандық манипуляторлардың техникалық сипаттамалары
Параметр
М11020
Ml 1030
Ml 1050
М-1
М-2
Ml 1070
УСМ-5000
У-191
У-177
Жүккөтерімділігі, т
0,063
0,125
0,5
1
2
2
5
16
50
Рұқсат етілетін сəт, Н • м:
Планшайбаның тіректік жазықтығына қатысты
100
250
1600
4 000
7 000
10 000
10 000
200 000
1 000 000
63
160
1000
2 500
6 000
6 300
3500
64 000
150 000
Планшайбаның айналу осінде
Дəнекерленетін өнімдердің
1 500х
х1500 х х900
1400 х
х1400х х
1 000
2 000 х х2
ОООх х1
200
1 800х х1
800х х800
3500х х3500х х 1 500
4 ОООх
хЗ 000
7 ОООх
х4 000
максималды
өлшемдері, мм
Планшайба еңісінің максималды бұрышы, °
135
135
135
135
135
135
135
105
100
Планшайбаның айналу жиілігі,
МИ 1
Ш
0,05...
0,04...
0,0357...
0,032...
0,0264...
0,0265...
0,0096...
0,1...
0,08...
2,5
1,01
0,892
1,6
0,965
0,262
0,237
5,0 4,0
Электр қозғалғыштардың қуаты, кВт:
Планшайбаның айналу жетегінің
Үстел еңісінің жетегі
0,18
0,4
1
1,5
1,7
3,2
2,8
4,5
3,2
6,4
Габаритті
710х
х860х хбЗО
1 ЮОх
х815х х755
1 ЗЮх
х1260х х950
1 090 х
х 1 550х х950
1 880 х
х1500х х 1 190
1 610х
х1500х х 1 190
2 820 х
х1 790х х 1 330
ЗЗООх
хЗ 150х х2515
8 ОООх
х8 ОООх х5480
өлшемдер, мм
Салмақ, т
0,075
0,45
0,82
1,755 2,7
1,985
5,38
20
100
со
C
(машиналардың сипаттамасына сəйкес).
Жабдықтар және материалдар
позиционер, көмкергіш).
Жұмысты орындау әдістемесі
Есептің мазмұны
40
Бақылау сұрақтары
№ 4 зертханалық жұмыс
ЖІКТІ ҚАДАҒАЛАУ ДАТЧИГІН ЗЕРТТЕУ
Жұмыстың мақсаты
Доғалық дəнекерлеу кезінде автоматты қадағалау жүйелеріндегі сезгіш элемент ретінде қолданатын, датчиктің құрылымымен, əрекет ету қағидаты жəне сипаттамаларымен танысу.
Жұмысқа берілетін түсініктеме
Жікті автоматты қадағалау жүйесін құру үшін индуктивті жəне индукциялық электр магниттік датчиктер қолданылады. Электр магниттік датчиктің жұмысы дəнекерленетін өнімнің жігімен сезгіш элементтің электр магниттік байланысына негізделген. Ол датчиктің құрамына кіретін электр магниттік өрісті қоздыру қондырғысымен қамтамасыз етіледі. Жіктің айналасындағы магниттік өрістің біртексіздігі датчиктің сезгіш элементімен қабылданады жəне электр сигналымен түрленеді. Дəнекерленетін металл жігінің жылжуы көпірлік (дифференциалды) өзгеру сұлбасына енгізілген индуктивтік датчиктің электр магниттік жүйе элементтерінің индуктивті кедергісіне əкеледі. Сонымен қатар, датчик, қозу көзі жəне өлшеу құрылғысы бір электр тізбегін құрайды.
42
Индуктивтік датчиктің құрылымы 4.1, а сур. келтірілген. Индуктивтіліктің екі индикаторлық катушкалар W1, W2 П-тəрізді магнит сымның өрістерінде орналасқан жəне Г генератордың қуат тізбегіне тізбекті қарама-қарсы қосылған. Ф
1
жəне Ф
2
магниттік ағындар бөлінген жəне металл бөлшекте тұйықталған. Жіктегі саңылау катушкалардан бірдей қашықтықта орналасқанда, Ф
1
жəне Ф
2
магниттік ағындар мен W1 жəне
W2
катушкалардың кедергілері тең болады. Датчиктің дифференциалды шығысындағы кернеу (1 – 3 қыспақтар) нөлге тең. Егер оңға қарай жылжыса, онда сол жақ катушканың W1 индуктивтік кедергісі
Х
1
артады ,
оң жақ катушканың W2 индуктивтік кедергісі Х
2
азаяды. АХ = Х
1
- Х
2
келісілмеудің белгісі жəне шамасы дифференциалды өлшеу сұлбасымен анықталады. Индукциялық датчиктің құрылымы 4.1, б сур. көрсетілген. индуктивтік датчик үш орамнан тұрады, олардың біреуі магнит өткізгіште магнит ағынын құру үшін қызмет етеді жəне ауыспалы ток арқылы күш алады, қалған екеуі – индикаторлық. Индукциялық датчик əрекетінің іс-əрекет қағидаты қоректену контуры мен өлшеу контуры арасындағы өзара индукцияның өзгеруіне негізделген. Магнит өткізгіш ретінде Ш-тəрізді өзекше қолданылады. Оның шеткі шыбықтарында екінші ретті катушкалар (индикаторлық) орналасқан. Бастапқы (бертін) катушка орта өзекшеде орналасады. Егер датчик жікке қатысты симметриялы орналасса, онда екінші ретті орамдарда келтірілетін ЭҚК (электр қозғаушы күш) тең жəне датчиктің шығыс сигналы болмайды. Жікке жақын орналасқан, екінші ретті орамада келтірілетін, ЭҚК жігінде жылжудың пайда болуымен (мысалы, сол),
а б
1
2, 3
— қыспақтар; Г — генератор; Ф
1
, Ф
2
— магниттік ағындар;
W1
W2, W3
— индуктивтілік катушкалары
43
ауадағы саңылаудың үлкен кедергісінің магниттік тізбегі əсер етуі салдарынан оң жақ орамадағы ЭҚК қарағанда кем болады. Оң жақ орамаға келтірілетін ЭҚК артады, сол жақтағы екінші ретті жəне бастапқы орама арасындағы өзара индукция коэффициенті кемиді. Датчиктің шығысында екінші ретті орамаларда келтірілетін ЭҚК əртүрлігін ұсынатын кернеу пайда болады. Осы кернеудің шамасы жікке қатысты датчиктің жылжуын сипаттайтын болады. Кернеу фазалары жіктің қандай да бір жағына ауытқуына байланысты. Индикаторлық катушкалардан сигналдар электр магниттік датчиктің дифференциалды-түзеткіш сұлбаға беріледі (4.2. сур.) жəне жүріп тұрған екі токты Д жəне І
2
береді. Д тогы
R\
кедергісімен резистордың бөлігі бойынша өтеді жəне U
3
кернеудің құлауын құрайды; І
2
тогы
R'1
кедергісімен резистордың бөлігі бойынша өтеді жəне U
4
құлауын құрайды. Датчиктің өлшеу жүйесінің шығыс сигналы U
A
T
=U
3
— U
4
жік бойынша автоматты қадағалау жүйесін күшейту блогының кірісіне беріледі. Сұлбаны теңдестіру үшін R'j жəне R" кедергілері арасындағы арақатынасты өзгертуге болады. Жалпы жағдайда электрмагниттік датчиктер үшін əртүрлі факторлардан шығыс сигналының тəуелділігі тəн:
U
A
T
= F(k,
І, f,
p, p, 5,
Y
H, h,
x), (4.1)
мұндағы k — коэффициент, ол датчиктің құрылымына байланысты; І — индуктивтілік катушкасындағы A ток; f — беретін катушканың қоректену кернеуінің жиілігі, Гц; p — дəнекерленетін материалдың магниттік өткізгіштігі; p — дəнекерленетін материалдың меншікті кедерісі, Ом • м; 5
— дəнекерленетін жиектердің қалыңдығы, мм;
Y
— жиектердің арасындағы саңылау, мм;
44
H — өнімнің үстіндегі датчиктің биіктігі, мм (4.1 сур. қара); h — жиектердің артуы, мм; x — жік сызығынан датчиктің симметрия осінен ауытқуы, мм. Датчиктің нақты құрылымы үшін жəне белгілі бір дəнекерленетін материал үшін бұл тəуелділік жеңілдетіледі жəне мына түрді қабылдайды и д . т
= F(
Y
, H, h, x). (4.2) Жеңілдетілгендерден кейін қалған ауыспалылардан х негізгі мəнге ие болады. Датчиктің шығыс сигналына қалған ауыспалылардың əсер тигізуін кедергі ретінде қарау қажет. Датчиктің бірқатар құрылымында
Н
жəне у параметрлерінің өзгеруі датчик нөлінің жылжуына əкелмейді. Тек қана оның сезгіштігі өзгереді, бұл қадағалауды жетектің жұмысындағы ауытқуларға əкелмейді. Электрмагниттік датчиктер жіктің қисығы болмағанда датчик нөлінің жылжуын тудырмайды, тек һ жиектерінің неғұрлым сезгіштігі артады. Датчиктің шығыс сигналына жиектердің арту əсерін жою үшін қосымша шаралар қолданады (мысалы, қуаттың оңтайлы жиілігін таңдайды немесе арнайы аспа арқылы металл бетімен датчиктің тұрақты байланысын қамтамасыз етеді). Жиектердің қиғаштануына сезгіштігі жоқ байланыссыз датчик электрмагниттік өрістің шеткілік əсердің негізінде құрылуы мүмкін. Егер ферромагниттік дене бойынша өтетін магниттік токтың жолында саңылаулар кездесетін болса, онда саңылаудың үстінде магниттік ағынның күш сызығында бұрмалау болады. Шеткілік əсердің электрмагниттік датчигі (4.3 сур.) П-тəрізді магнит өткізгіштен жəне онда орналасқан W1 қоздыру катушкасынан тұрады. Олардың көмегімен дəнекерлеу өніміне ауыспалы электрмагниттік ағын енгізіледі. Магниттік ағынның күш сызығының бұрмалау аймағында индикаторлық орамалардың екі жұбы орналасады.
W2
жəне
W3
қадағалау орамалары көлденең ауытқулар мен жиектердің артуын сезеді.
W4
жəне W5 жиектерді арту орамалары жиектердің артуын ғана сезеді. Қадағалау орам айналымдарының жазықтықтары жік осіне параллель; жиектердің арту орам айналымдарының жазықтықтары жік осіне перпендикуляр. Бұл жағдайда шеттерінен асып кету орамдары жік осінің жылжуын сезбейді. Себебі, саңылау үстіндегі магниттік ағынның күш сызықтары бұрмаланған. Шеттерінен асып кетуге W4 жəне W5 орамдарының сезгіштігі жік осіне перпендикуляр магнит өткізгіш өрісінің жазықтығына магнит ағыны есебінен қамтамасыз етіледі.
45
W1
— қозу катушкасы;
W2, W3
— қадағалау орамдары;
W4, W5
шеттерінен асып кету орамдары; Ф в
— магниттік ағын; 8 — дәнекерленетін шеттердің қалыңдығы;
Н
— өнімнің үстіндегі датчиктің биіктігі;
h
— шеттерінің асып кетуі; g — шеттерінің арасындағы саңылау
Жік осінен датчиктің жылжуы кезінде орам жылжуы магниттік ағының жазықтық жəне күш сызықтарының қисықтығының өзгеруіне əрекет етеді. Сонымен қатар, егер қадағалаудың бір орамы (мысалы,
W2
) магниттік ағындағы күш сызығының аса тығыздық аймағына түсетін болса, қадағалау орамына
W3
келетін ЭҚК кемиді. Себебі, соңғысы магниттік ағынның күш сызығының тығыздығы аз аймағына түседі. Шеткі əсердің электрмагниттік датчигінің электр сұлбасы 4.4. сур. келтірілген. Қарама-қарсы енгізілген қадағалау орамдары көлденең жылжудың дифференциалды датчиктерін түзеді.
W4, W5,
орамдары да қарама-қарсы қосылған, шеткі жылжу датчиктерін түзеді. R7 потенциометр шеттерінің асып кетуіне W4, W5 жəне W2, W3 орамдардың сезгіштіктерін түзету үшін қызмет етеді. Екі датчиктің сигналдарын жиынтықтау шеттерінен асып кету əсерін өтеуге жəне жікке қатысты көлденең жылжуға ғана байланысты шеткі əсер датчигінің шығыс сигналын алуға мүмкіндік береді.
І 46
Шеткілік əсер электрмагниттік датчигінің үлгісі 4.5. сур. ұсынылған. Сипаттаманың сызығы кейбір аймақта ғана сақталады жəне көлденең жылжудың шамасы магнит өткізгіштердің өрістері арасындағы қашықтықпен өлшемдес болғанда бұзылады.
47
Датчиктің сезгіштігі абсцисс осіне қисықтың сызық теліміне U
A
T
= F(x) тангенс еңіс бұрышы ретінде сипаттамасы бойынша есептеле алады:
dU/dx =
tga =
AU/Ax
[В/мм]. (4.3) Датчик жəне өнім арасындағы қашықтықтың ұлғаюымен датчиктің сезгіштігі кемиді. Индуктивтік жəне индукциялық датчиктердің кемшіліктері – датчиктің бөлшекпен байланыс қажеттілігі немесе датчиктің бөлшек үстіндегі биіктігін тұрақтандыру, жіктің геометриясына сезгіштік (шеттерінен асып кету, бөлу нысанына, саңылаудың өзгеруіне), электрмагниттік жəне жылу сипаттағы сыртқы факторлардың əсеріне ұшырауы. Электрмагниттік датчиктердің артықшылығы – төзімділігі, дəлдігі, іске асыру қарапайымдылығы.
Жабдықтар және материалдар
Жұмысты орындау әдістемесі
48
4.1.кесте. Өлшеулердің нәтижелері
х, мм -15 -12 -9 -6 -3
0
3
6
9
12
15
Н =
2 мм жанында Сед, мВ
Н =
6 мм жанында С сд
, мВ
h = 1 мм, Н = 6 мм, f = 5 кГц, U r
= 100 В кезінде U
CA
= F(x) тəуелділігін шешу. Өлшеуді өткізер алдында R2 потенциомердің көмегімен h = 0 кезінде датчиктің шығыс кернеуінің нөлдік мəнін орнату. Өлшеу нəтижелерін кестеге енгізу (4.1 ұқсас кестеге) жəне шеттердің асып кетуінің əртүрлі мəндері кезінде
U
CA
= F(x)
тəуелділігін құру.
Есептің мазмұны
49
Сондай-ақ датчик нөлінің жылжуына шеттердің асып кетуінің əсер етуі туралы қорытынды жасау.
Бақылау сұрақтары
№ 5 зертханалық жұмыс ЖҮККӨТЕРГІШ КРАННЫҢ ҚҰРЫЛЫСЫН ЖӘНЕ ЖҰМЫС ІСТЕУ ҚАҒИДАТЫН ЗЕРТТЕУ. ЦЕХ ЖӘНЕ ҚҰРЫЛЫС АЛАҢЫНА ЭКСКУРСИЯ
Жұмыстың мақсаты
Дайындамаларды, бөлшектерді, дəнекерлеу тораптарын жəне дайын өнімдерді жөнелту, тасымалдау, түсіру, сондай-ақ көмкеруге арналған құрылғылардың негізгі түрлерін зерттеу.
Жұмысқа берілетін түсініктеме
Көтеру-тасымалдау жабдығы.
Құрастырмалы-дəнекерлеу өндірісінде көтеру-тасымалдау жабдығы технологиялық циклдің барлық сатыларында қолданылады. Дəнекерлеу өндірісінің жəне еңбек өнімділігін арттыруға арналған кешендік механизацияның қажетті құралы болып есептеледі. Көтеру-тасымалдау жабдығы жалпы қолданатын жəне мамандандырылған əмбебап жабдықтарына бөлінеді. Мамандандырылған жабдық бөлшектер мен тораптарды көтеру үшін ғана емес сондай-ақ, құрастыру жəне дəнекерлеу кезінде белгілі қалыпта орнату үшін арналған. Жалпы қолданыстағы əмбебап көтеру-тасымалдау жабдығы дəнекерлеу конструкциялардың жеке жəне аз топтамалы өндірісте кеңінен қолданылады. Алайда, оның өнімділігі жеткілісіз, сондықтан топтамалық жəне ауқымды өндірісте, сонымен қатар белгілі операцияларды орындау үшін арнайы көлік құралдары, айлабұйымдар қолданылады.
51
Сыртқы, цехаралық жəне цехішілік көлікке бөлінеді. Сыртқы жəне цехаралық тасымалдау үшін əдетте, əмбебап көлік құралдары қызмет көрсетеді. Цех ішінде тасымалдау үшін əмбебап жəне арнайы тасымалдау құралдарын қолданады. Цех ішіндегі тасымалдау құрамында операция аралық тасымалдау аса маңызды, оның мақсаты – технологиялық үдерістерге сəйкес өнімді бір жұмыс орыннан екінші орынға беруде. Іс-əрекетінің үздіксіз қағидаты бойынша көтеру-тасымалдау жабдықты екі негізгі топқа бөлуге болады: мерзімді қызмет көрсететін жабдық (жүккөтергіш машиналар) жəне үздіксіз қызмет көрсететін жабдық (тасымалдаушы машиналар жəне конвейерлер ы ). Құрастырмалы-дəнекерлеу өндірісіндегі жалпы қолданыстағы негізгі əмбебап жабдық электрталь жəне крандар болып табылады .
Электртальдер.
Электртальдер 0,25; 0,5; 1; 2; 3,2; 5 т. Жүккөтерімділігімен шығарылады. Олар монорельс бойынша қозғалады. 0,25т. электртальдер қозғалу үшін қол жетегі бар, ал 1 т жəне одан артық жүккөтергіш электртальдердің жетегі – электрлік. Жүккөтерімділігі 0,5 т. электртальдердің жетегі – қол, сол сияқты электрлік болуы мүмкін. Стандартты электртальдердің жылжу жылдамдығы 20 м/мин құрайды, көтеру жылдамдығы – 8 м/мин. Басқару аспалы пульт көмегімен жүзеге асырылады. Монорельс ретінде қоставрлы бөренелерді қолданады (электртальдің жүккөтерімділігіне байланысты № 18-ден № 45-ке дейін). Қажет болғанда монорельс көлденең жазықтықта дөңгелектелген болуы мүмкін. Электртальдер дəнекерлеу телімдеріне, жеке жұмыс орындарына жəне тасқынды желілерге қызмет көрсету үшін (операцияаралық көлік ретінде) қолданады.
Крандар.
Дəнекерлеу өндірісінде қолданылатын крандар жылжымалы (көпірлік, мосылық, жартылай мосылық, консольді) жəне станционарлы бұрылатын болуы мүмкін.
Көпірлік крандар бірлік жəне ұсақ топтамалы өндірістегі дəнекерлеу құрылымдарын дайындағанда кеңінен қолданылады. Цехтың барлық алаңына қызмет көрсететін жəне өндірістік ауданның орнын алмайтын, əмбебап көтеру-тасымалдау жабдығы ретінде электрлік көпірлік крандар ең көп таралды. Көпірлік крандар екіарқалықты жəне бірарқалықты болып бөлінеді. Барлық көпірлік крандар цехтың бағандарына бекітілген кранасты жолдарына төрт доңғалақтарымен тіреледі жəне барлық алаңды бойлай қозғалады (ауыр крандарда 8-ден 16 доңғалаққа дейін болуы мүмкін).
І 52
Екіарқалықты көпірлік крандар жүккөтерімділіктің кең диапазонына ие (3...320 т) жəне аралықпен шығарылады (кран асты жолдарының табаң енімен) 10,5.32 м. Жүккөтерімділіктері 15.20 т жəне одан артық крандар екі тəуелсіз көтеру механизмдерімен жабдықталады – басты жəне қосымша. Қосалқы механизмнің жүккөтерімділігі бастысына қарағанда бірнеше есе төмен. Бірарқалықты көпірлік крандарда арбаның орнына стандартты электртальдер қолданылады. Электртальдердегі сияқты, бірарқалықты крандардың жүккөтергіші 1,5 т. тең. Бірарқалықты крандар кран асты жолдарымен қозғалатын тіректік (екіарқалықтық сияқты) жəне аспалы рельс жолымен қозғалатын аспалы болуы мүмкін. Тіректік көпірлік кранмен қызмет көрсетілетін аралық бойынша (5.1, а сур.) қызмет көрсету аймағынан тыс қалатын кеңістіктер қалады (аралық ауданының 15.20%) — «өлі» аймақтар. Аспалы көпірлік крандарда (5.1, б сур.) ілмектің соңғы қалыбы аралықтың шекарасына жақын жəне осының есебінен қызмет көрсету аймағы ұлғайтылған. Аспалы крандардың көмегімен көршілес аралықтарда орналасқан. Аспалы крандардың көтергіш аралықтарын түйістіру арқылы жүкті көрші аралыққа тасымалдауға болады.
Бір арқалықты
көпірлі кранда
(5.1,
в сур.)
арбашаның орнына стандартты электротальдар қолданылады.
Арбалар кран жұмыс істейтін аймақты бойлай салынған рельстер бойынша қозғалады. Көпірлі крандар металл жəне дайын өнім қоймаларында, ашық алаңдарда қолданылады. Көпірлі крандардың жүккөтергіштігі 32 т.
Жартылай көпірлі крандар (5.1, г сур.) екі рельс бойынша қозғалады, олардың біреуі жерде, екіншісі цехтің қабырғасында орналасқан. Жартылай көпірлі крандар аралықтың бір жағындағы жеке телімдерге қызмет көрсетуде, яғни қабырға жəне өтетін жер арасында қолданылады.
Консольді жылжымалы карндар екі рельс бойынша қабырғаны немесе бағандарды бойлай қозғалады. Төменгі (тірек) рельс кран жəне жүк салмағынан негізгі жүктемені қабылдайды, ал жоғарғы рельс кранды аударылуынан ұстайды. Қабырғалы консольды жылжымалы крандарда (5.1, д.) екі рельс бағандарға бекітілген, төменгі рельс жерге бекітілген, ал жоғары бағандарға немесе цехтың жоғары металл құрылымына бекітіледі.
53
а
— тіректік көпірлі;
б
— аспалы көпірлік;
в
— көпірлі;
г
— жартылай көпірлі;
д
— консольды жылжымалы қабырғалы;
е
— консольды жылжымалы велосипедті;
ж
— қабырға жанында орналасқан, консольды станционарлы бұрылатын;
з
— еркін тұратын, консольды стационарлы бұрылатын
Консольды крандарда көтеретін механизм əдетте жүккөтерімділігі 3,2 т. дейін электрталь болып табылады.
Консольді стационарлы бұрылатын крандар жеке жұмыс орындарға қызмет көрсету үшін жəне өнімді бір жұмыс орыннан екінші орынға тасымалдау үшін қолданылады. Крандар қабырғаның жанында (5.1, ж сур.) немесе цех ішінде еркін тұруы (5.1, з) мүмкін. Крандар екі амалда қолданылады: жебесінің өзгермелі немесе тұрақты шығуымен. Өзгермелі шығу қозғалмалы көтеру механизмінің бар болуымен қамтамасыз етіледі (мысалы, аспаларда).
І 54
Жебесі тұрақты шығатын крандардың жүк ілмегі консольдің ұшында орналасқан.
Стационарлы бұрылатын крандар
жиналмалы жебемен орындалады, бұл кəдімгі бұрылатын крандармен салыстырғанда қызмет көрсету аймағын ұлғайтуға мүмкіндік береді. Консольды-бұрылатын кран (5.2 сур.) 2 бұрылатын консолі бар 1 бағанға ие, онда бұрылатын жебе 4 жəне көтеру механизмі орналасқан. Жүк 7 ілмекпен ілінеді жəне 6 арқан оралатын электр қозғалтқыштан, бұрамдық бəсеңдеткіден жəне барабаннан тұратын көтеру механизмімен көтеріледі. Арқанның үзілуін болдырмас үшін, жүк көтерудің шекті
1
— баған;
2
— консоль;
3
— электр жетек;
4
— консольдың
бұрылатын жебесі;
5
— көтерудің шектегіші;
6
— арқан;
7
— ілмек;
8
— жебені бұру тұтқасы;
9
— консольды бұрудың тұтқасы
55
биіктігіне жеткен кезде электр жетекті автоматты түрде ажырататын, көтерудің
5
шектегіші орнатылған .
Баған жəне бір-біріне қатысты консоль мен жебені бұруды
8
жəне
9
тұтқалардың көмегімен жүзеге асырады.
8
тұтқада көтеру механизмін басқару батырмасы орналасқан.
Төрт ілмекті көпірлік кран
(5.3 сур.) ірі габаритті, дəнекерлеген құрылымдарды көтеру, жылжыту жəне көмкеру үшін арналған (мысалы, көпірлік крандардың бас арқалығы). Төрт ілмекті кранның арбасында екі тəуелсіз көтеру механизмдері орнатылған, олардың əрқайсысында екі арқанды барабан бар.
( б
—д) өнімді көмкерген кезде:
1
— кран асты жол;
2
— өнім
І 56
Өнімді екі дөңгелек түйінді шынжырларда орналасады. Олардың əрқайсысы əртүрлі көтеру механизмдеріне ілінген ілмектерге ілінген. Көмкеру үшін өнімді стеллаж үстіне көтереді, содан кейін бір көтеру механизмі түсіру жұмысын істей бастайды, екіншісі – өнім қажетті бұрышқа бұрылғанша көтереді. Содан кейін бұл өнімді түсіреді. Төрт ілмекті көпірлі кранның техникалық сипаттамасы 5.1 кестеде келтірілген.
Жүкұстайтын айлабұйымдар.
Жүкті строптау (қармау) жəне ұстау үшін жүкұстайтын айлабұйымдарды қолдану көтеру-тасымалдау операциялардың қауіпсіздігін арттырады. Строптау операциялары жұмысшы үшін белгілі қауіптермен байланысты, сондықтан жүкұстайтын айлабұйымдарға мына талаптарды қояды: беріктік, ыңғайлы жəне қауіпсіздік, ұстаудың жəне жүкті босатудың минималды уақыты, қол еңбегін механикаландырылғанмен ауыстыру, өзіндік салмағы мен өлшемдері минималдылығы, жүктің сақталуын қамтамасыз ету, құрылымының жəне пайдаланудың қарапайымдылығы, төмен бағасы.
5.1. кесте. Төрт ілмекті көпірлік кранның техникалық сипаттамасы
Параметр
Параметрдің мəні
Жүккөтерімділік, т
15
32 000 х 750 х 1 800
Тасымалданатын өнімдердің максималды өлшемдері
(ұзындығы, ені, биіктігі), мм
Көтеру жылдамдығы, м/мин 11,7
Арбаның қозғалу жылдамдығы, м/мин 41
Көтерудің максималды биіктігі, м
10
Жетектерінің қуаты, кВт:
көтерудің
30
арбаның қозғалуының 6,3
29 000 х 10 500 х 2 000
Кранның габаритті өлшемдері ( ұзындығы, ені, биіктігі ), мм
Салмағы, т
20
57
Ең маңыздысы бірінші талап болып есептеледі.
Жүкұстайтын айлабұйымдардың құрылымдары ұстайтын жүктің пішініне, өлшеміне жəне салмағына байланысты. Пайдалану мақсатына қарай олар табақтарды, жалпақ, цилиндрлік өнімдерді строптау жəне ұстайтын айлабұйымдарға бөлінеді. Айлабұйымдар сондай-ақ жүкті строптау тəсілі бойынша жіктеледі: қармаушы жəне ұстап тұрушы (строптар, ілмектер, табаңдықтар, қапсырмалар); жүкті жерге түсіретін жəне оны үйкеліспен ұстап тұратын (эксцентриктік жəне атауызбен ұстау); тартатын (тұрақты магниттері бар электрмагнитті жəне ваккумдық). Қармушы жəне ұстушы айлабұйымдар неғұрлым сенімді жəне қауіпсіз, алайда түйсіну үшін көп уақыт кетеді. Сонымен қатар, көп жүкті строптау кезінде өнімге айлабұйымды келтіру айтарлықтай қиындық тудырады. Өнімге келтіруді қажет етпейтін айлабұйымдар аса кемел. Жерге қосатын айлабұйым байламынан табақты дайындаманы көтеру үшін табақтың шетін сəл көтеру немесе бумадан табақты алға шығару қажет. Ал қармауыш немесе ұстаушы айлабұйымды қолданған кезде айлабұйымды əкелу үшін табақты буманың үстіне көтеру қажет. Тартушы айлабұйыммен табақты тура бумадан алдын ала операцияларсыз ұстап алуға болады. Бұл əсіресе жаппай жəне топтамалық өндірісте операция аралық тасымалдау үшін құнды, сондай-ақ жеке-дара өндірісте пішіні бойынша бір типті жүктер болғанда маңызды. Электрмагниттік жəне вакуумдық айлабұйымдардың кемшіліктері – электр қуаттың үзілуі немесе вакуумның бұзылуы мүмкіндігінен төмен сенімділігі. Сонымен қатар, резеңке тығыздағыштарының тез тозуы. Сондай-ақ бұл айлабұйымдар электр қуатын немесе ығысылған ауаны беру үшін коммуникацияны салуды талап етеді. Электрмагниттік айлабұйымдардың жүккөтерімділігі маңызды шектерде ауытқиды жəне электрмагнитпен жүктің беті, пішіні, жүктің жəне электрмагниттің арасындағы ауа саңылауымен түйісетін сапасына байланысты. Осымен жұмыстың толық қауіпсіздігін кепілдендіретін жағдайларда белгілі жүктерді строптауға арналған электрмагниттік жəне вакуумдық айлабұйымдарды қолданумен түсіндіріледі.
І 58
Вакуумдық айлабұйымдар табақтарды тасымалдау кезінде өздігінен жүретін арбаларда қолданылады. Электрмагниттік айлабұйымдар дараланған телімде табақтарды тасымалдағанда ұқсас құрылғылар мен көпірлік крандарда қолданылады. Қармауыш жəне ұстаушы айлабұйымдар өнімнің пішіні (ернеуше, құбыр) қосымша операциясыз строптауды орындауға мүмкіндік береді. Жүкұстайтын айлабұйымдар кейде құрастырмалы-дəнекерлеу өндірісінде тек қана строптау үшін ғана емес, сонымен қатар жүкті көмкеру үшін қолданады.
Жабдықтар және материалдар
Жұмысты орындау әдістемесі
Есептің мазмұны
59
Бақылау сұрақтары
№ 6 зертханалық жұмыс
ДӘНЕКЕРЛЕУ ӨНДІРІСІНДЕГІ ОПЕРАЦИЯАРАЛЫҚ КӨЛІКПЕН ТАНЫСУ
Жұмыстың мақсаты
Дəнекерлеу өндірісінде бөлшектерді тасымалдау үшін қолданылатын қондырғыларды жəне конвейерлер қызметі қағидаларын зерттеу. Көмекші көлік құралдары жұмыстарымен танысу.
Жұмысқа берілетін түсініктеме
Конвейерлер.
Дәнекерлеу өндірісінде операцияаралық көліктің барынша перспективті түрі саналатын конвейерлерді негізінен сериялық және жаппай өндірістің ағымды механикаландырылған және автоматтандырылған желілерінде қолданады.
Конвейерлер еден үстілік жəне аспалы болады.
Қозғалыс сипаттамасы бойынша конвейерлерді үздіксіз, пульсирлеуші жəне қайтымды ілгерілемелі қозғалыстылар деп ажыратады. Үздіксіз қозғалысты конвейер бір бағытта аялдамасыз жылжиды. Қайтымды-ілгерілемелі конвейер кезекпен алдыға жəне артқа жылжиды, бұл кезде жүк белгілі бір қадамға жəне тек алдыға жылжиды. Бұл конвейерлер қадамдық деп аталады, орта жəне ірі габариттік бұйымдарды тасымалдау үшін ағымды тізбектерде кең қолданылады.
Икемді тартушы мүшелі жəне онсыз конвейерлерді ажыратады.
Икемді тартқыш мүшелі конвейерлер.
Икемді тартқыш мүшелі конвейерлерге таспалық (оларда таспа тартушы жəне жүк тасымалдаушы қызметтерін атқарады) жəне тізбектік (оларда тартушы мүшенің қызметін тізбектер атқарады) жатады. Таспалық конвейерлердің дəнекерлеу өндірісіндегі қолданылуы шектеулі – флюсты жеткізу жəне қоқыстарды жою үшін. Тізбектік конвейерлер құрылымдары бойынша тізбектерге бекінетін элементтерді атайды: пластинкалы, арбалық, аунақтық. Осылардың барлығы дəнекерлік құрылымдарды əзірлеуде сəтті қолданылады.
Пластинкалы конвейерлер шағынгабариттік бұйымдарды тасымалдау үшін қолданылады. Құрылымдары бойынша олар аса қарапайым. Олар тасымалдаушы қызметтерін тартушы тізбектерге бекітілген көлденең пластиналар атқарады.
Арбалық конвейерлер ірігабариттік бұйымдарды операцияаралық тасымалдаулар үшін қолданылады. Конвейерлер тік-бекітулі жəне көлденең-бекітулі болып бөлінеді. Бұйымдар бұл конвейерлерде бір немесе бірнеше тармақтар бойынша жылжиды. Тік-бекітулі конвейерлер тармақтары бір тік жазықтықта орналасқан, жинақы, сондықтан конвейер аз орынды алып тұрады. Тік-бекітулі конвейерлерде тармақтар бір көлденең жазықтықта орналасқан. Бұл конвейерлер үлкен өндірістік ауданды алып тұрады. Оларды жұмыс орындарын конвейер тармақтары бойында орналастыра алуда қолдану мақсат етіледі. Жинақтау-дəнекерлеу өндірісінде арбалық конвейерлер, бұйымның жоғарғы сапасын қамтамасыз ететін, жинақтау-дəнекерлеу құрылғыларының арбаларына орналасуы мүмкіндігінің арқасында кең қолданысқа ие бола алады. Себебі жинақтау жəне дəнекерлеу үрдісінің бүкіл барысында бұйым бір құрылғыға бекітулі болады. Арбалық конвейердің жылжу сызбасын таңдау бұйымның мөлшері жəне салмағына, жұмыс орындарының санына, өндірістік ауданға, қолданылынатын технологиялық қондырғыға тəуелді. Артқа аударылмайтын арбалары бар тік-бекітпелі конвейер (6.1, а сурет) өздігінен жүретін комбайнның сабансіліккісі пернелерін жинау жəне дəнекерлеуге арналған тізбек құрамында жұмыс істеуге арналған. Конвейер 1 қозғалтқыш жəне керетін 5 станциялардан жəне 3 арбалар жылжитын 4 бағыттаушылардан құралады. Барлық арбалардың алдыңғы біліктері өзара тартушы 2 тізбекпен байланысқан. Арбаларда жинақтау-дəнекерлеу кондукторлары орналасады, оларға дəнекерленудегі бұйымдар бекітіледі.
І 62
Конвейердің басында жəне ұштық бөліктеріндегі бағыттаушыларға бір тармақтан келесісіне əрбір өтулерде арба дөңгелектерінің өтулеріне арналған арнайы лақтырмалы аймақтар 6 жəне 7 тəн. Пластинкалы конвейердің тартушы мүшесі үздіксіз жəне пульсирлеуші қозғалыстар, ал арбалық конвейерлер – қайтымды- ілгерілемелі қозғалыстарды да орындай алады. Ірі габариттік бұйымдарды тасымалдауға арналған, тепловоздық рамаларды жинау жəне дəнекерлеуге арналған тізбек құрамында жұмыс істейтін арбалық конвейер сызбасы 6.1, б – суретте келтірілген. Конвейер қозғалтқыш 1 жəне керетін 5 станциялардан, рельстік жолдан 8, көтергіштері 9 бар арбалардан 3 жəне жылжымалы тіректі
11 бағандардан 10 құралады. Конвейердің барлық арбалары тартушы мүшемен 12 бүтін тізбекте байланысады. Дəнекерленудегі бұйымдар көпірлік кран түрінде конвейер бағандарының жылжымалы тіректеріне орнатылады. Түсірілген көтергішті арбалар алты (І — VІ) негізгі позицияда болады. Технологиялық операцияның аяқталуында І позицияда арба көтергіштері бұйымды жоғары көтереді, бағанның жылжымалы тіректері босатылады да жұмыстық емес қалыпқа орналастырылады. Осыдан кейін барлық арбалар бір позицияға қарай жылжиды да ІІ—VІІ позицияларын алады. Кейін баған тіректері қайтадан жұмыстық қалыптарына орналасады,
а
1
5
— қозғалтқыш және керетін станциялар;
2
— тартушы тізбек;
3
— арбалар;
4
— бағыттаушы;
6, 7
— лақтырмалы
аймақтар;
8
— рельстік жол;
9
— көтергіш;
10
— баған;
11
— жылжымалы тірек;
12
— тартушы мүше;
І — VІІ
— конвейер арбаларының негізгі позициялары; жақшаларда қозғалыстары
сәйкес бағдарлармен көрсетілген конвейер элементтері позицияларының номерлері берілген.
63
Арба көтергіштері түсіріледі, бұйымдар бағандарға қойылады. Көтергіштерді түсіргеннен кейін арбалардың барлығы бір уақытта негізгі позицияларына қайта келеді. Бұйымды өңдеудің келесі айналымы басталады. Конвейерге екі жұмыс тəртібі тəн: автоматтандырылған жəне қол. Автоматтандырылған тəртіпте конвейерді диспетчер орталық тетіктен басқарады. Қол тəртібінде əр операцияны басқару сəйкес басқару батырмаларын басумен жүзеге асырылады. Тіректерді жоғарылату жəне арбаларды жылжыту бұйрықтары басқару тетігі батырмалары көмегімен беріледі, ал көтергіштерді жоғарылату жəне төмендету əрбір арбада орнатылған батырмалар көмегімен. Тізбектік конвейерлердің бір түрі жүк жеткізуші конвейерлер. Оларда тартушы тізбек арбалармен үнемі байланыста болмайды, керісінше оларды арнайы жұдырықтармен итермелейді. Тізбек əдетте еден деңгейінен төменде траншқа төселеді, ал арбалар еден бойынша бекітілген бағыттаушылар бойынша немесе тікелей еден бойынша қозғалады. Жүк жеткізуші конвейерлер ауыр жүктерді, сонымен қатар өзінің дөңгелекті жүрісіндегі бұйымдарды да тасымалдау үшін қолданылады. Осындай конвейерлердің артықшылықтары жүк арбасының тартушы тізбекпен қатаң байланысының болмауында. Бұл конвейердің кез келген жерінде арбаны тоқтатуға немесе оны басқа конвейерге тапсыруға мүмкіндік береді. Тізбекті арбаларды тізбектен ажырату үшін автоматты немесе оператормен басқарылатын итермелеуші жұдырықтардың бұру құрылғысы қолданылады. Стандартты жүк жеткізуші конвейерлер жүк көтергіштіктері 3,2 т дейінгі стандартты тіркемелі арбаларда жүктерді тасымалдауға арналған.
Аунақтық конвейерлер оларда тартушы тізбектер бағыттаушылар бойынша жылжитын дөңгелек-аунақтармен байланыстылығымен сипатталады. 6.2, а – суретте тізбек құрамында жұмыс атқаратын автокөліктік дөңгелектерді дəнекерлеуге арналған аунақтық конвейер бейнеленген. Бұйым қос тартушы тізбектер 3 аралығында орналасқан жеткізуші доңғалақшаларда 3 тұр. Жеткізуші доңғалақшалардың екі жағынан да бағыттаушылар 4 бойымен жылжитын доңғалақша- аунақтар 2 орналасқан. Осындай конвейер біруақытта жинақтаушы қызметін де атқарады. Конвейерде орналасқан бұйым кедергіге тірелгенше, соның ішінде алдыңғы бұйымға дейін жылжи береді. Бұл жағдайда бұйым тоқтайды, конвейер қозғалысын жалғастыра береді, ал жеткізуші доңғалақшалар конвейер механизмдеріне жүктеме түсірмей бұйым астына қайырылады. Конвейер қозғалысының жылдамдығы –
7,5 м/мин.
І 64
-сурет. Автокөліктік дөңгелектерді дәнекерлеу желісінде және кеме жасау кәсіпорнының кең парақтық жайматөсемдерінің жинау-дәнекерлеу ағымдық желісінде жұмыс атқаратын доңғалақшалы аунақтық конвейерлер (б):
1
— тартушы тізбек;
2
— доңғалақша-аунақ;
3
— жеткізуші доңғалақша;
4
— бағыттаушы;
5
— негізгі жұлдызша;
6
— жалпы қозғалтқыш білік;
7
— жеткізуші доңғалақша-аунақ.
Аунақтық конвейерлерде тірек доңғалақшалары жүк жеткізуші де бола алады. Бұл кезде жүк жылдамдығы конвейердің тартушы тізбегі жылдамдығынан 2 есе артық. Бұл конвейерлер ағымдылар құрамында кеме жасау кəсіпорындарында кең парақты жайма төсемдерді жинау- дəнекерлеу желілері үшін қолданылады (6.2,б-сурет).
65
Конвейерлер жалпы қозғалтқыш білікпе 6 байланысқан айналып шығатын жетекші жұлдызшалардың 5 бірнеше тартушы тізбектерінен құралады. Тізбектерге жеткізуші доңғалақша-аунақтар 7 бекітілген. Жұмыс орындарының кез келген орналасуларында бұйымдарды операцияаралық жəне цехішінде тасымалдауларды қамтамасыз ететін,
аспалы конвейерлер машина құрылысының барлық салаларында, оның ішінде автокөлік құрылысында да кеңінен таралуда. Аспалы конвейердің жолы кез келген бағытта жəне кез келген жазықтықта өте алады. Аспалы конвейерлерді жүк жеткізуші жəне жүк итеруші деп ажыратуға болады. Аспалы жүк жеткізуші конвейерде (6.3,а-сурет) жол 1 бойынша доңғалақшалар 2 арқылы қозғалатын арбалар жалпы тартушы тізбекпен 4 байланысқан. Аспалы жүк итеруші конвейерде (6.3,б-сурет) тартушы тізбек 4 арбалармен 3 қатаң байланыспаған, оларды арнайы қондырғы-жұдырықтармен 5 итермелейді. Арбалар доңғалақшаларда 2 аспалы жол 1 арқылы жылжиды. Конвейерлер бағыттау жəне басқарудың автоматтандырылған жүйелерімен жабдықталынған болуы мүмкін. Аспалы конвейерлерді бұйымды тасымалдаумен қатар операцияаралық қойма-жинақтаушылар ретінде де қолдануға болады. Бұл кезде цех кеңістігінің жоғарғы бөлігі ұтымды қолданылады. Жүк жеткізуші конвейерлер салмағы 800 кг дейінгі жүктерді 20...25 м/мин жылдамдықта, ал жүк итерушілері – салмағы 2 000 кг дейінгі жүктерді
10 м/мин дейінгі жылдамдықта тасымалдау үшін қолданылады.
1
— аспалы жол;
2
— доңғалақша;
3
— арба;
4
— тартушы тізбек;
5
— жұдырықша
| 66
Икемді тартушы мүшесі жоқ конвейерлер.
Тартушы мүшесі жоқ конвейерлерге доңғалақшалы, айналдырғылы, қарнақты жəне қадамды- аралық конвейерлер жатқызылады.
Доңғалақшалы конвейерлер ( рольганктер) бұйымды жұмыс орындары аралықтарында тасымалдау үшін қолданылады. Олар жетекті немесе жетексіз де болуы мүмкін. Доңғалақшалар қадамдары (олардың біліктері аралықтарындағы қашықтық) бұйым ұзындығынан 3-4 есеге қысқа болуы қажет. Доңғалақшалы конвейерлер қарапайым жəне тоқтаусыз жұмыс атқаратындықтарымен ерекшеленеді. Бұл оларды дəнекерлеу өндірісінде кеңінен қолданылуын негіздеді. Цилиндрлік доңғалақшалы конвейерлер жазық тіректік беткейлі бұйымдарды (жайматөсем, жақтау, бөренелерді) тасымалдау үшін қолданылады. Қозғалтқыш конвейерлердің доңғалақшалырына келесі техникалық сипаттамалар тəн: диаметрі 40.159 мм, ұзындығы 200.1 200 мм, қадамы 50.630 мм, доңғалақшаға түсетін жүктеме 20 кН дейін. Құбырларды тасымалдау үшін науалық жəне призмалық доңғалақшалар қолданылады. Доңғалақшалар шар тəрізді мойынтіректерге орнатылады. Жетексіз рольгангтар арқылы бұйымдар қол немесе өз салмағы ықпалымен жылжиды. Соңғы жағдайда конвейерлерді шамалы еңкіштікпен орналастырады (2.3%). Сонымен қатар, еңкею арқылы көрші жұмыс орындары араларында орналасқан қысқа алаңдар толтырылады. Жетекті конвейерлерде доңғалақшалар айналуды конусты тісті дөңгелекті немесе тізбекті жолдамалары бар трансмиссиондық білік негізді жалпы электрқозғалтқыштан не болмаса тікелей əрбір доңғалақшаларда орнатылған жеке электрқозғалтқыштардан алады. Соңғы нұсқасы конвейерлерде ірі габариттік бұйымдарды жылжыту үшін қолданылады. Бұйыммен жақсы тіркелуі жəне шуды азайту үшін резеңкеленген доңғалақшалар пайдаланылады. Жетекті доңғалақшалы конвейерлердің жылдамдығы – 30 м/мин дейін. Ағымдық механикаландырылған жəне автоматтандырылған желілердің доңғалақшалы конвейерлері тəуелсіз жетекті жеке секциялардан құралады. Осының арқасында олар икемді байланысты желілерде кеңінен таралған, себебі желінің жеке аймақтарын тəуелсіз басқару мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Ірі габариттік цилиндрлік бұйымдарды тасымалдауға арналған арнайы доңғалақшалы конвейер (6.4-сурет) ағымдық желіде темір жол цистерндарын жинақтау жəне дəнекерлеу үшін қолданылады. Оған жеке орналасқан жетекті 1 жəне жетексіз 6 резеңкеленген доңғалақшалар кіреді, осымен қатар əр жетекті доңғалақшаға қарсы жетексізі орнатылған.
67
1
1
6
— жетекті және жетексіз доңғалақшалар;
2
— баған;
3
жақтау;
4
— электр қозғалтқыш;
5
— бәсеңдеткіш
Доңғалақшалар жақтауда 3 бағандарға 2 бекітілген. Жетекті доңғалақша айналудың қуаты 1 кВт электрқозғалтқыштан 4 бəсеңдеткіш 5 арқылы алады. Диаметрі 2 800 мм, ұзындығы 9 280 мм, салмағы 7 300 кг дəнекерлеуші ернеуше конвейер арқылы 11,2 м/мин жылдамдықпен жылжиды.
Айналдырғылы конвейерлер ( 6,5-сурет), құрылымы бойынша басқа конвейерлерден біршама ерекшеленеді, ол тірек аунақтарда 3 тұйық рельстік жол 4 бойынша айналатын айналдыратын шеңбер. Шеңбер айналымды жетекті станциядан 7 тізбек 6 арқылы немесе тізбекті не тісті ілініс көмегімен алады. Бұрылыстық шеңберде барлық қажетті жұмыс операцияларын орындауға арналған жинақтау-дəнекерлеуші жабдықтар орнатылады. Айналдырмалы конвейерлердің артықшылықтары бұйымды ауыстырып қоюсыз əзірлеу мүмкіндігінде, яғни бір ғана жинақтау- дəнекерлеу жабдығында. Осындай конвейер пневматикалық жинақтау құрылғыларымен жеңіл жабдықтала алады, олардың қоректендірілулері орталық білік арқылы айналмалы ауа құбыры 2 бойынша əкелінетін тығыздалған ауамен жүзеге асырылады. Дəнекерлеу аппараттары жұмыс орындары 5 үстінен айналмалы дара рельсте ілінулі тұрады, ал қорек көздері айналдыратын шеңбер ішінде орналасады.
І 68
Қарнақты конвейерлер (6.6-сурет) ағымды желілерде орта мөлшерлі бұйымдарды қадамды жылжыту үшін кеңінен қолданылады. Конвейер қарнақтары 3 қозғалтқыш гидро немесе пневмоцилиндрмен 1 қатаң байланысқан. Қарнақтарда белгілі бір қадамнан кейін, серіппелермен 6 сұққыштарға 8 жанастырылған, біліктегі 7 ілмектер 4 бекітілген. Қарнақтармен қатар бұйым орналасқан бағыттаушылар 2 тұр. Цилиндрдің əрбір қадамында шығыңқы ілмекті қармақтар бұйымды 5 цилиндр қадамына тең бір адымға жылжытады. Кері бағытта жүруде ілмектер артта орналасқан бұйымға тіреледі, жəне төмен түсе келе, олардың астынан еркін өтеді, осыдан соң айналым қайталанады.
Қадамдық-бөренелік конвейерлер (6.7-сурет) салмақтары 7 т дейінгі ірі габариттік бұйымдарды қадамдық жылжыту үшін қолданылады. Конвейер екі өзара байланысқан, тірек доңғалақшалары бойынша 2 жылжитын, бірнеше жұмыс орындары бойында орналасқан, көлденең бөренелерден 1 құралады
2
-сурет. Айналдырмалы конвейер:
1
— айналдыратын шеңбер;
2
— айналатын ауа құбыры;
3
тірек аунақ;
4
— тұйық рельстік жол;
5
— жұмыс орындары;
6
— тізбек;
7
— жетекті станция
69
1
— гидро- немесе пневмоцилиндр;
2
— бағыттаушылар;
3
— қарнақтар;
4
— ілмектер;
5
— бұйым;
6
— серіппе;
7
— білік;
8
— сұққыш;
а
— конвейер қадамы
Арқалықтар аралығында жұмыс орындарында көтергіш үстелдер 3 орналасқан. Арқалықтар көрші жұмыс орындары аралықтарындағы қашықтыққа тең қадам ұзындығына жылжи отырып кезеңді қайтымды-ілгерілеме қозғалыстар жасайды. Арқалықтарды жылжыту алдында көтергіш үстелдер олардың деңгейлерінен төмен түсіріледі жəне бұйымдар арқалықтарда орналастырылады (І қалып). Осы қалыпта бұйымы бар арқалықтар бір қадамға алдыға жылжиды. Арқалықтарды тоқтатқаннан кейін көтергіш үстелдер олардың деңгейлерінен жоғары көтеріледі де бұйым шешіледі (ІІІ қалып). Технологиялық операция барысында арқалықтар кері жүріс жасайды (ІV қалып). Осыдан соң үстелдер төмен түсіріледі де айналым қайталанылады. Арқалықтарды қозғалысқа келтіру электрлік немесе гидравликалық болуы мүмкін. Жылжытылатын массалардың айтарлық көлемдеріне жəне бұйымдарды жұмыс орнының орнатушы базаларына қарсы нақты тоқтату қажеттілігіне байланысты келтіргіш жүріс соңында бірқалыпты баяулауды қамтамасыз етуі қажет. Конвейер жұмысында шуды азайту үшін резеңкеленген тірек доңғалақшалар қолданылады. Бұл конвейерлер автокөлік өнеркəсібінде кеңінен қолданылады (мысалы, жеңіл автокөліктердің негізгі шанақтық бөліктерін жинау жəне дəнекерлеуде).
І 70
1 2
І
Рис. 6.7. Қадамдық-арқалық конвейер:
1
— көлденең арқалық;
2
— тірек доңғалақша;
3
— көтергіш үстел; І —ІV — бұйымның орын ауыстыруы үрдісіндегі кезекті қалыптар.
Көмекші көлік құралдары.
Көмекші көлік құралдарына бұйымды конвейерлер арасында тасымалдауға арналған құралдар жатады: көтергіш жəне бұрмалы үстелдер, аударғыштар, механикалық тұтқалар (автооператорлар), қайта тиегіштер, ылдилар, склиздер.
Көтергіш үстелдер немесе көтергіштер (6.8, а – сурет) бұйымды əртүрлі деңгейлерде орналасқан іргелес конвейерлер араларында тасымалдау үшін қолданылады. Көтеру
гидро немесе пневмоцилиндрмен жүзеге асырылады.
71
ылд илар ; б
— с клиздер
Бұрмалы үстелдер (6.8, б-сурет) бұйымды келтірілген бұрышқа (180° дейін) бұру үшін қолданылады. Бұл үшін бұрмалы үстелдер гидро, пневмо немесе электр жетектермен жабдықталады.
Аударғыштар, бұйымдарды 90 немес 180° аудару үшін қолданылады, құрылымы бойынша сақиналы немесе иінтіректі болуы мүмкін. Гидро немесе электржетекті аударғыштар бұйымды бекітуді талап етпейді.
Механикалық тұтқалар (автооператорлар) бұйымдарды конвейерлер арасында жеткізу үшін ғана емес, сонымен қатар конвейерлерді жүктеу жəне кері тиеу үшін, сондай-ақ бұйымдарды конвейерлерден жұмыс орындарына жəне кері жеткізу үшін де сəтті қолданылады.
Қайта тиегіштер тағайындалулары бойынша механикалық тұтқалармен ұқсас жəне дара рельс бойынша жылжудағы арбаға бекітілген көтеру механизімі бар ұстағыш құрылғы. Дара рельс қызмет көрсетілетін орындар арасында орналасады. Ұстау құрылғылары ретінде қайта тиегіштерде механикалық ұстаулар немесе электрмагниттер, көтеру жəне жылжыту механизмдері ретінде электртальдар қолданылады. Қайтатиегіштер автооператорлар тəрізді автоматтандырылған бола алады. Шағын бұйымдарды қысқа аймақтарда өз салмағы əсерімен тасымалдау үшін көмекші көлік құралдары қолданылады (6.9-сурет).
Ылдилар
жетексіз рольгангтардың иілмелі секцияларын білдіреді,
склиздер
– ылди жазықтықтар немесе науашық.
Жабдықтар және материалдар
І 72
Жұмысты орындау әдістемесі Техника қауіпсіздігі бойынша нұсқаулықты өткеннен кейін оқушылар тобы зауыттағы жəне оқу орнының оқытушылармен бірлестікте саяхат тəртібінде конвейер жұмысымен танысады. Кейін оқушылардың əрбір тобы (топта үш адамнан артық емес) бір жұмыс орнын зерттейді (оқытушы нұсқауы бойынша). Бақылаудың нəтижесінде оқушылар келесі мəліметтерді алулары қажет:
Есептің мазмұны
Бақылау сұрақтары
73
№ 7 зертханалық жұмыс ТИПТІК КОНСТРУКЦИЯЛАРДЫ ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ ЖИНАҚТАУҒА АРНАЛҒАН АВТОМАТТАНДЫРЫЛҒАН ЖЕЛІНІҢ ЖҰМЫСЫН ЗЕРТТЕУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ
Жұмыстың мақсаты
Дəнекерлеу өндірісінің ағымды механизацияландырылған немесе автоматтандырылған желілерінің жұмыстарын зерттеу.
Жұмысқа берілетін түсініктеме
Дəнекерлеу өндірісінің типтік желілерін талдау келесі қорытындыларды жасауға мүмкіндік береді.
75
крандардың аралық бөренелерін дайындауға арналған желілер болып табылады Дəнекерлік конструкция өндірісіне арналған, дəнекерлеу өндірісін механикаландыру жəне автоматтандырудың қағидатты бағыттарын сипаттайтын құрылғылар жіктемесі 7.1 кестеде келтірілген. Құрылғы тағайындалуы жəне орындалатын жұмыстардың жиынтықты механизациясы жəне автоматизациясы деңгейі бойынша жіктеледі. Жиынтықты механизация деңгейінің У
2
есебі үшін П жəне m коэффициенттерінің мəні құрылғы кластарының барынша типтік ұғымдары бойынша қабылданған.
І 76
7.1 кесте. Дәнекерлеу өндірісінің жиынтықты механизациясы және автоматизациясына арналған құрылғылар жіктемесі
Құрылғы класы
Атауы
Жалпы сипаттамасы жəне қолданылу аймағы
Өнімділік коэффициент П
Құрылғының жұмыстардың жалпы көлеміне қатысу үлесін сипаттайтын коэффициент т
Механикалан дыру деңгейінің сандық көрсеткіші У
2
Механикалық құрылғылар
І
Дəнекерлеуді механикаландыруға арналған механикалық құрылғылар (көмекші)
Көмекші операцияларды жəне жұмыс тəсілдерін қол жəне жартылай автоматты дəнекерлеуге арналған құрылғы: аударғыштар, манипуляторлар, доңғалақшалы стендтер. Әдетте жоғары класс құрылғылары қолданылатын жаппай өндірістен басқа кез келген дəнекерлеу өндірісінде қолданылады 1,5 0,2
7
1а
Көтеру- көліктік құрылғылар (жергілікті) Жалпы цехтық крандардың қатысуынсыз орындалатын көтеру-көліктік операцияларды механикаландыруға арналған құрылғылар. Кез келген дəнекерлеу өндірісінде қолданылады
2
0,2
10
ш
Механикаландырылға н дəнекерлеу құрылғылары Бұйымдарды дəнекерлеу үшін жинақтау, оларды орнату, бекіту жəне орнықтыру, кейде жиектеу бойынша жұмыстарды
механикаландыру жəне автоматтандыруға арналған
құрылғылар:
2,5 0,2
12
Құрылғы класы
Атауы
Жалпы сипаттамасы жəне қолданылу аймағы
Өнімділік коэффициент П
Құрылғының жұмыстардың жалпы көлеміне қатысу үлесін сипаттайтын
коэффициент
т
Механикалан дыру деңгейінің сандық көрсеткіші У
2
Жинақтау стендтері жəне жеке жинақтау механизмдері мен құралдары кез келген дəнекерлеу өндірісінде қолданылады
Дәнекерлеу құрылғылары
ІІ
Доғалық дəнекерлеуге арналған жартылай автоматтар жəне жанаспалы нүктелік дəнекерлеуге
арналған тасымалданбалы
кемпірауыздар
Дəнекерлеу операциялары бөлімдерін механикаландыруға арналған əмбебап дəнекерлеу құрылғысы. Дара жəне сериялық дəнекерлеу өндірісінде қолданылады. . 1,5 0,2
7
ІІІ
Әмбебап дəнекерлеу машиналары, білдектері жəне құрылғылары Барлық негізгі дəнекерлеу операцияларын жəне көмекші операциялар бөліктерін механикаландыруға арналған əмбебап дəнекерлеу машиналары жəне құрылғылары. Дара жəне ұсақсериялық дəнекерлеу өндірісінде қолданылады.
8
0,2
13
ІV
Арнайыландырылған
дəнекерлеу машиналары,
Күрделі конфигурациялы тігісті бір типті бұйымдар
мен тігістерді дəнекерлеуге арналған арнайыландырылған
4
0,25
19
VІ
7
.1 кесте жалғасы
C
білдектері жəне құрылғылары
Құрылғылар. Ірі сериялық өндірісте қолданылады
V
Арнайыландырылған дəнекерлеу білдек- автоматтары Негізгі жəне көмекші дəнекерлеу операцияларын, оның ішінде басқару операцияларын автоматтандыруға арналған арнайыландырылған білдектер жəне машиналар. Автоматтандырылған тізбекке құрыла алады. Ірі сериялық жəне жаппай өндірісте қолданылады.
6
0,3
25
Жинау-дәнекерлеу құрылғылары
VІ
Қарапайым типті жинау-дəнекерлеу білдектері, машиналары жəне құрылғылары
Жинақтау, дəнекерлеу жəне бірқатар көмекші операцияларды механикаландыруға арналған білдек, машина жəне құрылғылар. Ұсақ сериялық жəне сериялық өндірісте қолданылады. 3,5 0,4
29
VІІ
Жинау-дəнекерлеу білдек- автоматтар
Жинау-дəнекерлеу жəне көмекші операцияларды, оның ішінде басқару операцияларын автоматты айналыммен орындауға арнайыландырылған білдектер жəне машиналар. Автоматтық тізбектерге біріге алады. Ірі сериялық жəне жаппай өндірісте бір типтік бұйымдарды дайындауда қолданылады.
8
0,5
44
VІІІ
Механикаландырылға н
жинау-
Көп позициялық механикаландырылған тізбектер, оларда жинақтау жəне дəнекерлеу операцияларының барлық жинақтары ретті ағыммен
4
0,8
60
7
.1 кесте соңы
Құрылғы класы
Атауы
Жалпы сипаттамасы жəне қолданылу аймағы
Өнімділік коэффициент П
Құрылғының жұмыстардың жалпы көлеміне қатысу үлесін сипаттайтын коэффициент т
Механикалан дыру деңгейінің сандық көрсеткіші У
2
Дəнекерлеу желілері
Орындалады (көмекші операцияларды қосқанда). Сериялық өндірісте қолданылады
ІX
Автоматтық жинау- дəнекерлеу тізбектері
Жинау-дəнекерлеудің автоматтық өндірістік айналымы бар көп позициялық ағымды тізбектер жəне конвейерлер (көмекші операцияларды қосқанда). Автоматтық басқарылуға ие. Ірісериялық жəне жаппай өндірісте бір типтік бұйымдарды дайындауда қолданылады
12
0,9
83
жəне одан артық
Олар дəнекерленетін бұйымдардың түрлері жəне көрсеткіштеріне, оларды дайындау технологияларына жəне құрылғы конструкциясына тəуелді. Әр нақты жағдайда бұл коэффициенттер нақтыланулары қажет. Парақтардан тік тігістік құбырларды дайындауға арналған жиынтықты-механизирленген ағымды тізбек ( 7.1-сурет) бес аймақтардан құралады: парақты дайындау, пішінқалыптастыру, сыртқы тігістермен дəнекерлеу, ішкі тігістермен дəнекерлеу, бақылау жəне құбырларды өңдеу. Тізбекте диаметрлері 529... 820 мм жəне ұзындығы 12 м дейінгі 6.12 мм қалыңдықты табақтан құбырлар дайындалады. Аймақта дайындама табақтар табақтегістеу магниттарымен жеткеті доңғалақшалы конвейерге беріледі, ол арқылы табақтүзеу талқылағыштарына келіп түседі. Кейін табақ тігіс астарларына жүздерді шешумен жиектерді екі жақты сүргілеуге арналған жиек сүргілегіш білдекке беріледі. Сүргілеуде табақ қозғалтқыш біліктермен білдектің жылжымайтын кескілері бойымен жылжиды.
7.1-сурет. Табақтан тік тігістік құбырларды дайындауға арналған технологиялық сызба:
1
— табақты жинау;
2
— табақты беру;
3
— табақты түзету;
4
— табақ жиектерін сүргілеу;
5
— жиектерін қайыру;
6
— дайындамаларды алдын ала пішіндеу;
7
— дайындамаларды қорытынды пішіндеу;
8
— сыртқы тігіспен дәнекерлеу;
9
— ішкі тігіспен дәнекерлеу;
10
— кратерлік алаңдарды кесу және құбырларды дөңгелектеу;
11
— ішкі тігістің күшеюін фрезерлеу;
12
— тарату және гидросынау;
13
— құбырларды жинау
81
Осыдан кейін гильотналық қайшылармен табақтың екі жақтаулық жиектерін қияды. Табақ беткейінің жартысы (жоғары жəне төменгі бойлық жиектер бойымен 50...70 мм кеңдікті жолақтар) бытыралақтырумен тазалауға ұшырайды. Алдын ала пішін қалыптастыру (бойлық жиектерді қайыру) білікті машинада, соңғысы – гидравликалық пресстерде жүзеге асырылады. Осыдан соң құбыр жылжымалы доңғалақшалармен бірнеше қатар орналастырылған құбырдəнекерлеу білдектерінен құралатын сыртқы тігіспен дəнекерлеу аймағына беріледі. Сыртқы тігіспен жинау жəне дəнекерлеу біруақытта үздіксіз білікті машинада орындалады. Ол дəнекерлеу үрдісінде құбырды қысады, дəнекерленетін жиектерді бір- біріне тығыз қысады жəне дəнекерлеу жылдамдығымен құбырды жылжытады. Дəнекерлеу аппараты бұл кезде жылжымалы емес. Жиектерді тұтқылау дəнекерлеу алдында қажет болмайды. Мысты сырғымалы төсемде (тоспа) дəнекерлеу үшін А-688 үшдоғалы дəнекерлеу аппараты қолданылады. Флюстік аппаратура жұмыс үрдісінде дəнекерлеу алаңына флюсты жіберуді, оны ұстап тұруды жəне кейінгі жоюды, сондай-ақ газ жəне шаңды соруды қамтамасыз етеді. Электродты торап бойынша бағыттау үшін тізбек қадағалаушы жүйелермен жабдықталған. Ішкі тігіспен дəнекерлеу ұзын қарнақтарға бекітілген А-850 аппараттарымен орындалады. Дəнекерлеу үрдісінде құбыр доңғалақшалы тіректі арнайы арбада құбыр ішіндегі қарнақ бойымен жылжиды. Дəнекерлеуден кейін құбыр бастапқы қалпына келеді. Сыртқы жəне ішкі тігістер құбыр қабырғасының қалыңдығына тəуелді 100.200 м/сағ жылдамдықпен орындалады. Ішкі тігіспен дəнекерлеу жылдамдығы сыртқыға қарағанда азырақ болғандықтан, ішкі тігіспен дəнекерлеу үшін тізбектің берілген ырғағын қамтамасыз ететін бес құбырдəнекерлеу білдектері қолданылады. Дəнекерлеуден кейін құбыр өңдеу алаңына келіп түседі, бұл жерде оның ішкі беткейін флюс, қоқыс жəне қақ қалдықтарынан тазалайды. Кейін құбыр ультрадыбыстық бақылаудан өтеді де өндеу алаңына қайтарылады. Онда оны қарап тексереді, қажеттілік болса қашайды, қайнатып пісіреді жəне ақаулы дəнекерлік тігістерді қорғайды. Өңдеу алаңында сондай-ақ құбыр ұштарын плазмалық кесу жəне ішкі дəнекерлік тігістердің кесілген қапталдардан 300 мм дейінгі қашықтықта шығыңқыларды жою орындалады (арнайы фрезерлік білдектерде). Әрі қарай құбыр түзеу калибрлеу жəне гидравликалық сынаулар үшін пресс-кеңейткішке келіп түседі. Калибрленген құбыр бақылау алаңына тігістердің ұштық аймақтарының рентгендефектоскопиялау, құбыр қапталдарындағы жүздерді шешу жəне таңбалану үшін қайтарылады.
І 82
Құрастырылуы бойынша қарастырылған тізбек икемді байланысты тізбектерге жатқызылады, себебі жеке агрегаттар араларында жинақтауыш-қоймалар орналасқан. Агрегаттардың жартысы (табақ түзегіш біліктер, жиек жонушы білдек, бойлық жиектерді қайыруға арналған білікті машина, сыртқы дəнекерлеудің түтікдəнекерлеу білдектері) өңделінетін бұйымның үздіксіз қозғалысында жұмыс жасайды. Қалған агрегаттар – бұйымның қозғалмайтын қалпында. Осылайша, үздіксіздік белгісі бойынша тізбектер аралас болып табылады. Жартылай үздіксіз, жартылай үздікті технологиялық үрдіспен. Кеңістіктік орналасуы бойынша құрылғы кезекті-қатарлы тізбектерге жатқызылады. Желі механикаландырылуы жəне автоматтандырылуының жоғары деңгейімен сипатталады. Олар технологиялық үрдіс операциясының барлық жиынтығын – дайындаманы тізбекке беруден дайын бұйымды өңдеуге дейінгі қамтиды. Желінің диаметрлері 820 мм құбырлар өндірісіндегі жылдық өнімділігі – жылына 800 мың т. дейін.
Жолақтан шиыршық тігісті құбырларды әзірлеуге арналған ағымды тізбек 7.2-суретінде көрсетілген. Тізбек қалыңдығы 12 мм дейінгі жолақтан диаметрі 1 020 мм құбырларды дайындауға арналған. Бүкіл тізбекті шартты түрде жолақты дайындау алаңы жəне пішіндік- дəнекерлеу орнағына ажыратуға болады. Жолақты дайындауға арналған барлық құрылғылар іргетатарда стационарлы орнатылған, ал пішіндік-дəнекерлеуші орнақ айналдырмалы көпірде орнатылған. Салмағы 10 т дейінгі, сыртқы диаметрі 1 650 мм болат орамдар түзеуге арналған машинаға тарқатушы доңғалақтарымен берілетін бағытталатын машинада тарқатылады. Тігістелген жолақ гильотиндық қайшыларға келіп түседі, мұнда алдыңғы жолақтың артқы ұшы жəне кейінгісінің алдыңғы ұшы кесіледі. Бұл ұштар дəнекерлеу машинасында флюс қабаты астында біржақты тігіспен мысты цилиндрлік төсемде дəнекерлеудің электрдоғалық тəсілімен дəнекерленеді. Дəнекерленетін ұштарды үйлестіру дəнекерлеу машинасының екі жағынан орналасқан тік бағыттауыш доңғалақтармен қамтамасыз етіледі. Дəнекерлеуде ұштар гидроцилиндрлі көлденең арқалықтармен қысылады; мысты тоспа торапқа пневможетекті сынапты бастырықпен жымқырылады. Дəнекерлеу машинасынан кейін тізбекте жолақты жылжытуға арналған жеткізуші доңғалақшалар орнатылған. Дəнекерлеу жылдамдығы 60 м/сағ құрайды. Дəнекерлеу технологиялық жоспарлаусыз орындалады, себебі тігістің ақаулы бастапқы алаңы жолақ жиегіне шығарылады, ол əрі қарай дөңгелекті қайшылармен кесіледі.
83
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
1
— тарқатқыш;
2
— түзету машинасы;
3
— гильотиндық қайшылар;
4
— дәнекерлеу машинасы;
5
— жеткізуші доңғалақшалар;
6
— ілмекқалыптастырғыш;
7
— жиек ұсатқышты дөңгелек қайшылар;
8
— жеткізуші машина;
9, 11
— ішкі және сыртқы дәнекерлеу ұштары;
10
— пішіндеу машинасы;
12
— «ұшатын» кеспелі білдек;
13
— айналма көпір
Дəнекерленген жолақ келіп түсетін ілмек түзушіде қалыптасатын ұзындығы 20 мм дейінгі өтемдеуші ілмектің болуы пішін түзу жəне дəнекерлеудің үзіліссіздігін қамтамасыз етеді. Ілмек түзуші доға бойынша орналасқан кіру жəне шығысында бағыттауыш доңғалақшалары бар тереңдігі 36 м шұңқыр, осының есебінен жолақ икемді деформациялар шегінде біртегіс қайырылу алады. Ілмек түзушіге дейін орналасқан механизмдерді тоқтатқанда (ұштарды кесу жəне дəнекерлеуде), одан кейін орналасқан механизмдер жұмыстарын жалғастырады жəне ілмек қысқарады. Ұштарды кесу жəне дəнекерлеуден кейін тоқтатылған жеткізуші механизмдер қайта іске қосылады жəне жолақ ілмек түзушіге дейін үзілген қозғалысын ілмектүзушіге дейінгі жылдамдықтан артық жылдамдықпен жалғастырады. Ілмек мөлшері біртіндеп ең жоғары көлеміне жете отырып артады. Осыдан соң ілмектүзушіге дейінгі жолақ қозғалысының жылдамдығы ілмектүзушіден кейінгі қозғалыс жылдамдығына дейін автоматты баяулайды, яғни шиыршық тігіспен дəнекерлеу жылдамдығына тең болады. Ілмектүзуші шұңқырында ілмек мөлшерлерін бақылаушы жəне жеткізуші доңғалақшалар жылдамдығын реттеуші фотореле орнатылған. Қазіргі уақытта ұштарды кесу жəне табақты дəнекерлеу қозғалмалы («ұшатын») машиналармен жүзеге асырылатын желілер жұмыс жасайды.
84
Бұл кезде ілмектүзушіні қолдану қажеттілігі жоқ.
Жүк автокөліктерінің кабинасын əзірлеуге арналған жиынтықты- механизирленген ағымды тізбек
екі қатар жинақтау тармақтарынан және бір дәнекерлеу тармағынан құралады. Жүк автокөлігінің кабинасы жұқатабақты болаттан дайындалған күрделі кеңістіктік конструкция. Жинақтау механизациясын қамтамасыз ету үшін кабина негізгі жеті дəнекерлеу түйіндеріне бөлшектелген: кабинаның алдыңғы бөлігі, еден, бүйірліктерінің қаңқасы (оң жəне сол), артқы бөлігінің қаңқасы, артқы бөлігінің панелі, төбесі. Әрбір жинақтау тармағы екіпозициялық көпэлектродты дəнекерлеу машинасынан жəне төрт кезекті орналасқан өзара арба – қадамдық конвейермен байланысқан дəнекерлеу кондукторларынан құралады. Жинақтау кондукторлары кабинаның геометриялық мөлшерлерінің нақтылығын жəне тұрақтылығын қамтамасыз ететін қуатты пневматикалық қысушы құрылғылармен жабдықталған. Барлық жұмыс орындары аралықтарында аралық позициялар орналасады. Бірінші жинау жəне дəнекерлеу тармақтары арасында екінші жинақтау тармағымен көлденең конвейер арқылы байланысты жүктеу жұмыс орны орналасады. Тізбектің дəнекерлік тармағы кезекті орналасқан жəне өзара арба- қадамдық конвейермен байланысқан төрт көпэлектродтық көптрансформаторлық машиналардан құралады. Тізбек келесідей жұмыс жасайды. Кабина едені аспалы итергіш конвейермен еденді жинау жəне дəнекерлеу желісінен көпэлектродтық дəнекерлеу машинасына жіберіледі. Осы жерге басқа аспалы іиергіш конвейермен кабинаның алдыңғы бөлігі беріледі. Дəнекерлік түйіндердің екеуі де екі жұмысшымен аспалы конвейердан шешіліп алынады да машинаның сəйкес құрылғыларына қойылады, бұл жерде технологиялық саңылаулар бойынша, олардың өзара дұрыс орналасуларын қамтамасыз ететіндей, бекітіледі. Машинада 50 нүкте дəнекерленеді. Дəнекерлеуден соң кабина едені жəне алдыңғы бөлігі арба-қадамдық конвейермен жинақтау кондукторларының біріне беріледі. Ол жерде олардың бүйірліктерінің екі қаңқасымен де жинақталынуы орындалады. Кейін құрылым келесі жұмыс орындарына беріледі, онда тұтқыштарда үш қалған дəнекерлік түйіндері бекітіледі: артқы бөлігі қаңқасы, артқы бөлігі жəне төбесінің панелі – əрқайсысы жеке кондукторда. Әр жұмыс орнында көтеретін үстел болады, ол жоғары жүргенде кондукторға келіп түсетін бұйым конвейерден шешіледі де жұмыс алаңына беріледі. Көтергіш үстелдердің жұмыс беткейлерінде
85
кабинаны еденнің технологиялық саңылаулары бойынша орнатуға арналған конустық бекіткіштері болады, олар тұрақты базалар бойынша барлық жұмыс орындарында дəл бекітуді қамтамасыз етеді. Екі жинақтау тармақтарында да жиналған кабиналар кезекпен көпэлектродтық машиналарға келіп түседі: бір тармақтан – тікелей, екінші тармақтан – көлденең конвейер арқылы. Онда əр кабина 274 нүктелермен дəнекерленеді. Дəнекерлеуден кейін дайын кабина оператормен тізбектен шешіліп алынады жəне грунттау жəне бояу үшін өңдеу конвейеріне орнатылады. Көпэлектродтық машина порталдық тұғыр, конустық бекіткішті көтергіш үстел жəне траверстарға шарнирлі бекітілген бірнеше дəнекерлеу қысқаштарынан құралады. Қысқыштар – өздіктерінен орнатылынатын, гидрожетекті электродты. Қысқыштардың шектеулік тіреулері олардың дəнекерленетін бөлшектер жиектеріне қатысты дұрыс орнатылуларын қамтамасыз етеді. Қысқышты траверстар бұйымға гидроцилиндрлармен жеткізіледі. Траверстарда азгабариттік дəнекерлік трансформаторлар орнатылған, олар бірнеше топтармен əрекетке түседі. Оларды іске қосудың келтірілген кезектілігі басқарудың электрондық сызбасымен қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар электродтардың бұзылуларын жəне бұйымның зақымдалуының алдын алу үшін қажетті блоктаулар орындалынады (траверстар қозғалыстары тек жазылған электродтар кезінде ғана мүмкін). Тұғырдың жоғарғы бөлігінде басқарудың электршкафтары, гидрожетек станциялары жəне басқа да көмекші құрылғылар орналастырылған. Тізбектің дəнекерлік тармағы оператор қатысынсыз жұмыс жасайды жəне құрылғының қатар-кезекті орналасуы, қатаң байланысы, үздікті технологиялық үрдісі, өтпелі көлігі бар автоматты желі ретінде қарастырылады. Тізбектің жетіспеушілігі жинақтау стендтарында жұмысшылар болуларының қажеттілігінде (кабинаның дəнекерлік түйіндерін жүктеу жəне тұтқыштарды орнату үшін). Қазіргі уақытта осындай бұйымдарды жинақтау операцияларында роботтарды қолдану сызбалары құрастырылуда. Жылыту жүйесінің радиаторларын дайындауға арналған жиынтықты-автоматтандырылған ағынды тізбек (7.3-сурет) – дəнекерлеу өндірісіндегі барынша жетілдірілгендерінің бірі. Ол бүкіл технологиялық операциялар жəне басқару жəне қызмет көрсетулердің екі оператор-реттеушілермен толық автоматтандырылуымен сипатталады. Тізбекте жинау жəне дəнекерлеу операцияларынан басқа дайындау жəне өңдеу операциялары орындалады. Технологиялық үрдіс – операциялардың, соның ішінде дайындаушыларында, барлықтарында да үздіксіз.
І 86
1
ш
р нр gі й
ййй й
o t rad
жалғастықтарды ерітіп жапсыруға арналған жанаспалы машина;
4
— арналар арасындағы қосылыстарды нүктелік дәнекерлеуге арналған жанаспалы машина;
5
— бойлық тігістермен дәнекерлеуге арналған жанаспалы машина;
6
— көлденең
тігістермен дәнекерлеуге арналған «ұшатын» жанаспалы машина;
7
— бойлық жиектерді кесуга арналған «ұшатын» гильотиндық
қайшылар Қалыңдығы 1,5 мм жəне ені 600...650 мм жұқатақталы орамды болаттан қатпаршақты екі қалыпталған тақталарынан құралатын, дəнекерлеуден соң ыстық су үшін зигзаг тəрізді арна түзетін панельдік типті радиаторлар дайындалынады. Радиаторлар ұзындығы 545.1 190 мм құрайды. Панельдердің біріне екі тұтастыратын жалғастықтар дəнекерленеді. Тізбектің басында орамдарға арналған жинақтауыш бар. Бұйым қозғалысы тізбектің жұмыс орындары арасында орналасқан жетекті тартушы біліктермен жүзеге асырылады. Тізбек соңында бойлық жиектерді қиюға арналған гильотиндық қайшылар жəне гидравликалық сынауларға арналған пресс орнатылған. Тізбек келесідей қызмет жасайды. Болатты жолақтың екі орамы цех кранымен жинақтауышқа жүктеледі, ол жерден тарқатқышқа 1 біртіндеп беріледі. Тарқатқыштан шығарылатын жолақтар екіқабаттық пішіндеу машинасына 2 келіп түседі, мұнда пішінтүзу (қатпарларды қысу) орындалады. Бұл операция, барлық кейінгі технологиялық операциялар тəрізді (панельдерді қиюдан жолаққа дейін), жолақтардың үздіксіз қозғалыстарында жүзеге асырылады. Синхронды айналудағы білік-қалыптардың екі жұптарының цилиндрлік беткейлеріне (əр жолаққа жұптан) сəйкес шығыңқылар жəне тереңдіктер тəн. Пішінтүзуден кейін жоғары жолақ жанаспалы машинаға 3 келіп түседі. Кезекті панельдің шығыңқысы тақағанда соңғы ажыратқыш арнайы қысатын құрылғыны əрекетке əкеледі, жəне жолаққа ілінген машина 3 онымен бірге жылжиды. Ол келесі операцияларды орындайды: екі жалғастықты жолаққа жіберу, жалғастықты жолақпен жанаспалы тоғыспалы дəнекерлеу, дəнекерленген жалғастықтардың ішкі саңылаулары бойынша жолаққа саңылаулар салу, саңылауларды шырайналдыру.
87
Бұл технология жолақ жəне жалғастықтағы саңылаулардың толық сəйкестіліктерін қамтамасыз етеді. Барлық операцияларды орындағаннан соң машина 3 жолақтан ажырайды да арнайы механизммен бастапқы қалпына келтіріледі. Кейін жолақтар жанаспалы машинаға 4 олардың арналар арасындағы нүктелік дəнекерленулері үшін келіп түседі. Әрі қарай олар жанаспалы тігістік машинаға 5 келеді, мұнда жолақ жиектері бойынша екі бойлық тігістермен дəнекерленеді. Дəнекерлеу айналуды қозғалыстағы жолақтардан алатын жанаспалы доңғалақшалардың екі бос жұптарымен орындалады. Бойлық тігістермен дəнекерлеуден кейін жолақтар көлденең тігістермен дəнекерлену үшін жанаспалы машинаға 6 келіп түседі. Дəнекерлеу бағыты жолақтар қозғалысы бағытымен сəйкес келмейді, сондықтан машина қозғалмалы болып құрастырылған. Кейін қозғалмалы гильотиндық қайшылармен дəнекерленген жолақтар жеке радиаторларға қиылады. Радиаторлар бойлық жиектерін қию үшін арнайы транспортермен гильотиндық қайшыларға 7 беріледі. Дайын радиаторлар көппозициялық престе гидравликалық сынауларға ұшырайды, кейін боялу үшін жіберіледі. Жолақ қозғалысының жылдамдығы 1,5-тен 2 м/мин шегінде реттеледі. Тізбектің жылдық өнімділігі – 500 мың радиаторлар. Жылыту жүйесі радиаторларын дайындауға арналған жұмыс қағидасы жұқатақталық орамды болаттан басқа да ұқсас бұйымдар өндірісіне арналған тізбектерде де қолданыла алады.
Автокөлік дөңгелектерін дайындауға арналған автоматтық ағынды тізбек жоғары сенімділігімен ерекшеленеді, ол аса күрделі жəне жауапты операция (дəнекерлеу) төрт қатар автоматтарда орындалатындығы жəне олардың бірінің мүмкін болатын қысқа уақыттық қатардан шығулары бүкіл тізбек жұмысын бұзбайтындығымен түсіндіріледі. Дөңгелек екі бөлшектерден құралады – қалыпталған дөңгелек жəне дəнекерлік шеңбер. Тізбекте дөңгелекті шеңбермен жинау, дөңгелекті шеңбермен дəнекерлеу (флюс қабаты астындағы электрдоғалық), дəнекерлік тігісті қоқыстан тазалау, ниппелдік саңылау салу, салынған саңылау жиектеріндегі қылауларды тазалау, дəнекерленген дөңгелекті визуальды бақылау, ақауларды түзеті, дайын дөңгелекті цехтың бас конвейерына жүктеу. Тізбекке келесі негізгі технологиялық құрылғылар кіреді: дөңгелекті шеңберге пресстеуге арналған пресс, флюс қабаты астындағы электрдоғалық дəнекердің төрт автоматтары, қоқысты тазалауға арналған автомат, ниппельдік саңылауды тесуга арналған пресс-автомат,
І 88
Қылаулардан тазартуға арналған автомат. Дөңгелекті жұмыс орындары аралықтарында тасымалдау əртүрлі типтік бірнеше конвейерлермен жүзеге асырылады: таспалық, иілмелі доңғалақшалы, аунақтық, доңғалақшалық, қарнақтық жəне қайтару (доңғалақшалық) конвейерлерімен. Тізбек келесіде жұмыс жасайды. Престе еңіс доңғалақшалы конвейер бойынша жинақталған дөңгелек жинақтауышқа келіп түседі. Әрі қарай дөңгелек екі пневмоцилиндрмен қозғалысқа келтірілетін жəне дөңгелекті дəнекерлеу автоматына жеткізетін негізгі (қарнақтық) конвейерге келіп түседі. Тізбек құрамында жинақтаушының болуы престі басқару автоматтандырылмаған болуына жəне дөңгелектердің негізгі конвейерге түсулерінің ырғақтылықтарын қамтамасыз ету қажеттеліктеріне негізделеді. Жинақтаушы жылдамдығы тізбектегі дөңгелектер қозғалысының орташа жылдамдығынан жоғары, осының арқасында оның бас бөлігінде жиналған дөңгелектердің қорлары бар. Негізгі конвейер құрылымы жүктелген доңғалақшалардың еркін айналдырылулары мүмкіндіктерін жəне конвейерді шамадан тыс жүктеуден сақтандыратын, бірақ оның біркелкі үздіксіз жүктелінуін қамтамасыз ететін, орында бұйымды тығындауды қамтамасыз етеді. Тізбекті шығару ырғағы – 15 с. Әрбір дөңгелекті дəнекерлеу дайындаумен бірге 1 мин уақыт алады. Осымен тізбекте төрт дəнекерлеу автоматтарын орнату түсіндіріледі. Дөңгелек конвейерден итергіштермен автоматқа жұптарымен беріледі – алдымен бірінші жəне үшіншіге, 30 с кейін – екінші жəне төртіншіге жəне т.б. автоматтардың сəйкес орналастырылулары жəне негізгі конвейер мен итергіштер жұмыстарының синхрондылығы барлық төрт дəнекерлеу автоматтарының тұрақты біркелкі жұмыстылықтарын жəне оларға негізгі конвейерге келіп түсетін барлық дөңгелектерді жеткізуді қамтамасыз етеді. Дөңгелектерді жылжыту көлемі əр қадамға (қадам мөлшері) 600 мм құрайды. Дəнекерлеу автоматтары бөлігі жұмысының тоқтауы немесе бұзылуы жағдайында негізгі конвейерде қалған дөңгелектер оның соңында қайтарымның доңғалақшалы конвейеріне автоматты түрде қайта жүктеледі, ол негізгі конвейерге ұқсас құрылған жəне жинақтауыш қызметін атқарады. Ол арқылы дəнекерленбеген дөңгелектер ағым басына келіп түседі, ол жерде жинақталу мөлшері бойынша баспақтаушымен негізгі конвейерге кері арнайы пневматикалық көтергіш көмегімен қайта жүктеледі. Негізгі конвейермен салыстырғанда қайтарымның доңғалақшалы конвейерінде дөңгелектер етпетінен емес, тік қалпында жылжиды. Итергішпен дəнекерлеу автоматына берілген дөңгелек дəнекерлеуден кейін оны келесі операцияға жолдайтын қарнақтық конвейерге келіп түседі.
89
Дəнекерлеу автоматына түспеген дөңгелек доңғалақшалы конвейер бойынша тізбектің негізгі конвейеріне беріледі. Қоқысты жинау үшін негізгінің астында орналасқан науалар жəне таспалық конвейер бар. Қайтарымның доңғалақшалы конвейері дəнекерленген дөңгелекті алдымен тігісті қоқыстан тазалау автоматына, кейін ниппельдік саңылау тесуге арналған автоматқа беріледі. Осының алдында дөңгелектер арнайы механизммен дұрыс бағдарланады, себебі ниппельдік саңылау дөңгелек дискісіндегі қолға арналған саңылауларға белгілі бір қатынас бойынша орналасуы қажет. Саңылау тескеннен кейін дөңгелек осы конвейермен қылаулардан тазалау автоматына, кейін жұмыс орнына бақылау үшін беріледі. Бақылауды жеңілдететін айналма дискілі арнайы көтергіш бар, визуальды бақылаудан кейін жарамды дөңгелектер көлденең рольганг бойынша қайтарымның доңғалақшалы конвейерына, ал ақаулы дөңгелектер – қол доғалық дəнекерді түзету үшін жұмыс орнына беріледі. Түзетілген дөңгелек дайын дөңгелектерді тізбектің негізгі конвейеріне жеткізетін төрт өздігінен жұмыс жасайтын қатар тармақтардан құралады. Дөңгелектер негізгі конвейер ілмектеріне оның əр тармақтарының орыңдарында орнатылған төрт пневмокөтергіштер көмегімен ілінеді. Қарнақты конвейерлер жəне итергіштерді басқару орталықтандырылып электрлік басқару аппаратымен жүзеге асырылады. Барлық автоматтар жолдық бақылау қағидаты бойынша басқарылады, сонымен қатар конвейерде орнатылған автоматтар олармен бірыңғай ырғақта жұмыс жасайды. Дайын дөңгелектер көтергіштері жұмысшымен басқыш көмегімен басқарылады. Доңғалақшалы конвейерлер барлық уақыт ағымында тізбек жұмысына үздіксіз қосулы. Дəнекерлеу автоматы пневмоогидрожетекті көтергіш, үйкелістік тегерікті айналдырғыш, флюсты жіберуге жəне жинауға арналған дəнекерлік ұштық жəне автоматтан құралады. Автоматқа келіп түскен дөңгелек бастапқы қалпынан көтергіштің жұмыс қалпына көтеріледі. Осымен қатар айналдырғыштың электрқозғалтқышы автоматты түрде іске қосылады жəне үйкелістік тегерікке бастырылған дөңгелек айнала бастайды. Дəл осы уақытта флюсты жеткізу басталады, жəне де бірқатар уақыттан кейін дəнекерлеу ұштығы іске қосылады. Дөңгелек айналымының бүкіл барысында дəнекерлеу орындалады, кейін жол релесі сымның жеткізу жетегін кері жаққа қосады жəне дəнекерлік доға ажырайды. Бұл кезде флюсты жіберу тоқтатылады, ал оның сорылуы дөңгелек айналыста болуында біршама уақыт жалғаса береді. Кейін дөңгелек бастапқы қалпына түсіріледі.
І 90
Тізбекте бір ауысымда сегіз адам жұмыс атқарады: үш реттеуші, көмекші жұмысшы (дəнекерлеу сымы жəне флюс болуын қадағалаушы), бақылаушы, ақауларды түзететін жұмысшы, баспақтаушы, дайын дөңгелектерді тиеуші жұмысшы.
Жабдықтар және материалдар
Жұмысты орындау әдістемесі Қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқаулықты өткеннен кейін оқушылар тобы зауыттағы жəне оқу орнындағы жетекшілерімен бірге толық құрамда саяхат тəртібінде тізбек жұмысымен танысады. Кейін оқушылардың əр тобы (топта үш адамнан артық емес) бір жұмыс орнын зерттейді (оқытушы нұсқауы бойынша). Бақылау нəтижесінде оқушылар келесі мəліметтерді алулары қажет:
Есептің мазмұны
91 І
Бақылау сұрақтары
№ 8 зертханалық жұмыс ҚОРҒАНЫШ ГАЗ ОРТАСЫНДА ЭЛЕКТРДОҒАЛЫҚ ДӘНЕКЕРЛЕУГЕ АРНАЛҒАН ӨНЕРКӘСІПТІК РОБОТ ҚОНДЫРҒЫСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚЫЗМЕТ ҚАҒИДАЛАРЫМЕН ТАНЫСУ
Жұмыстың мақсаты
Қорғаныш газ ортасында электрдоғалық дəнекерлеуге арналған
өнеркəсіптік робот қондырғысын жəне оның қызмет қағидаларын зерттеу.
Жұмысқа берілетін түсініктеме
Роботтар деп бағдарламалық басқарылатын манипуляторларды атайды. Олар қол операцияларының автоматтандырылуының басты белгісі болып табылады жəне адамды өндіріс жəне технологиялық жабдықтар нысандарын жылжытумен байланысты қозғалыстық жəне басқарушылық қызметтерден босатады.
Қатты жəне икемді бағдарландырылған өнеркəсіптік роботтарды ажыратады. Қатты бағдарландырылған роботтар, көпшілік жағдайларда ұзақ уақыт барысында салыстырмалы түрде қарапайым жəне тұрақты қайталанатын, өзгеріссіз, алдын ала белгіленген қозғалыстарды орындайды. Бұл роботтарға еркіндік деңгейінің аз саны тəн жəне салыстырмалы арзан. Икемді бағдарланған роботтар күрделі қозғалыстарды орындауға қабілетті, себебі еркіндік деңгейінің жəне басқару жүйесі жадының көлемінің көп саны тəн. Бұл роботтарды басқару бағдарламалары жылдам түзетіле алады. Бұл роботтар айтарлықтай қымбат.
93
Роботтық техникаларды қолданудың əлеуметтік əсерлеріне жатқызылады: адамды, оның денсаулығына салыстырмалы ықпал ететін, агрессивті орталардың, жоғары температура жəне басқа факторлардың ықпалымен байланысты үрдістерден алшақтату; адамды бірырғақты жəне шаршататын жұмыстардан, сондай-ақ ауыр жүктерді тасымалдау немесе үлкен қашықтықтарға жүрумен байланысты жұмыстардан босату; адамның өндіріс ырғағына тəуелсіздігі; апатты жағдайлардың алдын алу. Дəнекерлеу үшін өнеркəсіптік роботты қолдану мəнісі, субъективті элемент (адам) үрдістен шектетіледі жəне білікті дəнекерлеушінің қызметтері, дəнекерлеудің талап етілетін үрдісін жеткілікті нақтылықпен орындауға мүмкіндік беретін, бағдарландырылған элементарлық операциялар кезектілігімен алмастырылады. Сонымен қатар дəнекерлеуді тігістің кез келген конфигурациясында, оның геометриясын жəне дəнекерлеу үрдісінің шектеулерін есепке ала отырып, қамтамасыз ету қажет. Тасымалдау операцияларын орындауға қабілетті кез келген өнеркəсіптік робот дəнекерлеу үшін жарамды бола бермейді. Бұл жерде бір бұйымды екіншісіне қайта жөндеуді жылдам орындайтын жəне талап етілетін дəнекерлеу операцияларының кез келгенін орындай отырып дəнекерлеуді кез келген бағытта жүргізуге қабілетті арнайы мамандандырылған құрылым қажет. Роботтың мамандандырылуы оған дəнекерлеу үрдісінің технологиялық көрсеткіштерін басқару қызметін беруден ғана емес, сонымен қатар роботтың дəнекерлеуде оның негізгі қозғалыстарын атқару ерекшеліктерінің есебінен де құралады.
Дəнекерлеу өнеркəсіптік роботқа келесідей жалпы талаптар қойылады:
94
Дəнекерлеу роботы өзінің роботынан (немесе манипулятор) жəне басқару пультынан құралады. Роботта қозғалмалы қол жəне қармаулы топсалы тіреніші бар, онда орындаушы мүше бекітіледі: дəнекерлеу қысқыштары (жанаспалы нүктелік дəнекерлеуде) немесе дəнекерлеу жанарғы (доғалық дəнекерлеуде). Дəнекерлеу роботтарына еркіндіктің төрт-алты деңгейлері тəн (қозғалыстар). Дəнекерлеу роботтарының көпшілігіне еркіндіктің бес деңгейі тəн: қолдың үш қозғалыстары жəне тіреніштің екі қозғалыстары. Бұл қозғалыстарды құрамдастыру дəнекерлеу қысқыштарын немесе жанарғыны роботтың əрекет алаңы шегінде кез келген қалыпта орнатуға мүмкіндік береді. Қозғалыс түрлерінің жиынтығы (8.1-сурет) олардың бірдей сандарында əртүрлі болуы мүмкін жəне робот құрылымына тəуелді.
а, б
— қол немесе білектің екі қалпы;
1
— қолды созу;
— білек айналысы;
7
— қармауды айналдыру;
8
— қаңқаны көлденеңінен жылжыту;
9
— қаңқаны бойлық жылжыту;
10
— қармауды босату-қысу
95
Роботты қозғалысқа келтіруші ретінде көпшілік жағдайларда электргидравликалық жетектер қолданылады. Қазіргі уақытта дəнекерлеу роботтарының екі құрылымдық сызбасы кең таралым алды: үйекті координаттар жүйесінде қолды жылжытумен (Unіmate тип роботтары, АҚШ) жəне тік бұрышты координаттар жүйесінде қолды жылжытумен (Nachі типті, Жапония). Роботтарды басқару үшін, орындаушы мүшенің қозғалыстарын бірнеше (немесе барлығы) координаттар бойынша біруақытта қамтамасыз ететін, басқарудың позициялық (нүктеден нүктеге дейін), контурлық (бірқалыпты) немесе аралас жүйелері қолданылады. Робот жұмысы бағдарламасын жазу екі тəсілмен жүзеге асырылады: роботты оқыту барысында қолмен немесе пернелік бұйрықтық қондырғы көмегімен орындалынатын бірінші өткел уақытында; басқарудың сыртқы жүйесін қолданумен. Роботтардың көпшіліктері оқыту тəсілімен бағдарландырылады. Бағдарламалау үрдісі келесіден құралады, орындаушы мүше қолмен кезекті түрде талап етілетін қалыпқа орнатылады жəне де əрбір орнатудан кейін басқару үстелі батырмасын басумен сəйкес координаттар робот жадында бекітіледі. Жадына сондай-ақ дəнекерлеу жылдамдығы, аялдама ұзақтығы, жеделдету, баяулату жəне т.б. енгізіледі. Дəнекерлеу роботтары жеке қондырғы ретінде де немесе автоматтық тізбектер құрамында да қолданылады. Мысалы, автоматтық тізбекте жеңіл автокөліктердің шанақтарын жанаспалы нүктелік дəнекерлеу үшін Unіmate типтік 25 робот орнатылған. Бірқатар жағдайларда қызметтерді дəнекерлеу жанарғысын жылжыту механизмдері жəне дəнекерленетін бұйымдарды жылжытуға арналған манипуляторлар арасында бөлу мақсатты. Бұл қондырғылар бірлестікте бірыңғай бағдарлама бойынша жұмыс жасайды. Дəнекерлеу өнерəсібінде роботтар дəнекерленетін бұйымдарды орнату жəне шешуді орындайтын жəне арнайы дəнекерлеу машина- автоматтармен бірлестікте жұмыс жасайтын көлік құралдары ретінде де қолданыла алады. Сонымен қатар, роботтар дайындамалық жəне жинақтау операцияларында да тиімді жұмыс жасай алады. Қазіргі уақытта дəнекерлеу өндірісінде бекітілген қатаң бағдарлама бойынша жұмыс жасайтын бірінші ұрпақ роботтары қолданылады. Роботтардың екінші ұрпағы техникалық «көру қабілетіне» жəне
«түйсігіне» ие жəне қоршаған жағдайға өз бетінше бейімделетін болады. Электрдоғалық дəнекерлеуге арналған (топсалы-иінтіректік) өнеркəсіптік робот негізгі технологиялық операцияларды орындайды. Жанаспалы нүктелік дəнекерлеуден айырмашылығы,
І 96
робот дəнекерлеу қысқыштарын жылжытқанда, доғалық дəнекерлеуде оның қызметтері технологиялық үрдістің өзімен органикалық байланыста болады. Бұл мүлдем басқа тапсырма. Егер жанаспалы нүктелік дəнекерлеуде құралды дəнекерлеу нүктелеріне дейін жəне кейін жылжыта отырып жайғастыруды орындау жеткілікті болса, доғалық дəнекерлеуде қозғалыстар дəнекерлеудің бүкіл айналымында, дəнекерлік қосылыстың бүкіл ұзындығы бойынша тегіс жəне сапалы тігіс алу үшін, үздіксіз реттелініп отыруы қажет. Бұл үшін дəнекерлеу электродын жоғары нақтылықпен жəне тұрақты жылдамдықпен тоғысу тізбегінен эквидистантты жылжыта отырып оның басты қозғалыстарының тұрақтылығын қамтамасыз ету қажет. Ауыспалы кесінділі тігіспен дəнекерлеуде бұл жеткіліксіз. Электродтың тоғыс бойындағы қозғалыстары жылдамдықтарын жəне дəнекерлеу тəртібі көрсеткіштерін (дəнекерлеу тогы, доға кернеуі, газ ағыны) технология талаптарына сəйкес реттеу қажет. Білікті дəнекерлеуші, тігісті сала отырып қозғалыстардың күрделі жиынтығын орындайды: электродты тоғысу бойымен ауыспалы жылдамдықта ілгерілемелі ғана емес, қайтымды-ілгерілемелі де бағыттайды (бұл кезде электрод соңы кеңістікте күрделі траектория бойынша қозғалады, себебі электродтың біліктік жылжуы көлденең жəне айналмалы қозғалыстармен сүйемелденеді); элекродты дəнекерлеу тізбегі бойымен алып жүреді; кезеңді түрде доғаны ваннаның ұштық бөлігіне қайтарады, осылайша оның құрылымын ғана емес, сондай-ақ металл, қоқыс жəне газ араларындағы металлургиялық үрдістер барысын басқарады. Сонымен қатар, дəнекерлеуші дəнекерлік тігістің талап етілетін мөлшерлерінің тұрақтылығын ұстап тұру үшін өз əрекеттерінің нəтижелерін тікелей бақылайды. Дəнекерлеуші мүштікті тазалау, ваннадан металдың ағуын болдырмау, газды сорумен байланысты қосымша операцияларды да орындайды. Робот дəнекерлеу жанарғысын жанарғыны жылжыту траекториясы жəне жылдамдығын бақылаушы басқарудың контурлық жүйесінің қатаң бағдарламасына сəйкес жылжытады. Жанарғының жылжуының толық траекториясын жəне үздіксіз өзгеретін технологиялық көрсеткіштерді бағдарламалау робот жады көлемін арттыруды негіздейді. Сызықтық тігістермен дəнекерлеу, нүктелермен қатар бүгілме сызық бойынша дəнекерлеу (мысалы, қатаңдық элементтерін тақталық материалға дəнекерлеу) тəрізді тапсырмалардың шектелген шеңбері шегінде, кеңістіктегі əрбір шекаралық нүктелердің қалыптарын бекіту жеткілікті. Бұл жағдайда жылдамдық стабилизациясы блогымен толықтырылған позициялық басқару жүйесін қолдануға болады.
97
Басқару жүйесін таңдау – доғалық дəнекерлеу үшін өнеркəсіптік роботты құрастырудағы негізгі мақсат. Доғалық дəнекерлеуге арналған өнеркəсіптік роботқа түсірілетін динамикалық жүктеме жанаспалы дəнекерлеуге арналған роботпен салыстырғанда төмен. Бұл дəнекерлеу ұштығы салмағының аз болуымен жəне зор ток жіберуші кабельдердің болмауымен түсіндіріледі. Роботтың қозғалу тəртібі – бірқалыпты, 3...50 мм/с жылдамдықпен. Роботтың негізгі механизмі тік бұрыштық координаттар жүйесінде мақсатты атқарулар, себебі цилиндрлік немесе сфералық жүйелерді қолдану жылдамдықты басқарудың артық күрделілігімен байланысты. Электрдоғалық дəнекерлеуге арналған өнеркəсіптік роботтың техникалық сипаттамасы
Жұмыс кеңістігінің көлемі, м
3
............................................... 4... 6 Еркіндік деңгейлерінің саны ................................................ 5 немесе 6 Ең жоғары жүк көтергіштігі, кг............................................ 5... 8
Жайғастырылуының нақтылығы, мм .................................... ±0,5
Жадының көлемі (бекітілген позициялар саны) 5 000.10 000
Роботты дəнекерлеу қондырғысымен үйлестіру күрделі қиындықтар туындатпайды: дəнекерлік ұштық робот білектеріне бекітіледі; тоқ жіберу, газ жəне сым жіберу аспалы тізбектер жəне робот құрылымына орнатылған желілер бойынша жүзеге асырылады. Доғалық дəнекерлеуде қатаң бағдарламалы өнеркəсіптік робот, тоғысу желісінің кеңістіктік қалпының нақтылығы роботты жайғастыру нақтылығы тəртібінде болған жағдайда ғана тиімді. Өкінішке орай, бұл шартты тəжірибеде мұқият технологиялық дайындық арқылы ғана орындауға болады. Жиі тоғысу желісінің сызба бойынша берілгеннен кездейсоқ ауытқуы жайғастыру нақтылығына жол бермейді. Сондықтан электродтың қозғалысының ғана қатаң бағдарламасын ғана жүзеге асыру жеткіліксіз. Дəл осы көрініс технологиялық көрсеткіштерін бағдарламаландыруда да бақыланады, оларды детерминирленген заң бойынша ретке келтіру кездейсоқ ауытқуларға байланысты аз жетістікті болуы мүмкін. Бұл жағдайларда өңдеу объектісіндегі өзгерістерді ескеруге жəне жұмыс үрдісінде бағдарламаны түзетуге мүмкіндік беретін құралдарға ие адаптивті өнеркəсіптік робот қажет. Роботталған жұмыс орны құрамына кіреді: басқару шкафы жəне пульті, бағдарламалаушы қондырғысы бар топсалы-иінтіректі робот;
98
Дайындамаларды орнату жəне жылжытуға арналған шеткі қондырғы; тоқ көзі, сымды жіберу механизмі, қорғаныштық газ ортасында дəнекерлеуге арналған салқындатылмайтын немесе сумен салқындатылатын жанарғыдан құралатын дəнекерлік жабдық. Бағдарламалаушы қондырғы көмегімен жанарғыны нүктеден нүктеге жылжытады, ал нүктелер координаттары жайлы мəліметтерді басқару жүйесінің жадына бағдарламалаушы құрылғының сəйкес батырмаларын басу жолымен енгізеді. Әрбір қадам үшін нүктелер арасында жайғастыру немесе дəнекерлеудің өз жылдамдығын белгілейді, дəнекерлік қозғалыстар үшін дəнекерлеу тəртібі көрсеткіштерінің сəйкес қиыстыруларын таңдайды (ондай қиыстырулар бесеу). Белгілі бір орындарда қажетті жəне дəнекерлеу уақытында орындалатын, бөлшектерді шеткі қондырғымен жылжыту да бағдарламаландырылады. Әдетте енгізілген мəліметтерді түзетуге немесе алмастыруға болады. Дəнекерлеу роботтын тасымалдау қондырғысымен үйлестіру мүмкіндігі бар. Бұл жағдайда беткейінің алаңы үлкен бөлшектерді дəнекерлеу үшін (бұл бөлшектер əдетте кеме құрылысында, темір жол көлігінде, құрылыста қолданылады) роботталған дəнекерлеу порталы қолданылады. Портал көлденең балкалы екі бағандардан құралады. Әрбір бағана екі дөңгелекті арбада орнатылған. Арбалардың бірінде рельстік жол бойынша жоғары дəлдікті жетектер көмегімен жылжытуға арналған көлденең бағыттауыш доңғалақшалардың екі жұбы бар, олардың тісті тақтайлары рельсте бекітілген. Жылжыту нақтылығын өлшеу жүйесі дəнекерлеу жанарғысын дайындамаға жеткізуді қамтамасыз етеді. Дəнекерленудегі тоғысуға жақындауда жетектің жылдамдығын азайту дəнекерлік жанарғының жайғастырылу нақтылығына ±0,3 мм шегінде кепілдік береді. Көлденең бөренеде 180° қайырылған жəне бөрене бойымен жылжитын екі робот ілінген. Порталды жылжыту, портал жұмысын жəне роботтарды жайғастыру жəне келісімдеу ЭВМ командасы бойынша орындалады. Бағыттаушылар бойынша жылжуға қабілетті топсалы-иінтіректі роботтар жіңішке жəне ұзын бөлшектердің дəнекерленулері үшін қолданылады. Доғалық дəнекерлеуді орындайтын роботтардың көпшілігі белсенді газдар ортасында балқыған электродпен дəнекерлеу үшін қолданылады, ал роботтардың шамамен 20...30 % инерттік газдар ортасында балқыған электродпен дəнекерлеуге арналған аппараттармен жабдықталған. Өнеркəсіптік роботтардың тек шағын бөлігі ғана инерттік газдар ортасында вольфрамдық электродпен дəнекерлеуді жəне флюс қабаты астында дəнекерлеуді орындайды.
99
Контурлық басқарулы жеке жұмыстар плазмалық жəне газдық кесулер үшін қолданылады. Роботталған плазмалық кескі болашақта контурлық өңдеудің үнемді тəсілі болуы қажет. Осындай кескілерді автокөлік құрылысында сору арқылы алынған бөлшектер жиектерін кесу үшін, жəне құю жүйелерін алып тастау немесе құбырларда пішіндерін ою үшін қолдану мысалдары белгілі. Дəнекерлеу роботтарын енгізу мақсаттылығы жайлы сұрақты қарастыруда бөлшектер мөлшерлерін, дəнекерлік құрал үшін тоғысу түйіндерінің қол жетімділігін, дəнекерленетін партия көлемін, тігістер пішіндерін, дəнекерленетін өткелдер санын, сапаға қойылатын талаптардың технологиялық уақытты, дайындамаларды алдын ала өңдеу нақтылығын ескеру қажет. Роботтармен дəнекерлеуде балқыту аймағының беткейі қолдық дəнекерлеуге қарағанда аса бірқалыпты болады. Роботтармен орындалған дəнекерлік қосылыстар сапасының көрсеткіштері орташа алғанда қолмен орындалған қосылыстардан жоғары. Роботтарды қолдануда жұқа тақталардан дайындалған бөлшектер үшін ең жоғарғы өндірістік босатылулар ±0,5 мм құрайды. Қалың тақталарды бұрыштық тігістермен дəнекерлеуде мөлшерлердің үлкен ауытқуларына жол беріледі, себебі кейде олар жанарғының ауытқуларымен толтырылады. Роботпен дəнекерлеуде дəнекерлік тоқты қолдық дəнекерлеумен салыстырғанда осындай диаметрлі сыммен арттыруға (50 % дейін) болады. Тігістің жеке аймақтарында тоқ мəнін бағдарламалаудың арқасында дəнекерлеуді əртүрлі тоқтарда орындауға болады. Жайғастырушы қондырғы көмегімен дайындаманы роботтың алдында жұмыс (көлденең) қалпында орнатады. Бұл басқа кеңістіктік қалыптарда қолайсыз жəне өнімсіз дəнекерлеуді жоққа шығарады. Көмірқышқылды газ ортасында балқымалы электродпен қолдық доғалық дəнекерлеудің орташа жылдамдығы 15... 18 м/сағ (роботтармен дəнекерлеуде оны екі еселендіруге болады), жұқа тақталарды дəнекерлеу — 36.72 м/сағ, қалыңдығы 4 мм тақталарды бұрыштық тігістермен дəнекерлеу — 24.30 м/сағ құрайды. Дəнекерлеу жылдамдығын арттыру дайындамаға жылулықты жіберуді төмендетеді, бұл дайындаманың шалыстануын азайтуға жəне түзету көлемін қысқартуға ықпал етеді. Бұл хром никельдік болаттарды дəнекерлеуде аса байқалады. Роботтың жылдам қозғалуының арқасында жайғастыруда іске қосудың ұзақтылығы айтарлықтай өседі: робот дəнекерлеуді балқымалы электродпен көмір қышқылды газ ортасында орындауында
І 100
ол əдетте 60...80%, ал қолдық доғалық дəнекерлеу үшін — 20.40%
құрайды.
Дəнекерлеу жанарғысының біркелкі қозғалысында тігістің тұрақты сапасы бөлшектердің келесі өңделуінің қиындылығын қысқартады, ал тегістеудің қажеттілігі болмайды. Дəнекерлеудің оңтайлы тəртібін таңдау жəне тоқтың бағдарламамен берілген мəнге сəйкестілігі металдың шашырандылардың түзілуін минимумға дейін жоғалтуын төмендетеді. Дəнекерлеу роботын енгізудің мақсаттылығы үлкен мөлшерде оның қызметтерін бағдарламаландыру мүмкіндігіне байланысты. Роботтың үлкен кинематикалық икемділігі бағдарламаландыруды жеңілдетеді, оның жеңбек сыйымдылығын төмендетеді жəне пайдалану коэффициентін жоғарылатады. Роботтардың оқыту қағидаты бойынша жұмыс жасауында – бағдарламалауды қайта жаңғырту жалықтырады жəне жиі үлкен уақыт шығындарын талап етеді. Бағдарламалауды басқарудың қосымша құралдарын қолдану есебінен жеңілдету мүмкіндігі бар. Басқару жүйесі қамтамасыз етуге міндетті: бағдарлама тек өндірілуде болатын тексеру тəртібіндегі жұмысты (жартылай немесе толық); бағдарламалық операциялардың жарықтық индикациясын; бағдарламаның нүктелер координаттарын жəне қадамдарын түзету; нүкте координаттарын енгізу жəне жою; роботты қолдық бағдарламалаушы қондырғы көмегімен қадамдық жылжыту; қозғалыс жылдамдықтары жайлы мəліметтерді енгізу; дəнекерлеу тəртібі көрсеткіштері мəндерін енгізу жəне сақтау; уақыт релесі қызметтері, сыртқы белгілерді енгізу-шығару жəне бағдарламаны тармақтау; жұмыстағы ақаулар жəне апатты жағдайлар жайлы сигналдауды; операцияларды уақытымен бағдарламалау, оларды қайталау немесе өзгерту командасын беруге. Дəнекерлеудің доғалы тігістермен тұрақты сапасын қамтамасыз етуде роботты контурлық басқару жəне дəнекерлік сымды тоғысуға сенсорлық реттек маңызды рөл атқарады. Сенсор доғаның электрлік көрсеткіштерін өлшейді жəне оларды түзетушілік сигналдар ретінде дəнекерленетін бөлшектер тоғысуларын іздестіру жəне дəнекерлік жанарғы қозғалысы траекториясын тұрақты түзету үшін шығарады. Сымның ауытқу сенсорының қызмет етуінің шарттары ең аз дəнекерлік тоқ 120 А жəне сымның ауытқу амплитудасы ±1 мм шегінде болуы болып табылады. Сенсор түйісті тігістермен жиектерді V-тəрізді бөлумен дəнекерлеуде жəне бұрыштық тігістермен дəнекерлеуде қолданылады. Егер де дəнекерленетін дайындамалар жиектері тік болса, робот дəнекерлеуді өшірілген сенсорымен орындайды.
101
Жабдықтар және материалдар
Жұмысты орындау әдістемесі
Техника қауіпсіздігі бойынша нұсқаулықты өткеннен кейін оқушылар топтары зауыттық жəне оқу орны жетекшілерімен толық құрамда саяхат тəртібінде жұмыспен жəне қорғаныштық газ ортасында электрдоғалық дəнекерлеуге арналған қондырғымен танысады. Кейін оқушылар дəнекерлеу роботының жұмысын бақылайды.
Бақылау нəтижесінде олар келесі мəліметтерді алулары қажет:
Есептің мазмұны
Бақылау сұрақтары
№ 9 зертханалық жұмыс ЖАНАСПАЛЫ НҮКТЕЛІК ДӘНЕКЕРЛЕУГЕ АРНАЛҒАН ӨНЕРКӘСІПТІК РОБОТТЫҢ ҚОНДЫРҒЫСЫМЕН ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚЫЗМЕТ ҚАҒИДАЛАРЫМЕН ТАНЫСУ
Жұмыстың мақсаты
Жанаспалы нүктелік дəнекерлеуге арналған өнеркəсіптік роботтың қондырғысын жəне оның жұмыс қағидаларын зерттеу.
Жұмысқа берілетін түсініктеме
Жанаспалы нүктелік дəнекерлеуге арналған робот қосымша операцияларды орындайды. Жанаспалы нүктелік дəнекерлеу əдісін өнеркəсіптік робот көмегімен автоматтандыру күрделі кешенді тапсырма. Жанаспалы нүктелік дəнекерлеу айналымы үрдістердің екі тобына ажыратылады: электродтарды қысу уақытында орындалатын дəнекерлеу, жəне ққысқыштарды немесе өңдеу объектілерін тасымалдауға негізделген қосымша операциялар. Жанаспалы нүктелік дəнекерлеуде роботты қолданудың үш нұсқасын ажыратуға болады:
103
Бірінші нұсқасы жеткілікті қарапайым жəне əдеттегі типті позициялық тасымалдаушы роботты қолдануды талап етеді. Екінші жəне үшінші нұсқалары роботпен білікті дəнекерлеушіні алмастыруға мүмкіндік береді. Соңғы нұсқада толығырақ тоқталамыз. Жанаспалы нүктелік дəнекерлеуді жүргізетін роботтың маңызы дəнекерлік қысқыштарды тасымалдау жəне оларды белгіленген кеңістіктік нүктелерде электродтарды сəйкес жайғастыруларда орналастыруға негізделеді. Қысқыштарды жылжытуды басқару позициялық жүйе бойынша – нүктеден нүктеге, жүзеге асырылады. Көпшілік жағдайларда жұмыс дəнекерлеудің бүкіл айналымы барысында қозғалмайтын стационарлық нысандарда орындалады. Алайда білегі қармауыш орнына дəнекерлік қысқыштармен жабдықталған əмбебап позициялық роботты қолдану оңтайлы шешім болып табылмайды. Мақсат құрылымында дəнекерлеу технологиясының талаптары ескерілген мамандандырылған жоғары жылдамдықты роботты құру болып табылады. Жанаспалы нүктелік дəнекерлеуді орындаушы робот кернеулі тəртіпте жұмыс атқарады. Нүктенің жанаспалы дəнекерленуі секунд үлестерімен өлшенетін айтарлықтай жылдам операция. Бұл, кезекті позицияға шығар алдында дəнекерлік қысқыштар дірілдерінің пайда болуына алып келетін, жылжудың жоғары жылдамдығын талап етеді. Дірілдер механизмнің тозуын арттырады жəне жайғастыру қателігінің динамикалық құраушысын негіздейді. Сондықтан дəнекерлеу жылдамдығын арттыру үшін дірілді азайту бойынша арнайы шараларды қабылдау қажет. Жанаспалы нүктелік дəнекерлеуге арналған өнеркəсіптік роботтың техникалық сипаттамасы
Жұмыс кеңістігінің көлемі, м
3
................................................... 6... 10 Еркіндік деңгейлерінің саны ..................................................... 5 немесе 6
Нақты жүк көтергіштік, кг 15.30 Жайғастырылу нақтылығы, мм .................................................. ±1
Есте сақталынатын нүктелер саны 200.1 000 Соңғы көрсеткіш бір айналымда дəнекерлік робот 20.100 дəнекерлік нүктелерді орындайтындығы есебінен қабылданған. Алайда ол туынды кезектілікте түсетін бірнеше əртүрлі бөлшектерді кезекпен дəнекерлеу мүмкіндігіне ие. Бұл үшін оқыту барысында роботтың есте сақтаушы қондырғысына бағдарлама астының сəйкес сандары енгізіледі,
104
ал бекітуші қондырғы роботты тақап қалған бөлшек жайлы хабардар ететін арнайы тетіктермен жабдықталады. Осыған сəйкес дəнекерлеу бағдарламасы да өзгереді. Ерекше назарға роботты басқару жүйесінің ақауға тұрақтылығы ие, себебі оның жұмысы қысқыштардың дəнекерлік тоқтарының коммутациясынан туындаған күшті импульстік ақаулар жағдайларында жүзеге асады (бірнеше мың ампер).
Роботты жабдықтаудың бірнеше мүмкін нұсқалары бар.
Нұсқалардың бірінде стандарттық дəнекерлеу қондырғысы қолданылады; дəнекерлік қысқыштар робот білегіне орнатылады, дəнекерлік трансформатор дəнекердің жұмыс алаңына орналасады, дəнекерлеу үрдісінің технологиялық көрсеткіштерін дəстүрлі автоматтық аппаратура басқарады. Әрекеттерді уақытта синхрондау үшін роботтың сыртқы байланыстарының қысқыштарды жəне дайындаманы бекіту қондырғысын басқару аппаратурасының арналарын қарастырады. Бұл нұсқаның негізгі жетіспеушілігі, дəнекерлеу қысқыштарын роботтан тыс орналасқан трансформатормен байланыстыратын қалың күштік екіншілік пішінді кабельдер робот білегіне айтарлықтай механикалық жүктеме түсіреді, жұмыс алаңын жəне дəнекерлеуге арналған позицияны таңдауды шектейді. Басқа нұсқасында екіншілік пішінді тоқ өткізуші шендеуіштерді роботтың механикалық құрылымына енгізеді, ал дəнекерлеу трансформаторын дəнекерлік ұштыққа орнатады немесе робот қолының траверсіне бекітеді. Осымен қатар дəнекерлеудің технологиялық көрсеткіштерін басқару қондырғысын роботты басқару қондырғыларымен үйлестіру мақсатты. Бұл жерде робот білегіне инверция жəне жүктемені арттырумен байланысты мəселелер туындайды. Егер де жұмыс алаңына жету қиындаса, роботты стандартты емес орналастыруға болады. Мысалы, автокөлік шанағы ішінде дəнекерлеу үшін порталда тік қалпында орнатады. Қысқыштармен жабдықталған топсалы-иінтіректі роботтар беткей алаңы үлкен бөлшектерді жəне өте қисайған пішінді бөлшектерді дəнекерлеу үшін жарамсыз немесе аз жарамды. ІR 200 өнеркəсіптік роботы дəнекерленетін бөлшектер үстінде орналасқан жəне көтерілетін қысқыштармен, электродтық цилиндрмен немесе серіппелі бастырықпен жабдықталған икемді жұмыс мүшесі түріндегі мысты төсемде біржақты нүктелік дəнекерлеу үшін қолданылады. ІR 200 роботы дəнекерленетін бөлшекті тек портал бағандары арқылы жүктейтін жетіостік порталдық қондырғы түрінде орындалған. Робот бір бастырық көмегімен 1,2 м/с жылдамдықта проекциясы мөлшері жазықтықта 2,5*6 м құрайтын бөлшекті айналып өте алады.
105
Электродты қысудың ең жоғары күші дəнекерлеуде 5 кН тең.
Өнімдерді үлкен партиялармен шығаратын автокөлік өнеркəсібі үшін жинақтау-дəнекерлеу тізбектері дұрысы, бұл тізбектерде шанақ бөлшектерін ддəнекерлеу үшін қол дəнекерлік қысқыштарының орнына нүктелік дəнекерлеуге арналған роботтар қолданылады (9.1- сурет). Нүктелік дəнекерлік байланыстары бар құрылымдар үлкен көлемдерге қатысты толықтай жиынтықталған шанақтар немесе шанақтың жеке бөліктері: бүйір қабырғалары, есіктері, еден жəне оларға сəйкес түйіндер. Роботтармен дəнекерлеу үрдісінде жеке бөлшектер тұрақты жəне нақты өзара орналасуларын сақтаулары үшін, оларды бөлшектердің мөлшері, салмағы жəне жылжыту жылдамдығына тəуелді таңдалатын əртүрлі көлік қондырғылары көмегімен жылжытады. Бұл қондырғылар дайындаманы бір посттан екіншісіне ауыстырады жəне оларды берілген қалыпында дəнекерлеу уақытында ұстап тұрады. Түрлі кескіндемелі стационарлық (9.2-сурет) жəне порталдық (9.3- сурет) роботтар автокөлік құрылысында нүктелік дəнекерлеуді
орындауға арналған. Роботтардың түрлі кескіндемелері
9.1-сурет. Жеңіл автокөліктер шанақтарын дәнекерлеу желісінде
І 106
жұмыс жасайтын унифицирленген түйіндерден құралған роботтар
ола
оларды дайындама геометриясы жəне дəнекерлік тігістердің орналасуларына байланысты таңдауға мүмкіндік береді. Үш басты біліктер бойынша жүзеге асырылатын қозғалыс түрлері бойынша роботтарды үш топқа ажыратуға болады:
107
Сурет
Порталдық роботтардың толық және төбелік қалыптарындағы кескіндемесі
Дəнекерлеу өндірісінде мультироботтық жүйелер сəтті қолданылуда жəне болашақты болып табылады. Осындай жүйе порталда ілінген бірнеше қопсалы-иінтіректі роботтардан құралады (олардың сандары нақты дəнекерлеу тапсырмасына тəуелді), бұл шектелген кеңістікте көптеген нүктелік қозғалыстарды орындауға мүмкіндік береді жəне үлкен алаңды талап етпейді. Барлық роботтар жұмыстарының бағдарламалары порталда бірыңғай ЭВМ жадында сақталады. Басқарудың позициялық жəне контурлық жүйелері күрделі жылжытуларды орындауға мүмкіндік береді.
Жабдықтар және материалдар
І
Жазбаша жабдықтар.
108
Жұмысты орындау әдістемесі
Техника қауіпсіздігі бойынша нұсқаулықты өткеннен кейін оқушылар топтары зауыттық жəне оқу орны жетекшілерімен толық құрамда саяхат тəртібінде жанаспалы нүктелік дəнекерлеуге арналған робот қондырғысы жəне оның жұмысымен танысады. Кейін оқушылар дəнекерлеу роботының жұмысын бақылайды.
Бақылау нəтижесінде олар келесі мəліметтерді алулары қажет:
Есептің мазмұны
Бақылау сұрақтары
№ 10 зертханалық жұмыс
ДӘНЕКЕРЛЕУ ҮРДІСІН АВТОМАТТЫ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНІҢ ЖҰМЫС ҚАҒИДАЛАРЫМЕН ТАНЫСУ
Жұмыстың мақсаты
Дəнекерлеу үрдісін автоматты басқару жүйесін жəне доғаны жылжыту траекториясын көшіру жүйесін зерттеу
Жұмысқа берілетін түсініктеме
Дəнекерлік тігістерді орындауда доғаны дəнекерленетін түйісу траекториясы бойынша нақты жылжыту талап етіледі. Техникалық түтіктерді дəнекерлеуде сақиналы тігістерді орындау жағдайы үшін бұл маңызды мəселе емес. Кейде техникалық түтіктің көлденең кесіндісіне эллипс тəрізді немесе сопақшалы пішін тəн (сүт жəне т.б тасымалдауға арналған бензин тасымалдаушылар, автоцистерналар). Ернеуше түйісулерін түбімен автоматты дəнекерлеуде түтікті, дəнекерлеу жылдамдығы тұрақты болатындай, ал дəнекерлеу төменгі қалыпта өтетіндей, айналдыру қажет. Осындай қосылыстарды орындау үшін доғаны жылжыту траекториясын көшіру жүйесі бар дəнекерлеу құрылғысын қолданады. Мысалы, техникалық түтіктерді дəнекерлеуге арналған сопақшалы кесінділі білдек (10.1-сурет). Көшірмелеуші дискінің 5 екі жүру жолдары бар: жетекті механизмнің алдыңғы доңғалақшасы сырғитын сыртқы 2, жəне ішкі – тіректік бос доңғалақшаға арналған 8. Серіппелі тірек 4 ықпалымен көшірмелеуші диск алдыңғы жəне тіректік
110
1
— рельстер;
2
— жетек механизмі;
3
— көшірмелеуші доңғалақшалар;
4
— серіппелі тірек;
5
— көшірмелеуші диск;
6
— қалқымалы қапсырма;
7
— иінтірек;
8
— тіректік бос доңғалақша;
9
—қысқыш орталықтандырушы құрылғы;
10
— қарсы салмақ
доңғалақшалар аралығында қысылған болады, оның шеткі қалыптары көшірмелеуші доңғалақтармен 3 шектеледі. Көшірмелеуші дискінің 5 сыртқы жүгіріс жолы бұйымның сыртқы кескінін қайталайды. Алдын ала тұтқыштарда жиналған түтік рельстер 1 бойынша қозғалатын арба көмегімен білдекке беріледі, жəне балқымалы қапсырмаға 6 көшірмелеуші дискімен қатаң байланыстағы қысқыш орталықтандырушы құрылғымен 9 бекітіледі. Бұйымның ауырлық күші қарсы салмақпен 10 қозғалмалы иінтірек 7 көмегімен тепе-теңдікке келтіріледі. Екі дəнекерлік ұштықтардың болуы біруақытта екі тігісті де атқаруға мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта автоматтық аргондоғалық дəнекерлеу үшін СББ-лы білдекті жинақтар қолданылады. Авиациялық дəнекерлік құрылымдарды дайындау арнайы алюминийлі құймаларды, болат жəне титандық құймаларды қолданумен байланысты. Ерекше қасиеттері бар материалдарды пайдалану қоспа металдың шашырауынсыз тігістің пішінделуін, дəнекерленетін металдың тотығудан сенімді қорғанысын жəне қоспалық элементтерді жоғалтудың алдын алуды қамтамасыз ететін дəнекерлеудің арнайы түрлерін құрастыру қажеттілігін туындатты. Осындай түрлердің бірі аргондоғалық дəнекерлеу болып
111
табылады, ол ұзақ уақыттан бері ұшу аппараттарының бөлшектерін байланыстырудың негізгі əдісі болып келеді. Бұрындары барлық авиациялық құрылғылар пішін қалыптастыру жəне жинақтау-дəнекерлеудің дəстүрлі технологиясы бойынша дайындалатын: əмбебап стендтарда дəнекерлеу (бойлық стендтарда пневмопернелік қысқышпен бойлық тігістермен); дəстүрлі құрылғыда пішінқалыптастыру (тақта ию пресстерінде, табақ ию біліктік машиналарында жəне керу пресстерінде); бұйымның түйісетін жиектерін дəнекерлеу арқылы əмбебап металл кесетін білдектерде (фрезерлік, токарлық жəне айналдырмалық) қапталдау. Барлық дəнекерлік тігістер қол тұтқышпен орындалады. Автоматтық дəнекерлеу үшін түйісулер бойымен жеңіл бағыттаушыларда жылжитын əмбебап дəнекерлік ұштықтар қолданылады. Дəнекерлеу үрдісінде доға ұзындығын реттеу жəне оның түйісу бойымен жылжуын бағыттау, əдетте, дəнекерлеушімен қол арқылы орындалатын. Бұйымдарды жинақтау-дəнекерлеудің осындай технологиясын қолдану дəнекерлік тігістер ақауларының артуларына алып келді. Бірқатар бұйымдарда 20-50 жөндеулік қайта пісірулер орындалынатын. Қол əдісінде ақауларды тек екінші немесе үшінші қайта пісіруден кейін ғана жою мүмкін болатын. Дəнекерлік бұйымдар бірқатар жағдайларда геометриялық мөлшерлері бойынша құрылымдық құжаттамалар талаптарына сəйкес келмеді, ал дəнекерлік тігістерге, əсіресе көпреттік қайта пісірулер орындарында, төмен механикалық қасиеттер тəн болды. Пішін қалыптастыру-жинақтау-дəнекерлеу-механикалық өңдеудің дəстүрлі технологиялық сызбасын талдау оның негізгі кемшіліктерін анықтауға мүмкіндік берді:
112
Бұл кемшіліктердің себептері:
Аталған кемшіліктерді жəне оларды туындататын себептерді талдау пішін қалыптастыру-жинақтау-дəнекерлеу-механикалық өңдеудің технологиялық сызбасын өзгерту бойынша жұмыстардың негізгі бағыттарын анықтауға жəне жинақтау, кесіп өңдеуге жəне күрделі кеңістіктік құрылымдарды дəнекерлеуге арналған құрылғыларды жетілдіруге мүмкіндік берді. Келесі жағдайлар мақсатты деп мойындалды: пішін қалыптастыруды мүмкіндігінше СББ-лы білдектерде орындау; механикалық өңдеу, жинақтау жəне дəнекерлеуді бір жұмыс орнында жəне бірыңғай бағдарлама бойынша атқару; дəнекерлік жабдықтардың қатаңдығын жəне нақтылығын айтарлықтай жоғарылату; қалдық ақауларды төмендететін құрылғы жəне тəсілдерді енгізу; жиектерді тікелей дəнекерлеу алдында механикалық тазалауға арналған құралдар технологиясын жəне құрылымын құрастыру; дəнекерлеудің аса тиімді əдістерін қолдану; жиектерді төсемген жапсыру тəсілін өзгерту. Аталған бағыттарды жүзеге асырудың нəтижесі УПСФ-3 типті мамандандырылған білдекті қондырғы. Ол унифицирленген агрегаттар мен механизм-модульдардан құралады жəне механикалық өңдеу, беткейді дəнекерлеуге дайындау, жинақтау, дəнекерлеу, түзету тəрізді технологиялық операциялар қатарларын орындауды қамтамасыз етеді. Дайын модульдердің болуында бір білдек базасында аргондоғалық дəнекерлеуді қолданумен кез келген бұйымды дайындауға арналған құрылғы жеңіл түйіртпектеледі. Мамандандырылған ұштықтар гаммасы Технологиялы үрдістің барлық операцияларын орындауға мүмкіндік береді: бөлшектер жақтауларын дəнекерлеуге арнап фрезерлеу;
113
1
— доңғалақшалар;
2
— бағыттаушы жылжымалар;
3
— ұштық қаңқасы;
4
— дәнекерлік жандырғы;
5
— дәнекерленетін бөлшектер;
6
— дәнекерлік төсем
дəнекерлеуге арнап жиектердің механизирленген тазартылуы; жергілікті қозғалмалы қысқыштарды қолданумен дəнекерлеуді; дəнекерлеуден кейінгі механизирленген түзетуді. Барлық мамандандырылған ұштықтардың отырғызатын орындары сəйкестендірілген. База ретінде нақты білдекті қолдану кесу жəне дəнекерлеумен өңдеуде білдек-жабдық-құрал-дайындама жүйесінің қатаңдығы жəне тұрақтылығын жедел арттыруға мүмкіндік берді. Бұл барлық өлшеу жəне бақылау жұмыстарын дəнекерлеуге дейін жəне одан кейін білдекті сандық индикациялау құрылғысын қолданумен үлкен нақтылықта (бұрындары қолжетпеген) орындау мүмкіндігін қамтамасыз етті. Орындалынатын операциялардың нақтылығы жəне сапасы дəнекерлеуші немесе фрезерлеушінің біліктілігімен емес, бірыңғай бағдарлама жазбасы жəне жаңғыртылуы сапасымен анықталады. Бақылау-бекітуші саңылаулар бойынша негіздеудің бірыңғай бағдарламасының болуы бірдей геометриялық мөлшерлердегі тұрақты сападағы дəнекерлік түйіндердің сериялық шығарылымын қамтамасыз еттеді. Тігістің бүкіл ұзындығы бойынша кез келген
114
геометриялық формуланың бағдарланылатын координаттары жəне жергілікті қысқышпен механикалық көшірмелеу доғалық аралықтың тұрақтылығына (±0,05 мм нақтылықпен) жəне вольфрамдық электродтың кез келген пішіннің түйісу білігінің бойында өтуге ±0,08 мм нақтылықпен кепілдік береді. Орнату, кесу жəне дəнекерлеумен өңдеу келесідей орындалады. Әрбір байланысылатын дайындамаларға түйісу ұшы жағынан кондуктордың ізінше саңылау ояды (екеуден кем емес), олар арқылы барлық орнату жұмыстары орындалады. Әрбір дайындаманы қадауыштарға арналған саңылаулары бар құрылғыға қысқыштар көмегімен орнатады. Қадауыштарды, өңдеуге арналған жиектер түйісулерінің нақты бекітілуін қамтамасыз ете отырып, біруақытта дайындама жəне қысқыш саңылауына орнатады. Түйісудің бастамасы жағынан дайындамалардың екеуін де қатаң қысқыштарда бекітеді, ал түйісудің соңы жағынан – жабдықталуға қатысты еркін жылжу мүмкіндігі бар қысқыштарда. Фрезерлеуді бастау алдында дəнекерлік төсем 15...20 мм түсіріледі. Жиектерді өңдеуді бірыңғай бағдарлама бойынша кезектілікте орындайды (алдымен сол, кейін оң дайындаманы). Дайындамаларды төсемге дəстүрлі технология бойынша жымқыру үшін пневмопернелік қысқышты стендтер қолданылды. Ондай стендтер өте ірі болып, дəнекерлеу алаңын бақылауды қиындататын, жымқырудың үлкен күшін қамтамасыз етпейтін, дəнекерлеу үрдісінде қалдықты ақауларды төмендетудің құралдары жəне амалдарын қолдануды жоққа шығарды. Тəжірибелердің көрсетуінше аса болашақтысы қаңқадан жəне доңғалақшаларды бекіту мен жылжытуға арналған тік жылжымалардан құралатын қозғалмалы доңғалақшалы қысқыш болып табылады (10.2- сурет). Әрбір доңғалақша дайындамаларға (дəнекерлік төсемде орналасқан) бұрышпен орнатылған жəне тігінен еркін жылжу мүмкіндігіне ие. Дəнекерлік жанарғы доңғалақшалардың біріне қатаң бекітілген, бұл биіктік бойынша 0-ден 5 мм дейінгі ауытқуларда механикалық көшірмелеуді қамтамасыз етеді. Биіктік бойынша 5.1500 мм ауытқуларда бақылау бағдарламаланылатын координаттар есебінен жүзеге асырылады. Иінтіректік механизммен əр доңғалақшаның 10.500 дан шегіндегі жымқыру күшін. Жүк салмағы жəне оның ілмегінің иығын алмастыра отырып, жедел өзгертуге болады. Доңғалақшалар диаметрі 125.200 мм, олардың көлбеулену бұрышы 40.60°. түйісу білігінен доңғалақшалардың бөлшекпен жанасуы нүктесіне дейінгі ара қашықтық 10.15 мм (бөлшекттердің қалыңдығына жəне тігіс еніне байланысты). Доңғалақшалы жымқырмаларды қолдану ірі пневмопернелік жымқырмалардан толық бас тартуға мүмкіндік береді,
115
Дəнекерлік жабдықтар құрылымын айтарлықтай қарапайымдандырады, дəнекерлеу алаңын бақылауды жақсартады, жиектерді дəнекерлік ванна алаңында тікелей жымқыру күшін жоғарылатады жəне тұрақтандырады. Балқымайтын электродпен аргондоғалық пісіруде ең сипатты ауытқу доға ұзындығы бойынша ауытқу болып табылады. Вольфрамдық электродпен дəнекерлеуде доғаның кернеуі жəне ұзындығы біршама тəуелділікте болатындығы белгілі, ол жалпы жағдайда келесі мəнмен анықталады:
Цд = а +
Ы
А
+ (с + d1
A
)/І
CB
(10.1)
онда
и д
— доға кернеуі; 1
д
— доға ұзындығы; І
CB
— дəнекерлік тоқ;
a, b, с, d
— коэффициенттер.
Вольфрамдық электродпен дəнекерлеу үрдісінде əртүрлі тоқтарда доға кернеуінің оның ұзындығына тəуелділігі 10.3-суретте көрсетілген. Сипаттаманың көлбеулігі доға бағаны градиентінің мəнін анықтайды (орташа ол 0,8... 1 В/мм тең).
10.4-суретте доғаның и д = f(І
CB
) оның тұрақты ұзындығындағы вольт-амперлік сипаттамасы берілген. Тоқтардың 50.100 А диапазонында сипаттамаға өсуші алаң тəн, 50 А кем тоқтарда сипаттамасына төмен түсуші қисықтық тəн. Доғаның кернеуі (ұзындығы) тігістің геометриялық мөлшерлерінің өзгерістеріне ықпал ететін негізгі көрсеткіштерінің бірі болғандықтан, доғаның берілген кернеуін тұрақтандырудың тапсырмасына тəжірибелік қызығушылық туындайды. Осындай жағдайларда қызметтік сызбасы 10.5-суретте көрсетілген доға кернеуін автоматты реттегіш қолданылады (ДКАР жүйесі).
1
д
= 170 А; 2 - /
д
= 40 А;
3
д
= 120 А
| 116
Реттегіш құрамына сумматор кіреді 8, онда доға кернеуінің ағымдық мəні U
A
кернеудің орнатылған эталонымен U
3
салыстырылады. Келісімдемеу қателігі
AU
A
= U
A
— U
3
кейін ауыспалы тоқ 7 күшейткішімен күшейтілетін, тұрақты тоқ сигналын ауыспалы тоқ сигналына түрлендіретін модуляторға 7 жіберіледі. Тұрақты тоқ 3 қозғалтқышын түрлендіру үшін демодулятор
5
қолданылады .
Қозғалтқыш редуктор 2 арқылы дəнекерлік ұштықтың 1
1
– дәнекерлік ұштық;
2
– редуктор;
3
– тұрақты тоқ қозғалтқышы;
4
– тахогенератор;
5
– демодулятор;
6
– ауыспалы тоқ күшейткіші;
7
– модулятор;
8
– сумматор;
9
– қорек көзі;
и дв
– қозғалтқыштағы кернеу;
U
R
– доға кернеуі;
и з
– орнатылған эталондық кернеу; и
ос
– кері байланыс сигналы
117
U
A
жəне U
3
арасындағы келісілмеуді жойғанға дейін, яғни
AU
A
0 дейін тігінен жылжуын қамтамасыз етеді.
Жүйенің жақсы демфирленуі үшін оның сыртқы ауытқуларына реакцияларында доға ұзындығы бойынша тахогенераторды 4 қолданудағы жылдамдықтық кері байланыс қызмет етеді. АГР-1 дəнекерлеу ұштығында қолданылатын ДКАР жүйесі дəнекерлеу үрдісінде доғаның орнатылған ұзындығын ұстап тұрады жəне келесілерді жүзеге асыруға мүмкіндік береді: ДКАР жүйесінің қағидаттық электрлік сызбасы 10.6-суретінде ұсынылған. Сызбаның кіріспе бөлімі жүйенің кіріспе кернеуін (доға кернеуі) көлемі доғаның талап етілетін ұзындығына байланысты орнатылатын тірек кернеумен салыстыру үшін арналған.
— б айламд ар
118
Өнеркəсіптік жиіліктің тұрақтандырылған кернеуі тіректік кернеу мəнін реттеу үшін қызмет ететін кернеу трансформаторына
T1
келіп түседі .
Трансформатордың екіншілік байламынан
Т1
кернеу екі жарты кезеңдік түзеткішке
V1
V4
беріледі .
Тегістелген кернеу дроссель
L2
жəне конденсатордан С3, С4 құралатын сүзгімен тегістеледі де резисторға
R2
жіберіледі .
Резистор клеммаларына
R2
тегістелген тіректік кернеу мəні өлшенетін вольтметр
PV1
қосылған. Бұл вольтметр басқару пультында орнатылады.
Дəнекерлік доға кернеуі екі жартылай кезеңдік түзеткішке
V5
V8
беріледі .
Тегістелген кернеу
дроссель
L1
жəне конденсаторлардан
С1, С2
құралатын сүзгімен түзетіледі де
резисторға
R1
беріледі .
Тіректік кернеуді жəне блокқа дəнекерлеу доғасынан түсетін кернеуді мұқият түзету жəне тегістеу, тұрақты тоқ көздерін қолданудағы дəнекерлік тоқтың айтарлықтай солқылдауына жəне ауыспалы тоқ көздерін қолданудағы дəнекерлік тоқтың синустық еместігіне негізделеді.
R1
жəне
R2
резисторларында тегістелген тіректік кернеуді доғаның тегістелген жəне түзетілген кернеуімен салыстыру орындалады.
Олардың əртүрліліктері
S2
басқару сызбасының байланыс қатарларымен негізгі тəртіпте жұмыс жасайтын екі жартылай кезеңдік фазосезімталдық сызба бойынша жинақталған модулятордың ену жолына
V9
— V12 транзиторларда беріледі.
Модулятор тұрақты тоқтың кіріспе сигналын кріспе сигналының жиектілігінің ауысуында 180° ығысаттын фазалы ауыспалы оқ сигналына түрлендіруге арналған. Өнеркəсіптік жиіліктегі модулирленген сигнал модулятордан өтпелік трансформатор
Т2
арқылы V13,
V14
екі транзиторларда жинақталған ауыспалы тоқты алдын ала күшейткіштің ену жолына беріледі .
Қуаттылығы бойынша күшейтілген сигнал ауыспалық
трансформатор
Т3
арқылы күшейткіштің ену каскадына беріледі.
Күшейткіштің шығу каскады П210 типтік қуатты транзиторларда екі жартылай кезеңдік фазосезімталдық сызба бойынша жинақталған. Күшейткіштің əр иығына кезекпен екі транзистор қосылған, бұл кернеу бойынша жұмыстардың ең жақын жағдайларын қамтамасыз етеді.
Күшейткіштің қоректендірілуі
Т4
күштік трансформаторымен жүзеге асырылады .
119
Т3
трансформаторының екіншілік байламдары сигнал алдын ала күшейткіштен фазаға қарсылықта күшейткіштің шығу каскадының сол жəне оң иықтарына берілетіндей іске қосылған. Қай иық сигналы фазада демодулятор қорек көзінің кернеуімен орналасқанына байланысты, атқарушы қозғалтқыштың лажысында қандай да бір жиектіліктегі тұрақты тоқ кернеуі пайда болады. Модулятор ендірмесіндегі сигнал жиектілігінің өзгерісімен алдын ала күшейткішің шығу жолында кернеу фазасы өзгереді, сəйкесінше, атқарушы қозғалтқыш лажысындағы кернеу жиектілігі де, оның айналу бағыты да өзгереді. Реттегіштің динамикалық сипаттамаларын жақсарту үшін атқарушы қозғалтқыштың айналу жиілігі бойынша теріс кері байланыс қарастырылған. Роторы атқарушы қозғалтқыш роторымен қатаң байланысқан тахогенератордағы кері байланыс кернеуі модулятордың ену жолына реттілікте жəне кіріспе сигналына қарсы жіберіледі. Кері байланыс мəні
R3
потенциометрмен реттелінеді.
Сызбаның жұмыс қабілеттілігін жəне сезімталдығын бақылау үшін оны дəнекерлеусіз тексеру қарастырылған. Бұл үшін күш трансформаторының
Т4
екіншілік байламынан ІV 1,5 В кернеу
V31
— V34 түзеткішке беріледі. Түзетілген кернеу блок қалқанында орналасқан потенциометр
R6
жəне тумблерлер
S4
S3
арқылы модулятордың ену жолына түседі. Сигнал мəнін
потенциометрмен
R6
өзгерте отырып , жүйенің сезімталдығын анықтауға болады, яғни жанарғы тігінен жылжуды бастайтын сигнал мəнін. Блок қалқанындағы вольтметр
PV2
потенциометр
R6
қозғалысының əртүрлі қалыптарында сигнал мəнін көрсетеді .
Сигнал модуляторуға жанаспалы тумблерлер
S3
арқылы беріледі ,
ал оның жиектілігі аударғышпен
S4
өзгертіледі .
Жабдықтар және материалдар
І 120
Жұмысты орындау әдістемесі
Есептің мазмұны
Бақылау сұрақтары
Әдебиеттер тізімі
— М. : Машиностроение, 1988. — 288 б.
Маззмұны
Алғы сөз 4 № 1 зертханалық жұмыс. Кәсіпорындарға бір жылға және нақты өнімге дәнекерлеу өндірісінің механикаландыру деңгей көрсеткіштерін есептеу (11 және 12 көрсеткіштері)
(11 және 12 көрсеткіштер) 6 № 2 зертханалық жұмыс. Орнықтандыру сұлбаларын анықтау және нақты торапты құрастыру үшін орнатқыш элементтерді таңдау. Нақты торапты құрастыру үшін құрастыру құрылғыны зерттеу және таңдау. әмбебап- құрастыру құрылғыда нақты торапты құрастыру кезінде тіреуіштер мен қысқыштарды орналастыру сұлбаларын белгілеу 14 № 3 зертханалық жұмыс. Автоматты дәнекерлеу немесе цилиндрлерді балқыма қаптауға арналған айналатын аунақша стендтің манипуляторын есептеу және таңдау. Дәнекерлеу конструкцияларын дайындаушы зауытта бұрғыш жабдықты зерттеу 27
№ 4 зертханалық жұмыс. Жікті қадағалау датчигін зерттеу 42 № 5 зертханалық жұмыс. Жүккөтергіш кранның құрылысын және жұмыс жасау қағидатын зерттеу. Цех және құрылыс алаңына экскурсия 51 № 6 зертханалық жұмыс. Дәнекерлеу өндірісіндегі операцияаралық көліктермен танысу ................................................................................................................... 61 № 7 зертханалық жұмыс. Типтік құрылымдарды дайындау және жинақтауға арналған автоматтық тізбек жұмысын зерттеу және талдау ...................................................................................................... 75 № 8 зертханалық жұмыс. Қорғаныстық газ ортасында электрдоғалық дәнекерлеуге арналған өнеркәсіптік робот құрылғысы және оның қызмет қағидаларымен танысу ...................................................................................................... 93 № 9 зертханалық жұмыс. Жанаспалы нүктелік дәнекерлеуге арналған өнеркәсіптік робот құрылғысы және оның қызмет қағидасымен танысу ........................................................................................................... 103
123 І
№ 10 зертханалық жұмыс. Дәнекерлеу үрдісін автоматтық басқару жүйесі жұмысы қағидасымен танысу 110
Әдебиеттер тізімі 122
Оқу басылымы
Овчинников Виктор Васильевич
Дəнекерлеу Үдерісінің жабдықтары, механикаландырылуы жəне автоматтандырылуы
Практикум
Оқу құралы
3-ші басылым, стереотиптік
Редакторлар
В.А. Жиганов, Е.М.Зубкович
Техникалық редактор
О.Н.Крайнова
Компьютерлік беттеу:
О.В.Пешкетова
Корректорлар
В. А. Жилкина, Г. Е. Форысенкова
№ 103113350 басылым. Басылымға 09.08.2013 шығарылды. Форматы 60 х 90/16. Гарнитура «Балтика». Офсеттік баспа. № 1 офсеттік қағаз. Шартты баспа . л. 8,0. Тираж 1 000 көшірме. № тапсырыс
« «Академия» Баспа орталығы» ЖШҰ.
www.academіa-moscow.ru
129085,
Мəскеу, Мир к-сі, 101В, 1 бет, а/я 48. Тел./факс: (495) 648-0507, 616-00-29.
№ РОСС RU. AE51. H16476 Санитарлық-эпидемиологиялық қорытынды 05.04.2013
жылдан. Баспаның электрондық тасымалдаушыларынан бастырылып шығарылған
«Тверск полиграфиялық комбинат» ААҚ, 170024, Тверь қ., Ленин даңғылы, 5. Телефон: (4822) 44-52-03, 44-50-34. Телефон/факс: (4822) 44-42-15.
Homepage-
www.tverpk.ru Электрондық
почта (E-maіl) -
sales@tverpk.ru
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру